दाईभाईको झगडामा ‘पञ्चले यसरी गरे बेईमानी’

पीडित गंगा प्रसाद दास कथबनिया ।

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
नेपालीमा एउटा भनाई छ, भाई फुटे गवार लुटे । हो, यो भनाई विलकुलै सावित भएको छ धनुषाको मानसिंहपट्टी गाउँमा । मानसिंहपट्टी गाविस ५ बस्ने ३ जना दाजुभाईको झगडामा पञ्चायत गर्नका लागि गएका पञ्चहरु नै बेईमान भएको दृष्टान्त सार्वजनिक भएको छ । पञ्च भनेको तटस्थ भई निर्णय दिनुपर्ने हो । पीडितहरुको भनाईलाई सुनेपछि न्याय दिने काम गाउँ घरमा पञ्चहरुले गर्ने भएकै कारण पञ्चलाई परमेश्वर पनि भन्ने गरिन्छ । तर, पञ्चायत गर्ने पञ्चहरुको नै नियत खराब भएपछि पीडित थप पीडित हुने निश्चित छ ।
धनुषाको मानसिंहपट्टी गाविस वडा नं. ५ बस्ने विश्वनाथ दासको ३ जना छोराहरु रामसागर दास कथबनिया, सौदागर दास कथवनिया र गंगा प्रसाद दास कथवनिया बीच अशंबण्डालाई लिएर विवाद भयो । कान्छो भाई गंगा प्रसाद दासलाई इज्जत आमद अनुसार दाजुहरु रामसागर दास र सौदागर दासले खान लाउन नदिई अंश दिन समेत इनकार गरेको भन्दै गंगा प्रसाद साहले धनुषा जिल्ला अदालतमा २०६१ सालमा अंशको मुद्दा दर्ता गरे । १० पुष २०६३ मा धनुषा जिल्ला अदालतले बादी दावी बमोजिम ४ भागको एक भाग अंश पाउने ठहर गर्दै फैसला गर्यो । बुवाको मृत्यु भईसकेपनि आमा जिवित नै रहेका कारण आमा समेतलाई एक भाग र तीन दाजुभाईलाई एक एक भाग दिने भनेर फैसला गरिएको थियो । उक्त फैसला उपर रामसागर दासले पुनरावेदन अदालत जनकपुरमा पुनरावेदन गर्दा समेत २१ असोज २०६६ मा सुरु फैसला सदर हुने भनि ठहर गरेको थियो । अदालतको फैसला अनुसार आमा सहित तीनै जना दाजुभाईले जग्गा बण्डा छुट्याई बसोवास गरिरहेको छ ।
तर, उक्त अंश मुद्दा अदालतमा कारवाही यूक्त रहँदाकै अवस्थामा गाउँमै एक आपसमा बसी मिलापत्र गर्न पटक पटक समाजमा छलफल गरिएको थियो । गंगा प्रसादका अनुसार उसको दाजु रामप्रसादले महत्वपुर्ण जग्गाहरुबाट अंश नदिने भनेर अडान राखेकै कारण तीन जना अंशियार दाजुभाईहरु बीच मिलापत्र हुन सकिरहेको थिएन । सोही क्रममा अंश मुद्दा फैसला भई बण्डाको कारवाही जारी रहेको बखत मानसिंह पट्टी ४ का छिमेकी गाउँहरु मनहरपुर, तेतरिया भगवानपट्टी, ओसरा, पौडेश्वर, कनकपट्टी लगायतका गाउँहरुबाट भद्रभलाादमीहरुलाई छलफलका लागि बोलाइएको थियो । कनकपट्टी बजार व्यवस्थापन समितिको हवनमा बोलाइएको उक्त बैठकमा यी सबै गाउँका व्यक्तिहरुलाई सर्वसम्मत पञ्च भलादमीको रुपमा मानिएको थियो । छलफलका क्रममा तीनै जना दाजुभाईले पञ्च भलादमीद्वारा गरिने निर्णयको अवज्ञा नगरुन भन्ने उद्देश्यले तीनै जना दाजुभाईहरुबाट पञ्च भलादमीकै नाउँमा कपाली तमसुक बनाई एक जना पञ्च भलादमीको जिम्मामा राख्ने प्रस्ताव रामसागर दासले राखेका थिए । उक्त प्रस्तावलाई बाँकी दुई दाजुभाईले पनि स्वीकार गरे । त्यसपछि कनकपट्टी गाविस वडा नं. ४ मा बस्ने लेखनदास श्रीनारायण पासवानले तीनै जना दाजुभाईहरुबाट क्रमशः रु. ३०÷३० लाखको अलग अलग तीनवटा कपाली तमसुक तयार गरी सहि छाप गराइयो । रामसागर दासले पञ्च बनाइएका जिवछ यादवको नाउँमा, सौदागर दासले पौडेश्वरका विनोद दास (जो उनका भान्जा पनि थिए) को नाउँमा र गंगा प्रसाद दासले राजविराजका कुलो चौधरीको नाउँमा कपाली तमसुक बनाए । तीनै जनाले बनाएको कपाली तमसुक कनकपट्टी १ का परमेश्वर यादवको जिम्मामा राखियो । तर, गंगा प्रसादले गरेको तमसुकमा जिवछ यादवलाई धनि बनाइएको थियो ।
तमसुक धनि बन्ने तथा तमसुक जिम्मा लिने व्यक्तिहरु गाउँ समाजकै भद्रभलादमीहरु रहेका कारण सर्तनामा गरी बनाइएको कागजको दुरुपयोग होला भनेर कसैले सोचेका पनि थिएन । मेलमिलापको लागि छलफल हुँदा जनकपुरको घर जग्गा कुनै हालतमा अंश नदिने भनेपछि अदालतबाट फैसला भई बण्डा गरिएको थियो । अदालतबाट बण्डा छुटिसकेपछि गंगा प्रसादको तमसुक जिम्मा लिने परमेश्वर यादवलाई अब मेरो तमसुक फिर्ता दिनुस भनेर गंगा प्रसादले भन्न जाँदा कपाली घरमा अलपत्र परेको छ, आज भोलीमा खोजेर फिर्ता दिउँला भन्दै परमेश्वरले आलटाल गर्न थाले । जब परमेश्वरले कपाली तमसुक फिर्ता दिन मानेनन् अनि गंगा प्रसादले कपाली तमसुक फिर्ता दिलाई पाऊँ भन्दै धनुषा जिल्ला अदालतमा मुद्दा दर्ता गरे । पञ्चको रुपमा बस्नेहरु तथा अंशीयारहरुलाई विपक्षी बनाउँदै उनले मुद्दा दर्ता गरे । दाईहरु रामसागर दास, सौदागर दास र पञ्चहरु कनकपट्टी ५ का जिवछ यादव, कनकपट्टी ८ का बालबोध यादव, कनकपट्टी १ का परमेश्वर यादव, मानसिंह पट्टी ५ का सतनाम यादव, मानसिंह पट्टी सुर्यदेव यादव, रामप्रसाद यादव, किशोरी यादव, गंगा मण्डल, सुरेन्द्र साह, उतिम मण्डल, ब्रम्हदेव कापर, अशेश्वर यादव, सुभद्र यादव, लक्ष्मण यादव र उमाशंकर साह लाई विपक्षी बनाउँदै कपाली तमसुक फिर्ता दिलाई पाऊँ भन्दै धनुषा जिल्ला अदालतमा गंगा प्रसादले मुद्दा दर्ता गरे ।
अचम्म पार्ने कुरा के हो भने अर्को तर्फ कपाली तमसुक अनुसार लेनदेनको रकम फिर्ता गराई पाउँ भन्दै कनकपट्टी ५ का जिवछ यादवले गंगा प्रसादको विरुद्धमा धनुषा जिल्ला अदालतमा लेनदेन मुद्दा दर्ता गरे । दाईभाईका बीच मिलापत्रका लागि शर्तनामाका रुपमा बनाइएको कपाली तमसुकलाई दुरुपयोग गर्दै जिवछ यादवले उल्टै मुद्दा दर्ता गरेका थिए । गंगा प्रसादले घर खर्च गर्न घर सारैमा साँवा रु. ३० लाख कर्जा लिई साँवा ब्याज मिति २०६७ साल असोज मसान्त भित्र चुक्ता गर्ने गरी १० बैशाख २०६७ मा कपाली तमसुक गरिदिएको भाखा भित्र मेरो साँवा व्याज केही नबुझाएको हुँदा गंगा प्रसादबाट साँवा व्याज, कोर्ट फि र विगो भरिभराउ हुँदा सम्मको ब्याजसमेत भराई पाउँ भन्दै जिवछले रकम असुलीका लागि उल्टै मुद्दा गरे । धनुषा जिल्ला अदालतका न्यायाधीश मुकेश उपाध्यायको इजलासले उक्त मुद्दामा कपाली तमसुक बमोजिम साँवा रु. ३० लाख र सोको बार्षिक सैकडा १० प्रतिशतले हुने व्याज समेत प्रतिवादी गंगा प्रसादबाट भरि पाउने ठहर्छ भन्दै ६अषाढ २०७१ मा फैसला सुनायो ।
यसरी हेर्ने हो भने तीन दाजु भाईको आपसी अंश झगडा मिलाउनका लागि पञ्च बनेका र पञ्चको नाउँमा अंश मुद्दाको जरियाबाट बनेको कागज सुरक्षण बापतको कागजलाई पञ्चको नियतमा बेईमानी आएपछि कसरी त्यसको दुरुपयोग गर्ने गरिएको छ भन्ने कुराको पुष्टि भएको छ । पञ्चबाट पीडित भएका गंगा प्रसादले धनुषा अदातलको उक्त फैसला विरुद्ध उच्च अदालत जनकपुरमा पुनरावेदन भने गरेको छ ।
 पीडित गंगा प्रसाद भन्छन,“ मेलमिलाप चलिरहेकै बेला कपाली तमसुक बनाइएको एक महिना पछि पञ्चहरुले हामी तिनै जना दाजुभाईहरुसँग अदालतमा मुद्दा दर्ता गर्न १५ हजार रुपैयाँ लाग्ने भनेपछि हामी तिनै जना दाजुभाईले ५÷५ हजार रुपैयाँ दिएका थियौं । त्यो रुपैयाँ पञ्च उतिम मण्डलको जिम्मा लगाइएको थियो । तर, फेरी ४÷५ महिना पछि अदालतमा मुद्दाको मिलापत्र गर्नका लागि ८० हजार रुपैयाँ लाग्ने भनेर मसँग माग्न आउँदा तपाईहरुलाई नदिएर अदालतमै दिन्छु भनेर भनेपछि उनीहरु रिसाएका थिए । त्यसपछि पञ्चको कुरा मान्दैनस् भन्दै कर्जा नलिई शर्तनामाको रुपमा मात्रै बनाइएको कपाली तमसुकलाई लिएर अदालतमा मुद्दा गरिदिए ।” अब आफुले कर्जा नै नलिएको र तिनै जना दाजुभाई बीच अंशबण्डा समेत भई बसिरहेको अवस्थामा कपाली तमसुक फिर्ता माग्न जाँदा गाविसका पुर्व अध्यक्ष समेत रहेका जिवछ यादवले अदालतमा मुद्दा गरी मैले नलिएको पैसा कसरी दिने भन्दै गंगा प्रसाद भन्छन,“ गाउँ घरमा पञ्चहरुले दाईभाईको झगडामा कसरी खेल्छन् हेर्नुस । ममाथि पञ्चहरुले अन्याय गरेको छ । त्यो अन्यायलाई अदालतले पनि सम्बोधन गर्न सकेन । अब मैले लिँदै नलिएको पैसा किन फिर्ता गर्नु पर्यो ? मैले न्याय पाउन अब के गर्नुपर्छ ?”
यसरी हेर्ने हो भने गाउँ घरमा पञ्च बनेर पञ्चायत गर्नेहरुले गाउँ घरका सोझा साझा जनतालाई कसरी ठग्दो रहेछ भन्ने कुराको ज्वलन्त उदाहरण हो, गंगा प्रसादको घटना । के गंगा प्रसादले न्याय पाउनु पर्दैन ? पञ्च बनेर ठगि गर्ने त्यस्ता पञ्चहरुलाई कारवाहीको दायरामा ल्याउनु पर्दैन ? गाउँ घरमा कतिदिन सम्म सोझा साझा नागरिकहरुले त्यस्ता ठग पाखण्डी पञ्चहरुको शिकार भईरहनु पर्छ ?

२०७४ जेष्ठ ०७ गते आईतबार

धनुषाका सिडिओले कुटपीट गरेको भन्दै लेखापढी व्यवसायी आन्दोलित

बायाँ लेखापढी व्यवसायी र दायाँ धनुषाका प्रजिअ दिलिप चापागाई ।

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीलीपकुमार चापागाईले आफुहरुलाई कुटपीट एवं दुवर््यवहार गरेको लेखापढी व्यावसायीहरुले आरोप लगाएका छन् । बिहीबार जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषामा प्रजिअ चपागाईले आफ्नै कार्यकक्षमा एक एक गरी लेखापढी व्यवासायीलाई बोलाएर  कुटपीट गर्दै दुरव्यवहार गरेको भन्दै उनीहरुले कामकाज ठप्प गरी आन्दोलनमा उत्रेका छन् । लेखापढी व्यवसायीका अध्यक्ष रामसुन्दर यादव, जयकुमार मण्डल, अशोक पासवान, रामनारायण पासवान, संजय मण्डल, रामभरोस मण्डल, सुनिल लाल कर्ण, अशोक लाल कर्ण गरी १३ जना लेखापढी व्यवसायीलाई कुटपिट, गालीगलौच एवम दुवर््यवहार गरेको आरोप लगाइएको छ ।
आफुहरु तोकिए बमोजिमकै दस्तुर सेवाग्राहीबाट लिएर सेवा दिएको तर प्रजिअ चपागाईले बढी दस्तुर लिने गरेको भन्दै एक एक लेखापढी व्यवासायीलाई बोलाएर तथानाम गाली गर्दै आफु स्वयम र बडीगाड लगाएर कुटपीट गरेको लेखापढी कानुन व्यवासयाी एसोसिएसन धनुषाका अध्यक्ष रामसुन्दर यादवले बताएका छन् । प्रजिअ चपागाईले सार्वजनिक रुपमै माफी  माग्नुपर्ने, नेपाल सरकारले प्रजिअलाई पदमुक्त गर्नुपर्ने माग राख्दै शुक्रबार लेखापढी व्यवसायीहरुले पेनडाउन गरी काम काज ठप्प पारेका थिए । त्यसैगरी सोही दिन कुटाई खाएका व्यवसायीहरुले जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा उपचार समेत गराएका थिए ।  आफुहरुको आन्दोलन जारी रहने ,माफी नमागे धनुषा जिल्ला लगायत देशै भरि कामकाज ठप्प गरेर कडा आन्दोलन गर्ने अध्यक्ष यादवले चेतावनी दिएका छन् ।
अध्यक्ष यादव आफु घरमा भएको बेला प्रजिअ चपागाईले फोन गरी बोलाएर आफुलाई समेत गाली वेज्जत र कुटपीट गरेको आरोप लगाउनु भयो । जिल्ला प्रशासन कार्यालयका कर्मचारीहरु स्वयम दलाल पालेको र परिसर भित्र कालोधन्धा हुने गरेको आरोप कानुनु व्यवासायीहरुको छ । प्रजिअको बडिगार्डदेखि परिसर भित्र क्यान्टीन सञ्चालन गर्नेहरु दलाली कार्यमा संलग्न रहेको लेखापढी व्यवसायीहरुले आरोप लगाएका छन् । आफुहरुले यदि गल्ती गरेको हो भने कानुनी कारवाही चलाउनु पथर््यो तर लेखापढी व्यवसायीहरुलाई कुटपिट गर्नु भनेको मानव अधिकारको समेत उल्लंघन भएको भन्दै सिडिओ विरुद्ध कुटपिट, गाली बेइज्जती तथा क्षतिपुर्ती सहितको मुद्दाहरु धनुषा जिल्ला अदालतमा दर्ता गरिने अध्यक्ष यादवले बताएका छन् ।
यता धनुषाका प्रजिअ अधिकारीले सेवाग्राहीबाट तोकिएको दररेट भन्दा बढी र मनोमानी ढंगले लिने गरेकाले उनीहरुलाई बोलाएर सचेत गराएको तर कुटपीट नगरेको दावी गरेका छन् । उहाँले लेखापढी व्यवासायीलाई तोकिएको दररेट चर्ट ल्याउन भन्दा पनि नमानेको र सेवाग्राहीलाई अनाहक दुःख दिने गरेकाले सचेत गराएको बताए । आईन्दा तोकिए बमोजिम कुनै लेखापढी व्यवासयी वा कर्मचरीले लिए कानुन बमोजिम कारबाही गर्न पछाडि नपर्ने समेत प्रजिअ चापागाईले चेतावनी दिनुभयो । सुशासन कायम गर्नका लागि प्रशासनिक कारवाही  गरेको उनले बताए ।
प्रजिअ चापागाईका अनुसार सेवाग्राहीहरुबाट ती लेखापढी व्यवसायीहरुले लिएका अतिरिक्त रकम फिर्ता समेत गराएको तथा आईन्दा अब गल्ती नगर्ने भनेर तिनीहरुले प्रतिबद्धता समेत जनाएकाले सुशासन कायम गर्नका लागि आफुले कदम चालेको हो ।

२०७४ जेष्ठ ०७ गते आईतबार

अजब–गजब छ बा ! सुदर्शन सिंह

मुर्ख जनकपुरवासी तैले बुझ्छस । हाम्रो प्राविधिक कार्य हो यो, भ्रष्टाचार होइन । रमण कन्स्ट्रक्शनको नयाँ अविष्कार पो हो त !

२०७४ बैशाख ३१ गते आईतबार

सन्दर्भ ः जनकपुरबाट पहाडे समुदायको पलायन पलायनको क्रम अझै जारी, चौतर्फी असर

मृतक निरौलाकी पत्नी सुभद्रा निरौला
मृतक पतीको तस्वीर साथ जनकपुर स्थित निवासमा ।

अजय अनुरागी
जनकपुरधाम............
घटना १
आन्तरिक राजश्व कार्यालय जनकपुरका कर्मचारी कुमार निरौलालाई जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका  कार्यकर्ताहरुले ३० मंसिर २०६५ मा गोली प्रहार गरी हत्या गरे । मृतक निरौलाका श्रीमति सुभद्रा निरौलाका अनुसार निरौला खाना खाईरहेकै बेला उनको मोवाईलमा फोन आयो । फोन उनले नै उठाएकी थिईन । को बोलेको भनेर सोध्दा म तपाईको मित्र अविनाश मुक्ति भनेर जवाफ आयो । कुमार दाईलाई फोन दिनुस भनेर मलाई भन्यो । मैले बुझें कि यो बदमाश मान्छे हो त्यसकारण मैले झुठो बोल्दै दाई त यहाँ हुनुहुन्न, काठमाण्डौ जानु भएको छ भन्दै जवाफ दिएँ । तँ झुठो बोल्छेस, अहिले भर्खरै जानकी मन्दिरबाट माला लगाई आएको होइन, म पनि पछि पछि आएको हो भनेर मलाई धम्की दिएपछि मैले फोन काटें ।
अनि मैले यो अविनाश मुक्ति को हो भनेर उहाँ (कुमार निरौला) लाई सोध्दा होईन केही पनि होईन, तेल मागिराखेका होलान्, चन्दा मागि रहन्छन्, आत्तिनुपर्दैन भनेर मलाई भन्नु भयो । मैले भनें, आज अफिस नजानुस् । घरमा एक महिनाकी सुत्केरी छोरी पनि थिईन । तर, उहाँले मान्नु भएन । जानै पर्छ अफिस त । हाकिमहरु त्यस्तालाई चन्दा दिँदैनन् । मैले नै सबै सम्हाल्नुपर्छ । फेरी अफिसमा काम पनि धेरै छ । जानै पर्छ भन्दै उहाँ घरबाट अफिसका लागि हिँड्नु भयो । घरबाट उहाँ निस्केको केही मिनेटमै सडकमै उहाँलाई गोली हानेर अपराधिहरु फरार भईसकेका थिए । गोली पड्केको आवाज सुन्ने वित्तिकै मलाई के लाग्यो भने उहाँलाई त मारिदिएन भन्दै चिच्याउँदै सडकमा गएपछि उहाँको कम्मरमा पेस्तोल गडेको देखें । म त्यही बेहोस भएँ । मलाई पनि जनकपुर अञ्चल अस्पताल लगिएको रहेछ । दवाई खुवाई राख्दै गरेका रहेछन्, मलाई त्यहाँ । उहाँ त घटना स्थलमै वितिसक्नु भएको थियो । २८ बैशाख २०७४ मा द एक्सक्लुसिभका सम्पादक अजय अनुरागी मृतक निरौलाकी पत्नी सुभद्रासँग त्यो घटनाको बारेमा जानकारी लिन खोज्दा गहभरी आँशु झार्दै त्यो दिन जसो तसो स्मरण गर्न सकेकी थिईन । अविनाश मुक्ति राजन मुक्ति समुहका धनुषाका कमाण्डर थिए । पछि उनी पनि बार्ता कालमा सार्वजनिक भएका बेला स्थानीयवासीहरुको कुटाईबाट मारिएका थिए ।

निरौलाको कोईकसैसँग दुश्मनी पनि थिएन । विगतमा माओवादीहरुले चन्दा माग्दा चन्दा उनले दिएकै थिए । २०६४ सालमा सात÷आठ जना माओवादीहरु हातहतियार सहितै जनकपुरको निवासमा आएका थिए । उनीहरुले ५० लाख रुपैयाँ चन्दा मागेका थिए । तर, हामीले १ लाख त देखेका छैनौं, ५० लाख कहाँबाट दिने भनेर भन्दा तेरो घरमा हामी राति बम हान्छौं भन्दै दुई जना माओवादी त राति पनि घरमै बसे । अन्ततः हामीहरुले २५ हजार रुपैयाँ चन्दा दिन बाध्य भयौं । अब तपाईहरु डराउनु पर्दैन, हामी भएपछि तपाईहरुलाई कसैले केही गर्न सक्दैनन्, भन्दै ती माओवादीहरु फर्किए । उक्त घटनाको १०÷१५ दिन पछि साँझको समयमा घरको अगाडी गेटमै २÷४ जनाको समुहमा आएका व्यक्तिहरुले दुई फायरिङ्ग गरे । त्यसपछि मेरो घरको छतमा आएर बम राखिदिएको रहेछ । मैले त त्यो केही सामान हो कि भनेर घरमा लगेर राखेको थिएँ, पछि एक जना भाईले त्यो बम हो भनेपछि बारीमा फालें । पुलिसलाई खबर गरेपछि बम डिस्पोज गरियो । बम त निकै ठुलो रहेछ । ठुलै आवाज आएको थियो । धन्न त्यो बम विस्फोट घरमा भएनछ, र हामी बाँच्यौं । सुभद्रा निरौला सम्झिन्छन्, उहाँको हत्या भएको दिन अघिसम्म विरामी हुनुहुन्थ्यो । किड्नीमा पथ्थरी रहेका कारण काठमाण्डौको ओम हस्पिटलमा ३ महिनासम्म भर्ना भई अप्रेशन गरिएको थियो । हामी अध्यात्मिक मान्छे भएका कारण पनि दुई तीन महिनामा एक पटक जानकी मन्दिरमा साधुहरुलाई भण्डारा खुवाउँथ्यौं । त्यो दिन पनि हामी दुई जना जानकी मन्दिर गएर पूजा गरी फर्केका थियौं । उहाँ त्यो दिन अफिसको लागि नहिँडेको भए सायद आज बाँचेकै हुनुहुन्थ्यो, रुँदै ५५ बर्षिय सुभद्राले गुनासो सुनाईन ।

आन्तरिक राजश्व कार्यालय जनकपुरका कर्मचारी कुमार निरौलाको भूमिगत समुहले हत्या गरेका थिए ।
जनकपुर स्थित निवासमा ।

निरौलाको हत्या भईसकेपछि तपाईको छोरालाई पनि मारिदिन्छ, तपाईलाई पनि मारिदिन्छ भन्दै केही मानिसहरु महिनौंसम्म घरमा आई घर बेचेर जान भनिरहे । तर, जे हुन्छ हुन्छ म जान्न भनेर अठोट गरें । बरु आफु मर्नै परे यही मिथिलाधाममा मर्छु भन्दै एक छोरा र चार छोरीहरुलाई पाल्दै बसें । पछि त कतिसम्म भयो भने निरौला दाईलाई मार्ने मान्छेलाई ल्याईदिन्छु, १० लाख, ५ लाख रुपैयाँ दिनुस् भन्नेहरु पनि घरमा आए । तर, मैले कसैको पनि सुनिन । राजन मुक्ति पक्राउ परेपछि मैले उसलाई हेर्न भने गएको थिएँ । जनकपुरमै रहिरहेकी सुभद्रा भन्छन,“जे हुनु थियो त्यो भईसक्यो, अहिले यहाँ मलाई सबै छिमेकीले सम्मान दिईरहेका छन् । यहाँबाट विस्थापित भई काठमाण्डौ गएकाहरु फोनमा मलाई भन्ने गर्छन्, तपाईलाई त्यत्रो वित्यो तर पनि तपाईले डटेर परिस्थितिको मुकाविला गर्नुभयो । तर, हामी आफ्नो घरवार बेचेर काठमाण्डौ विस्थापित भयौं, नहुनु पर्ने रहेछ ।”
घटना २

जचुकालिका कर्मचारी श्रवण श्रेष्ठको भूमिगत समुहले अपहरण पश्चात हत्या गरेपछि उनका परिवारले जनकपुरको
स्टेशन एरिया स्थित घर बेचेर काठमाण्डौ पलायन भएका छन् ।

जनकपुर १ मा घर भई जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेडमा कार्यरत कर्मचारी श्रवण कुमार श्रेष्ठको २१ बैशाख २०६२ मा गोली हानी हत्या गरिएको थियो । साँझ रक्सी खाने उनको वानी थियो । २० बैशाखका साँझ साथी भाईहरुसँगै खानपिन गर्न सदरमुकाम जनकपुरबाट ५÷६ किलोमिटर पुर्व तारापट्टी सिरसियामा गएका थिए । त्यहीबाट जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका भुमिगत गिरोहहरुले उनको अपहरण गरेको थियो । फिरौती पनि मागियो । १ देखि डेढलाख रुपैयाँसम्म फिरौती बुझाउने मोटामोटी कुरा मिलिसकेको थियो । तर, प्रहरीले त्यस एरियामा छापामारी तिब्र बनाएपछि ती अपराधिहरुले श्रेष्ठलाई गोली हानी हत्या गरी नदिको किनारमा फालिदिएको थियो । श्रेष्ठको हत्या भएको केही बर्ष पछि उनका श्रीमति सरिता श्रेष्ठ जनकपुरको घर बेचेर काठमाण्डौ विस्थापित भए । जनकपुरको भानु चौकमा फर्निचरको पसल संचालन गरिरहेका मृतक श्रेष्ठका आफन्त समिर माथेमाका अनुसार जनकपुरमा उहाँहरुलाई बस्न गाह्रो भयो, केटा केटी पनि जनकपुरमा नबस्ने भएपछि घर बेचेर उनीहरु काठमाण्डौ पलायन हुन बाध्य भए ।
घटना ३

जेठो छोरा यूवराज खाँतीको घरमा एक्लै बसोवास गरिरहेका
मृतक खाँतीका ८३ बर्षिय बुवा टक बहादुर खाँती ।

५ फागुन २०६५ मा जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेडका सुपरभाईजर पदमा कार्यरत ४८ बर्षिय नरेन्द्र खाँतीको गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनकपुर १ निवासी खाँतीलाई जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुहका धनुषा इन्चार्ज सुर्यदेव सिंहले जनकपुर २ स्थित किशोरी नगरमा हिंडिरहेको अवस्थामा घाँटी र पेटमा नजिकबाट गोली हानी हत्या गरेको थियो । खाँती खेलाडी भएका कारण जनकपुर चुरोट कारखानाले जागिर दिएको थियो । खाँतीको हत्या पछि उनका श्रीमति कमल खाँती, छोरा कृत खाँती र छोरी कृती खाँतीलाई लिएर काठमाण्डौ पलायन भए । जनकपुरमा रहेको घर बेचेर तिनीहरु काठमाण्डौ बसोवास गरिरहेका छन् । जेठो दाई यूवराज खाँतीको छोरा अमेरिकामा रहेकाले उनी पनि काठमाण्डौमा छन् । जेठो छोरा यूवराज खाँतीको जनकपुर स्थित घरमा एक्लै बसिरहेका मृतक नरेन्द्र खाँतीको बुवा टंक बहादुर खाँतीका अनुसार त्यो दिन भुमिगत समुहले कुनै न कुनै पहाडे मानिसलाई मार्नु थियो, मेरै छोरा परेको रहेछ । हुन त हामीले कसैको केही विगाड गरेका थिएनौं, तै पनि मेरो छोरालाई किन हत्या गरियो, अहिलेसम्म थाहा पाउन सकिएको छैन । छोराको हत्या भएपछि बुहारी आफ्ना भाईहरुसँग नजिक भए । भाईले नै भनेपछि बुहारीले जनकपुरको घर बेचेर काठमाण्डौ गईन ।

भूमिगत समुहले जचुकालिका कर्मचारी नरेन्द्र खाँतीको
हत्या गरेपछि खाँतीका परिवारले जनकपुरस्थित
घर बेचेर काठमाण्डौ पलायन भएका छन् ।

घटना ४
गौतम ढुङ्गेल (६०) जनकपुरको विद्यापति चौकमा पुस्तक पसल संचालन गरि जिविकोपार्जन गरिरहेका छन् । २०१२ सालमा जनकपुरमै जन्मिएका ढुङ्गेल विद्यार्थी  राजनीति देखि नै सक्रिय छन् । गिरिराज मणि पोखरेल अनेरास्ववियूको अध्यक्ष भएका बेला ढुङ्गेल महासचिव थिए । लिलामणि पोखरेल अध्यक्ष भएका बेला उनी सचिव थिए । एकातिर पोखरेलद्वय अहिले नेकपा माओवादी केन्द्रको शिर्ष नेताको रुपमा स्थापित छन् भने अर्को तर्फ ढुङ्गेल माओवादी केन्द्रको धनुषाको जिल्ला स्तरीय कार्यकर्तामै सिमित हुनुपरेको छ भने आफ्नो जिविकोपार्जनको लागि जनकपुरमा पुस्तक पसल संचालन गर्नु परेको छ ।
गौतम ढुङ्गेलका सहोदर ८ जना दाजुभाईहरु मध्ये ७ जना जनकपुरबाट विस्थापित भईसकेका छन् । मधेस मुक्तिको नाउँमा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा नामक सशस्त्र समुहहरुको धम्की, मधेस आन्दोलनका दौरान पहाडे समुदायलाई लक्षित गरी गरिएको आक्रमणका कारण उनीहरु पलायन भए । गौतमका दाई केशव ढुङ्गेल जो नेपाली कांग्रेस धनुषाका उपसभापति तथा जनकपुर नगरपालिकाका वडा अध्यक्ष समेत भईसकेका व्यक्ति थिए, उनी पनि अन्ततः पलायन हुनु पर्यो । जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा गोइत समुहका एक जना कमाण्डरले उनलाई ज्यान मार्ने धम्की दिएका थिए । उनको धम्कीलाई कांग्रेस धनुषाले पनि गम्भीरतापुर्वक लिन नसकेपछि अन्ततः उनी जनकपुरबाट पलायन भए । कांग्रेस भित्रको केही नेताहरु पनि ढुङ्गेल धपाइएपछि आफ्नो राजनीतिक करियर बन्ने ठानेर मौन नै बसे ।

आफ्नै सहोदर दाजुभाईहरु काठमाण्डौ पलायन भईसके पनि
जनकपुरको मुरली चौकमा पुस्तक पसल संचालन गर्दै गौतम ढुङ्गेल ।

गौतम ढुङ्गेल भन्छन,“ २०६२÷०६३ सालको प्रथम मधेस आन्दोलनका समय मेरो पुस्तक पसलमा आगजनी गर्न पनि आन्दोलनकारीहरु नआएको होइन । तर, घरबेटी प्रमोद झाले मेरो घर जलाउन दिन्न भनेपछि मात्र तिनीहरु फर्किए । अर्को दिन पसलमा ढुङ्गा मुढा गर्न आउँदा कृष्ण झाले  रोकेका थिए ।” ढुङ्गेल थप्छन,“ मधेस आन्दोलन दौरान २२ दिनसम्म कदम चौकको घरमा बाल बच्चा परिवार सहित थुनिएर बस्नुपर्यो । छरछिमेकले तरकारी किनेर ल्याईदिन्थ्यो ।” उनका सबै दाजु भाई काठमाण्डौ पलायन भए पनि आर्थिक अवस्था कमजोर रहेको र पसलबाट हुने आम्दानीले छोरा छोरी तथा परिवार पाल्न सकिने हुनाले गौतम पलायन हुन तयार भएनन् । जे हुन्छ, देखा जाला, मैले कसैको केही विगार गरेको छैन, मलाई मारे पनि, नमारे पनि जनकपुर छोडेर जान्न, आत्मविश्वासका साथ जनकपुरमै बसेका गौतम ढुङ्गेल अहिले मज्जाले बसेका छन् ।

ढुङ्गेल परिवार भंmंै जनकपुरमा बर्षौं देखि बसोबास गर्दै आएका पहाडे समुदायहरु जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा र त्यसमा पनि खासगरी राजन मुक्ति भनिने रंजित झा र आकाश त्यागी भनिने राम यादव गरी दुई छु््ट्टा छुट्टै भुमिगत समुहको आतङ्क र मधेस आन्दोलनको क्रममा उच्छृङ्खल व्यक्तिहरुद्वारा भएको आक्रमणका कारण पलायन हुनु पर्यो । जनकपुरमा करिब १७ सय घर परिवार पहाडे समुदायका थिए । थापा चौक, मुर्ली चौक, कदम चौक, भानु चौक, किशोरी नगर, ब्रम्हपुरी, आनन्दनगर, पिडारी चौक, शान्तिनगर, लगायतका चौकहरुमा पहाडे समुदायहरुको सघन बसोवास थियो । तिनीहरुको आतंकका कारण जनकपुरबाट मात्रै करिब पहाडे समुदायका १४ सय घर परिवार पलायन भएका छन् । पहाडे समुदायहरुको ३ सय घर जति पनि अब जनकपुरमा नरहेको बताइन्छ ।
जनकपुरका हाइप्रोफाइल व्यक्तिहरु वरिष्ठ अधिवक्ताद्वय लक्ष्मी बहादुर निराला, रामजी प्रसाद मैनाली, जनकपुर चुरोट कारखानाका इन्जिनियर सुन्दर राज वली, जचुकालीकै क्षेत्रिय निर्देशक सुशिल कोइराला विस्थापित हुनु पर्यो । जानकी माविका नेपाली विषयका शिक्षकद्वय केदार नेपाल, दुर्गा प्रसाद कोइराला, गणित विषयका शिक्षक दिलिप माथेमा जस्ता स्थापित शिक्षकहरु जनतान्त्रिकहरुको धम्की थेग्न नसकेपछि काठमाण्डौ सरुवा गराएर पलायन भए । त्यसैगरी ठेरा घर भई बेंगाडावर स्रोतकेन्द्रमा स्रोत व्यक्ति रहेका प्रयागराज काफ्ले पनि अन्ततः घर जग्गा बेचेर पलायन हुनु पर्यो । राराब क्याम्पसका प्राध्यापकहरु ईश्वर उपाध्याय, बद्री दाहाल, माधव ढुङ्गाना लगायतले सरुवा गराएर जानु पर्यो ।
त्यसैगरी यहाँ बसेर राजनीति गर्नेहरु एमाले नेता सनत सुवेदी, जनमोर्चा नेपालका धनुषा अध्यक्ष लक्ष्मण सिंह, कांग्रेस धनुषाका उपसभापति केशव ढुङ्गेल लगायत थुप्रै नेताहरु पनि घर जग्गा बेचेर पलायन हुन थाल्यो । कतिपय हुने खाने सम्पन्न व्यक्तिहरु राजधानी काठमाण्डौ गए, मध्यमवर्गीयहरु हेटौडा तिर गए भने नहुने व्यक्तिहरु बर्दीवास गौरीडाँडा, सिन्धुली लगायत आफन्तहरु बसोवास गरेको थातथलो र पायक पर्ने ठाउँतिर मुभ गरे ।
नेपाली कांग्रेसका नेता समेत रहेका जनकपुरका पुर्व मेयर कृष्ण गिरीले आफ्नो रामा होटेल बेचेर काठमाण्डौ जाने हल्ला पनि चल्यो । पछि उनी गएनन् । धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नं.४ का पुर्व सांसद तथा राप्रपाका नेता कृष्ण प्रताप मल्ल पनि जनकपुरको घर बेचेर काठमाण्डौ गए । यसरी जनकपुरका पहाडे समुदायका नेतृत्वहरु, समाजका अगुवाहरु नै घर बेचेर पलायन हुन थालेपछि भू(माफियाहरु झन झन सलबलाउन थाले ।
जनकपुरमा बसोवास गरिरहेका समिर माथेमा भन्छन,“ त्यसपछि त के भयो भने जनकपुरमा पहाडे समुदायको मरन हरणमा समेत मलामी जाने मान्छे भेटिएन । जनकपुरको देवी चौकमा श्रेष्ठ थरको एक जना हवलदार मरिसकेपछि मलामी जाने जम्मा ३÷४ जना मात्र थिए । मरन हरण, विवाह शादीमा आफ्नो समुदायका मान्छे नरहने हो भने धेरै गाह्रो हुन्छ । त्यसैले धेरै मानिसहरु अहिले पनि पलायनको क्रममा छन् ।” जनकपुरमा अहिले पहाडे समुदायहरुलाई कहि कतैबाट कुनै किसिमको खतरा छैन । भुमिगत समुहहरु पनि अब सिद्धिए । तर पनि आफ्नो समुदायका मान्छेहरु नै नरहने भएपछि पहाडे समुदायहरु पलायन हुनुपर्ने बाध्यता रहेको माथेमा बताउँछन् । खास गरी के भयो भने पहाडे समुदायहरुसँग गुठी थियो । गुठीका अध्यक्षहरु पनि यहाँ बसेनन् । गुठीको काम के थियो भने पहाडे समुदायमा कसैको उत्सव होस वा मरन हरण, बाहुन, क्षेत्री, नेवार जुनसुकै समुदायका मानिसहरुलाई बोलाएर ल्याउँथे । र, सामाजिक कामहरु पनि एक आपसमा मिलेर गर्नेगर्थे । तर, गुठी गईसकेपछि सबै विस्तारै पलायन हुने क्रम जारी छ ।
नेपाली कांग्रेस धनुषाका नेता तथा महाधिवेशन प्रतिनिधि प्रफुल्ल राज घिमिरेका अनुसार जनकपुरमा धेरै पहिले देखि बसोवास गरिरहेका पहाडे आदिवासीहरु, राजनीतिमा स्थापित भई बसोवास गरिरहेका अगुवाहरु नै त्रसित भई पलायन हुने क्रम बढेपछि बाँकी रहेका जनकपुरका पहाडेहरुमा पर्व, पूजापाठ, आउभगत, संस्कृति आदिमा पनि ठुलै प्रभाव परेको छ । मिश्रित संस्कृतिको जुन प्रभाव थियो त्यो अब रहेन । जनकपुरका पहाडे समुदायहरु पनि मधेसी समुदायले मनाउने पर्व होली, तिहार, छठ, चौरचन, तिज लगायतका पर्वहरु मनाउँथे । तर, अब त्यो अवस्था देखिँदैन । जसले गर्दा सांस्कृतिक तथा धार्मिक परम्परामा समेत ह्रास आएको छ । पछिल्लो समयमा पनि पहाडेहरुको पलायन स्वाभाविक रुपले पनि निरन्तर रहेकोले त्यसलाई रोक्न यहाँका राजनीतिक दलहरुले एउटा माहौल बनाउनु जरुरी छ । जनकपुर एउटा धार्मिक तिर्थस्थल रहेका कारण पहाडे समुदायका बुढापाखाहरु मोक्ष प्राप्ति गर्नका लागि जनकपुरमै मृत्युवरण गर्ने उद्देश्यले बसिरहेका छन् । ती बुढापाखाहरुलाई संरक्षणका लागि तिनका छोराहरु हाल जनकपुरमा रहेपनि आउँदो पुस्ता पलायन हुने सम्भावनालाई नकार्न सकिन्न । नेपाली कांग्रेसका नेता घिमिरे भन्छन,“जनकपुर एउटा तिर्थ स्थल हो । भारतको बनारस र हरिद्वारमा मान्छे मोक्ष पाउने उद्देश्यले मृत्युवरण गर्न जसरी जान्छन् त्यसैगरी जनकपुरमा पनि पहाडे समुदायहरु आउने गर्छन् । कतिपय बसोवास गरेर बसिरहेकाहरुलाई रोक्नका लागि राजनीतिक दलहरुबाट समेत पहलकदमी लिनु जरुरी देखिन्छ ।”
मधेस आन्दोलन र जनतान्त्रिक समुहहरुको धम्की मुख्य कारण त थियो नै तर, तिनीहरु पलायन हुनु पछाडी जनकपुरका भू(माफियाहरुको षडयन्त्र प्रमुख कारण थियो । त्यस्ता भू(माफियामा मधेसी र पहाडे समुदायका व्यक्तिहरु पनि थिए । ती भू(माफियाहरुको भुमिगत सशस्त्र संगठनहरुसँग मिलेमतो थियो । उनीहरुले यहाँ बसोवास गर्ने पहाडे समुदायको फोन नम्बर दिएर भुमिगत समुहबाट धम्की दिलाउने, ज्यान जोगाउन भन्दै ती पहाडे समुदायहरु बर्षौ देखि बसोवास गर्दै आएको घर घडेरी कौडीको भाउमा बेचेर जानु र अर्को तिर महँगो जग्गा किनेर बसोवास गरेका पहाडे समुदायहरुको पीडा शव्दमा व्यक्त गर्न सकिन्न । पलायन भएका एक जना भन्छन,“सधंै जनकपुरमा बसियो, नयाँ ठाउँमा आएर बस्नु पर्दा घुलमिल गर्न धेरै गाह्रो परिरहेको छ । जसो तसो जीवन गुजार्नु परिरहेको छ । जनकपुरको सधैं याद आउँछ । माहौल शान्त भयो भनेर सुनेको छु । तर, त्यहाँ अब गएर बसोवास गर्न सकिने सामथर््य छैन । किनभने जनकपुरको जग्गा अब धेरै महँगो भईसक्यो ।”
तत्कालिन स्ववियूका सभापति ज्ञानेन्द्र यादव लगायत ३÷४ जना विद्यार्थी नेताहरुले असुरक्षित बनेका छात्राहरुलाई रेस्क्यु गर्नु परेको थियो । खास गरी मधेस आन्दोलनका क्रममा विभिन्न मानिसहरु विभिन्न स्वार्थले लागेका थिए । केही मानिसहरु मुद्दा प्रति समर्पित थिए, कोही आन्दोलनकै आवरणमा लुट खसोट गर्ने स्वार्थले लागेका थिए । आन्दोलनलाई बदनाम गर्ने प्रवृतिका मानिसहरु पनि लागेको स्वीकार्दै यादव भन्छन,“ आन्दोलनका दौरान कोठा भाडा लिएर वस्ने पहाडे छात्राहरुको अस्मिता नै लुटिने हो कि भन्ने डर त्रास पनि थियो । आम हडतालका कारण सवारी साधन बन्द थियो । छात्राहरुलाई उच्छृङ्खल यूवाहरुले जिस्काउने काम गर्न थाले । अनि हामीले जनकपुर अञ्चल अस्पतालको नसिंङ क्याम्पस, रमदैया स्थित जानकी मेडिकल कलेज र राराब क्याम्पसका पहाडे छात्राहरुलाई रेस्क्यू गरी वर्दीवास, सिन्धुली सहित सुरक्षित स्थान सम्म पु¥यायौं । पहाडे समुदायका पसलहरुमा आगजनी, लुटपाट, घरमा ढुङ्गा मुढाले आक्रमण  हुन थाले पछि पहाडे समुदायहरु पलायन भएका छन् । त्यति हुँदा पनि राष्टिूय पार्टी भनाउने राजनीतिक दलहरुले समेत सुरक्षाको ग्यारेन्टी गराउन नसक्नु, राज्य विफल भएको अवस्था हुनु सर्वदलिय संयन्त्रको वैठकबाट प्रेस विज्ञप्ती समेत जारी नभए पछि उनीहरु अन्ततः पलायन नै हुनु पर्यो ।
जनकपुर उपमहानगरपालिका कार्यालयको तथ्याङ्क अनुसार आर्थिक बर्ष २०६४÷०६५ मा ३ सय ७५ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ४ सय १६ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०६५÷०६६ मा ४ सय ३६ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ५ सय ५ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०६६÷०६७ मा ५ सय ४५ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ७ सय ४६ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०६७÷०६८ मा ४ सय ५६ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ६ सय ६५ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०६८÷०६९ मा ४ सय २६ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ३ सय ९३ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०६९÷०७० मा ४ सय २६ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ३ सय ९३ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०७०÷०७१ मा ४ सय ५० घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ५ सय ४० घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०७१÷०७२ मा ३ सय ५६ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने ३ सय ६४ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०७२÷०७३ मा १ सय ६४ घरधुरी जनकपुरमा आएका थिए भने २ सय ११ घरधुरी जनकपुरबाट बाहिर गएको हो ।
यसरी हेर्ने हो भने २०६२÷०६३ को मधेस आन्दोलन पछि जनकपुरमा बसाईसराई गर्न आउनेहरुको संख्या भन्दा जनकपुरबाट पलायन भई बाहिर जानेहरुको संख्या वढ्दो क्रममा छ । प्रायः जसो गाउँघरमा रहेका मधेसी समुदायका व्यक्तिहरु सदरमुकाममा बसोवास गर्न आईरहेका छन् भने पहाडे समुदायका व्यक्तिहरु प्रत्येक बर्ष पलायन हुने क्रम जारी नै रहेको छ ।
जनकपुर उपमहानगरपालिकाको कार्यालयमा कार्यरत एक जना स्थानीय पहाडे समुदायका कर्मचारीको भनाई अनुसार जनकपुरमा अहिले पनि भूमाफियाहरुले पहाडे समुदायहरुलाई आफ्नो घर जग्गा बेचेर जान दवाव दिईरहेका हुन्छन् ।  महिनै पिच्छे मेरै घरमा जग्गा दलालहरु आउने गर्छन र घर बेच्ने हो भनेर हैरान पारिसके, नाम उल्लेख नगर्ने शर्तमा ती कर्मचारीले बताए ।
जनकपुरधाम पवित्र र्तीर्थस्थल हो र यहाँ मरेपछि मोक्ष प्राप्ति हुन्छ भन्ने विश्वास र आस्थाका साथ भारतबाट केही पहाडे समुदाय आएका थिए । त्यसैगरी जनकपुरमा अवसरको खोजीमा सिन्धुली, रामेछाप, ओखलढुङ्गा, दोलखा, सर्लाही, सिरहा, उदयपुर, महोत्तरी, सप्तरी लगायतका ठाउँबाट पहाडे समुदाय जनकपुरमा आएर बसोवास गर्ने गरेका थिए । सरकारी कार्यालयमा काम गर्ने जागिरेहरु जनकपुर सरुवा गराएर आउँदा जनकपुरको राम्रो शैक्षिक अवस्था, शान्तिपुर्ण बातावरण हेरेर जनकपुरमै जग्गा किनी वसोवास गर्ने गरेका थिए ।
जनकपुरमा पहाडे समुदाय र मधेसी समुदायका मानिसहरु बीच एक आपसमा  सौहार्द्र सम्बन्ध थियो । होली जस्तो पर्वमा पहाडे समुदायहरु तराईमा हुने होली भन्दा एक दिन अगाडी मनाउँथे । सामुहिक रुपमा पहाडे समुदायहरु सडकमा निस्केर होली खेल्थे । एक आपसमा राम्रो सदभाव थियो । त्यसैगरी मधेसीहरुको पवित्र पर्व छठ, चौरचन लगायत पर्वहरु जनकपुरका पहाडे समुदायले पनि मनाउन थालेका थिए ।
तत्कालिन माहौलबाट पहाडे समुदाय जनकपुरबाट पलायन भएपछि सबै भन्दा वढी बेफाइदा जनकपुरलाई नै परेको छ । जनकपुर बजारमा आएको मन्दि अहिले सम्म सकिएको छैन । दशंैमा रहने गरेको बजारको रौनक हराएको छ । जनकपुर उद्योग बाणिज्य संघका अध्यक्ष शिवशंकर साह भन्छन,“ पहाडे समुदायसँग क्रय क्षमता थियो । उनीहरु बस्तु किनमेल गर्न कुनै पनि कन्जुस्याई गर्दैनथे । उनीहरु पलायन भएपछि महिनामा मात्रै १ करोड भन्दा वढी रकमको व्यापारमा नोक्सानी भईरहेको छ ।” साह भन्छन,“ थापा चौक स्थित सनत सुवेदी, नारायण सुवेदीको घरमा जाँदा कहिले पनि उनीहरुले मेरो नाउँ लिएर बोलाएनन् । छोरा आयो, बस्न देऊ, खाजा देऊ भनेर सेल र अनर्सा खुवाउने गरेको बाल्यकालको स्मरण कहिल्यै विर्सन सकिन्न ।” मधेस आन्दोलनका दौरान केही उच्छृङ्खल व्यक्तिहरु धमिलो पानीमा माछा मार्ने उद्देश्यले परिचालित भएका थिए ।
पहिचान र अधिकारको लागि भएको मधेस आन्दोलनको उद्देश्य सहि भएपनि आन्दोलनलाई बदनाम गराउन घुसपैठ भएका व्यक्तिहरुको आपराधिक हरकत र भूमाफियाहरुको पैसा कमाउने स्वार्थका कारण जनकपुरको पहाडे समुदायहरु पलायन भईसकेपछि जनकपुरमा मिश्रित संस्कृतिको प्रष्ट अभाव झल्किन्छ । हुन त मधेस आन्दोलनमा जसरी घुसपैठ भयो त्यसैगरी पहाडे समुदायहरुको हकहितको लागि भनेर गठन गरिएको चुरे भावर राष्टिूय एकता पार्टीको पनि हिंसात्मक प्रतिकारले ढल्केवर, लालगढ, वर्दीवास, हरिवन जस्ता राजमार्गहरुमा मधेसी समुदाय निशानामा पर्यो । जसकारण मधेसी र पहाडी बीचको सदभाव झन खलबलिन आगोमा घ्यू थप्ने काम गर्यो ।
जनकपुरवासी अहिले आएर पहाडे समुदायहरुको बसोवासको महत्व राम्ररी बुझेका छन् । जनकपुरबाट पहाडेहरु पलायन के भए जनकपुरमा शैक्षिक माहौल पनि पलायन भयो । परिणाम स्वरुप अहिले जनकपुरबाट करिब १ हजारको हाराहारीमा विद्यार्थीहरु माध्यमिक शिक्षा लिनका लागि सिन्धुलीमा अध्ययनरत छन् । उच्च शिक्षा आर्जन गर्न अहिले विद्यार्थीहरु काठमाण्डौ वा अन्य ठाउँमा जान बाध्य छन् । जब कि पहिले विद्यार्थीहरु अन्य जिल्लाहरुबाट पढ्नकै लागि जनकपुरको राराब क्याम्पस आउँथे ।
त्यसैपनि ऋितिक रोशन काण्डले गर्दा देशैभरी मधेस र पहाड बीच साम्प्रदायिक दंगा भडकेको प्रसंग र नबलपरासी, कपिलबस्तुमा मधेसी समुदाय प्रति भएको हिंसाले मधेस आन्दोलनमा सदभाव विगार्न उत्प्रेरकको रुपमा काम गरेको थियो । काठमाण्डौको सिंहदरवारमा विगत सदियौं देखि सत्ता चलाउनेहरुले मधेस माथि गरेको भेदभाव र अन्यायका विरुद्ध भएको स्वस्फुर्त मधेस आन्दोलनको लक्ष्य पहाडी समुदायलाई भगाउने, विस्थापित गराउने वा पलायन गराउने विल्कुलै थिएन ।

 २०७४ बैशाख ३१ गते आईतबार

जनकपुरमा सशस्त्र समुहको आतंकको श्रृङ्खला

१२ मंसिर २०७० मा पक्राउ गरी ल्याइएका बायाँबाट क्रमशः हथकडीमा पारस मुक्ति भन्ने राम सोभित यादव, राजन मुक्ति भन्ने रंजित झा
 र अजय मुक्ति भन्ने दिपक कुमार सिंह लाई धनुषा जिल्ला अदालतबाट
बयान गराई जिल्ला प्रहरी कार्यालय लग्दै प्रहरी । फाईल तस्वीर ।

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............

मधेसको अधिकार प्राप्तिका लागि हतियार उठाई भूमिगत राजनीति गरेको भन्ने समुहहरुले राजनीतिक अधिकारको नाउँमा आपराधिक गतिविधिहरु बढाएपछि त्यसको मारमा जनकपुरका पहाडे समुदाय मात्र होइन, मधेसी समुदाय र व्यापारीहरु माथि पनि पर्यो । सुरुमा जनकपुरमा जयकृष्ण गोइत र ज्वाला सिंह समुहको गतिविधि थियो भने २०६२÷०६३ को मधेस आन्दोलन पश्चात राजन मुक्ति र आकाश त्यागीको आतंक कायम भयो । प्रत्येक महिना हत्या, अपहरण, फिरौती, चन्दा आतंक, बम विस्फोटन, जग्गा कब्जा जस्तो आपराधिक गतिविधिहरुलाई ती भूमिगत समुहरुले २०६४ देखि २०६८ साल सम्म जनकपुरमा तिब्र पारे । त्यसकै परिणाम स्वरुप जनकपुरबाट पहाडे समुदाय र मारवाडी समुदायहरु पलायन हुनुपर्यो ।
सशस्त्र समुहको आतंकको श्रृङ्खला
२० अषाढ २०६४ मा सिरहा मलहनिया २ का स्थानीय बासिन्दा ४६ बर्षिय राजकुमार जोशीको गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुहका दुई वटा मोटरसाईकलमा चढी आएका ३ जना व्यक्ति राष्टिूय धान बाली अनुसन्धान कार्यालय हर्दिया, धनुषामा प्राविधिकको रुपमा कार्यरत रहेका जोशीलाई भुमिगत समुहहरुले गोली प्रहार गरी हत्या गरेको थियो ।
५ साउन २०६४ मा तत्कालिन माओवादीका समर्थक धनुषा हरिने ५ सोनापाराका ३२ बर्षिय विरोध मल्लिकलाई गोली प्रहार गरी हत्या गरिएको थियो । जयकृष्ण गोईतले नेतृत्व गरेको भुमिगत संगठन अखिल तराई मुक्ति मोर्चाका ७÷८ जना कार्यकर्ताहरुको समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो । ८ साउन २०६४मा धनुषाको सखुवा महेन्द्रनगर २ का ६५ बर्षिय किसान बेचन महतोलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । आफ्नै घरमा सुतिरहेको अवस्थामा विहान २ बजेको समयमा अपरिचित व्यक्तिहरुको समुहमा आएका अज्ञात समुहले महतोलाई गोली प्रहार गरी हत्या गरेको थियो ।
२५ भदौ २०६४ मा सर्लाही लालबन्दी ५ का केदार कटुवालको पनि हत्या गरिएको थियो । जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुह र राजन मुक्ति समुहका  अन्दाजी ५÷६ जनाको हतियारधारी समुह आई चन्दा मागेकोमा चन्दा नदिएपछि धनुषाको बघचौडा ७ मा ती हतियारधारी समुहहरुले राति अन्दाजी २१ बजेर ३० मिनेटको समयमा कटुवाललाई कन्चटमा गोली हानी हत्या गरेका थिए ।
१९ असोज २०६४ मा भुमिगत गोईत समुहका कार्यकर्ताहरुले धनुषाको चोराकोयलपुर ८ का ४५ बर्षिय सत्यनारायण महतोको  हत्या गरेका थिए । गोईत समुहका कार्यकर्ताहरुले सत्यनारायण महतो र उसका २५ बर्षिय छोरा किशुन महतोलाई महतोको घरबाट अपहरण गरी लगेका थिए । अपहरण पश्चात महतोको घर देखि केही पर लगि ती भुमिगत समुहका कार्यकर्ताहरुले सत्यनारायण महतोलाई धारिलो हतियार प्रयोग गरी हत्या गरेका थिए । पेशाले खेतीपाती गर्ने किसान महतोको हत्या गरिएपनि उनको छोरालाई तिनीहरुले छोडेका थिए ।
१२फागुन २०६४ मा धनुषा भरतपुर ६ का २५ बर्षिय शिक्षक रमेश दाहालको हत्या गरिएको थियो । आफ्नो खेतको उखु लिएर चिनी मिलको कारखाना गईरहेको अवस्थामा अज्ञात समुहले दाहाललाई उखु खेतमा लगि घाँटी रेटी हत्या गरेको थियो । सोही दिन अन्दाजी ७ बजेको समयमा सुन्सरी घर भई हाल धनुषाको भरतपुर ५ स्थित ससुरालीमा बसेका ४० बर्षिय किसान लक्ष्मिकान्त राईको पनि धारिलो हतियारले घाँटी रेटी हत्या गरेको थियो । अज्ञात समुहका नामले गरेको ती दुई जनाको हत्या पछि गएर भुमिगत समुह मधेसी भाईरस साईलेन्ट किलर्सले गरेको खुलेको थियो ।
२५ बैशाख २०६५ मा जनकपुुर चुरोट कारखाना लिमिटेडका लेखापाल ५२ बर्षिय श्रवण कुमार श्रेष्ठको गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनकपुर १ निवासी श्रेष्ठलाई जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहले २१ भदौ २०६५ मा अन्दाजी साढे ६ बजे अपहरण गरेको थियो । प्रहरीले श्रेष्ठको खोजतलासलाई तिब्रता दिएपछि धनुषाको दिगम्बरपुर ६ स्थित जलाद खोलामा आँखामा पट्टी बाँधी, छातीमा गोली लागेको मृत अवस्थामा फेला परेको थियो ।
२३ जेष्ठ २०६५ मा धनुषाका बटेश्वरका ६० बर्षिय जिवस महतोलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । धनुषाको नक्टाझिजबाट साईकलमा घर तर्फ गईरहेको अवस्थामा हातहतियार सहित ४÷५ जनाको अज्ञात समुहले महतोलाई गोली हानी हत्या गरेको थियो ।
५ अषाढ २०६५ मा सप्तरी भारदह घर भएका ३२ बर्षिय लक्ष्मण दासलाई अज्ञात समुहले बम विस्फोटन गराई हत्या गरेको थियो । धनुषाको तल्लो गोदार ३ स्थित पुर्वपश्चिम महेन्द्र राजमार्गमा ४÷५ जना अपरिचित व्यक्तिले मोटरसाईकलमा चढी बम विस्फोटन गराउँदा दास घाईते भएका थिए । क्रसर मिलमा काम गर्ने दास विस्फोटनबाट घाईते भएपछि उपचारको क्रममा उनको मृत्यु भएको थियो ।
१२ अषाढ २०६५ मा जनकपुर नगरपालिकाको कार्यालयका अभरसियर जितेन्द्र साहलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । रौतहट इनरवारी घर भएका ओभरसियर साह जनकपुर स्थित डेरामा खाना खाईरहेको अवस्थामा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका महोत्तरी अनकार ९ बस्ने लव कुमार शर्मा र जयनन्दन शर्माले गोली हानी हत्या गरी फरार भएका थिए ।
८ अषाढ २०६५ मा धनुषाका महेन्द्रनगर १ घर भई राप्रावि हरिहरपुरका एक जना शिक्षक विनेश्वर महतोलाई अज्ञात व्यक्तिहरुको समुहले अपहरण गरी जलाद खोलाको पुलमा लगि हत्या गरेका थिए ।
३१ साउन २०६५ मा धनुषाको उमाप्रेमपुर ८ स्थित पर्वता खोला नजिक धनुषा उमाप्रेमपुरका जगदीश महतोलाई अज्ञात समुहले उखुबारीमा खुकुरी प्रहार गरी हत्या गरेको थियो ।
२ भदौ २०६५ मा जनकपुर ३ का सुनिल कुमार झा लाई गोली प्रहार गरी हत्याको प्रयास गरिएको थियो । जनकपुर १२ स्थित रसुल साफीको घरमा सुतिरहेका सोनु भनिने सुनिल कुमार झाको दाहिने कन्चटमा गोली हानी हत्याको प्रयास गरिएको थियो । भुमिगत समुहका आकाश त्यागी भनिने राम यादवले झालाई गोली हानी फरार भएका थिए ।
६ असोज २०६५ मा कुमार खड्कलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका धनुषा इन्चार्ज अविनाश मुक्तिको नेतृत्वमा गएको ७÷८ जनाको समुहले सखुवा महेन्द्रनगर स्थित हिमालयन प्लाई फ्याक्टूीमा तोडफोड गर्न गएका थिए । उक्त समुह पछाडीबाट फ्याक्टूीमा पसी कारखानामा काम गर्ने ३ जना पालेलाई डोरीले बाँधी म्यानेजरको कोठा देखाउ भन्दा उक्त पालेले होहल्ला गरेपछि पाले खड्कको छातीमा गोली हानी ती समुह फरार भएका थिए । घाइते खड्कलाई उपचारका लागि जनकपुर अञ्चल अस्पताल ल्याउने क्रममा मृत्यु भएको थियो ।
२८ कार्तिक २०६५ मा धनुषाको देउरी परवाहा ४ का विद्यार्थी विश्वभर मिश्रको अज्ञात समुहले हत्या गरेका थिए । २७ कार्तिकका दिन विहान जनकपुरको मोडेल क्याम्पसमा पढ्न गएका मिश्र रातिसम्म घर फर्कि नआउँदा प्रहरीले खोज तलास गर्दा २८कार्तिकमा धनुषाको ठाढी झिझा ५ स्थित धान खेतमा मृतक अवस्थामा मिश्रको लाश फेला परेको थियो ।
३ साउन २०६५ मा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुहले धनुषाको रघुनाथपुर २ का नागेन्द्र प्रसाद यादवको हत्या गरिएको थियो ।
३० मंसिर २०६२ मा आन्तरिक राजश्व कार्यालय जनकपुरको खरिदार पदमा कार्यरत ५५बर्षिय कर्मचारी कुमार निरौलालाई जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका कार्यकर्ताहरुले गोली हानी हत्या गरेको थिए । जनकपुर ४ निवासी निरौला आफ्नो घरबाट साईकल चलाई कार्यालय तर्फ आईरहेको अवस्थामा उनको घर भन्दा केही अगाडी भारतीय मोटरसाइकलमा चढी आएका दुई जना अपरिचित व्यक्तिले उनलाई गोली प्रहार गरेका थिए । गोली लागि गम्भीर घाईते भएका निरौलालाई उपचारका लागि जनकपुर अञ्चल अस्पताल लग्दा बाटो मै मृत्यु भएको थियो । मोर्चाका धनुषा इन्चार्ज अविनाश मुक्तिको नेतृत्वमा गएको समुहले उनको हत्या गरेको थियो ।
१ पुष २०६५ मा धनुषाको धबौली ८ का चिया पसले रामा साहलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । आफ्नो पसलमा राति आगो तापी बसेको अवस्थामा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुहका अपरिचित ३÷४ जना व्यक्तिहरुको समुहमा आएका हतियारधारी समुहले साहको छातीमा गोली प्रहार गरेका थिए । घाईते साहलाई उपचारको लागि जनकपुर ल्याउँदै गर्दा यदुकुहामा मृत्यु भएको थियो ।
३ पुष २०६५ मा सशस्त्र प्रहरी हवलदार मंगल हरिजनलाई जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका कार्यकर्ताहरुले गोली हानी हत्या गरेको थिए । चितवन घर भई महोत्तरीको सशस्त्र प्रहरी गणमा कार्यरत बरिष्ठ प्रहरी हवलदार २५ बर्षिय हरिजनलाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । केही काम विशेषले जनकपुरबाट बर्दिवास फर्किने क्रममा मोटरसाईकलमा चढी आएका राजन मुक्तिका दुई जना अपरिचित व्यक्तिहरुले हरिजनलाई गोली प्रहार गरेको थियो । पिठ्यू र छातीमा गोली लागि घाईते भएका हरिजनलाई उपचारको लागि जनकपुर अञ्चल अस्पताल पठाइएको थियो । अस्पतालमा उपचारकै    क्रममा उनको मृत्यु भएको थियो ।
२७ पुष २०६५ मा जनकपुरको रेडियो टुडे एफएममा काम गरिरहेका पत्रकार महिला उमाकुमारी सिंहको धारिलो हतियार प्रयोग गरी हत्या गरिएको थियो । भुमिगत समुहका स्वामिजी भनिने उमेश यादवको नेतृत्वमा गएका करिब १५ जनाको समुहले सिरहा महेशपुर ४ कि २५ बर्षिय पत्रकार उमाको हत्या गरेको थियो । जनकपुर १४ स्थित रजौलमा आफ्नो कोठामा डेरामा बसिरहेको अवस्थामा ती समुहले उमाको शरीरको विभिन्न भागमा धारिलो हतियार प्रयोग गरी हत्या गरेको थियो । घाईते उमाको उपचारको क्रममा लग्दा बाटोमा मृत्यु भएको थियो ।
५ फागुन २०६५ मा जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेडका सुपरभाईजर पदमा कार्यरत ४८ बर्षिय नरेन्द्र खाँतीको गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनकपुर १ निवासी खाँतीलाई जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुहका धनुषा इन्चार्ज सुर्यदेव सिंहले जनकपुर २ स्थित किशोरी नगरमा हिंडिरहेको अवस्थामा घाँटी र पेटमा नजिकबाट गोली हानी हत्या गरेको थियो ।
४ बैशाख २०६६ मा धनुषाको सवैला ९ का सुरज महतोलाई अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो । मनि चेन्जरमा काम गर्ने महतो जनकपुरबाट रु.१ लाख ३० हजार लिई सबैला तर्फ जाँदै गर्दा जनकपुर नगरपालिका १ र बेंगाशिवपुर ६ मा ज२प ७०७८ नम्बरको मोटरसाईकलमा जाँदै गर्दा गोली हानी हत्या गरिएको थियो ।
२४ जेष्ठ २०६६ मा धनुषाको हरिहरपुर ७ स्थितमा रहेको अस्थायी प्रहरी पोष्ट हरिहरपुरबाट चेक प्वाइन्ट राखि दोखरी भन्ने ठाउँमा चेक जाँच गर्दा प्रहरी जवान राम सिंह भाटको एसएलआर राईफलको नोजल तान्न खोज्दा प्रहरीले गोली चलाउँदा गोली लागि महोत्तरी भरतपुर ९ का सुरेन्द्र महतोको मृत्यु भएको थियो ।
९ अषाढ २०६६ मा धनुषा खरियानी ५ का ४० बर्षिय किसान रामसुगारथ कापडको अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो । आफ्नै घरको बरन्डामा सुतिरहेको अवस्थामा अज्ञात समुहले गोली हानी उनको हत्या गरेको थियो । उक्त क्रममा उनका श्रीमति द्रोपती देवी कापरलाई  पनि उक्त समुहले गोली हानी घाईते बनाएको थियो । पछि उपचार गराई उनी निको भएकी थिईन ।
१४ अषाढ २०६६ मा प्रहरीले दोहोरो भिड्न्तमा नाम नखुलेको १९ बर्षिय अज्ञात व्यक्तिलाई मारेको थियो । धनुषाको भुतही पटेर्वामा प्रहरी गस्तीको टोली पुग्दा प्रहरी टोली माथि फायर गरेपछि जवाफी क्रममा फायर गर्दा दोहोरो भिडन्तमा परी उनको मृत्यु भएको थियो ।
७ साउन २०६६ मा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चाका जिल्ला संयोजक आकाश त्यागी भनिने राम यादवको प्रहरी भिडन्तमा मृत्यु भएको थियो । जनकपुर ७ बसविट्टी स्थित सडकमा प्रहरीद्वारा खटिएको गस्ती टोलीलाई देखनासाथ फायर गरेको हुँदा प्रतिकार स्वरुप जवाफी फायरमा दोहोरो भिडन्तमा परी धनुषाको लक्ष्मिपुर बगेवा ३ का २८ बर्षिय आकाश त्यागी प्रहरी कारवाहीमा मारिएका थिए । उनको साथबाट प्रहरीले सिक्सर १ थान, गोली ३ थान, सर्केट बम १ थान, सुत्ली बम १ थान समेतका हतियारहरु बरामद गरेको थियो ।
१६ असोज २०६६ मा धनुषाको भरतपुर गाविस १ स्थित इलाका प्रहरी कार्यालय भरतपुरको टोली पुग्दा अज्ञात समुहले ज१प ८२८७ नम्बरको मोटरसाईकलमा फायर गरेपछि प्रहरी तर्फबाट समेत फायर हुँदा १ जना अज्ञात व्यक्तिको मृत्यु भएको थियो । उनको साथबाट पनि पेस्तोल र गोली बरामद गरिएको थियो ।
२२ माघ २०६६ मा सयूक्त जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा गोईत समुहका नबल किशोर यादवलाई धनुषा प्रहरीले सुरक्षा कारवाही गरी मारेका थिए । प्रहरी बेस क्याम्प यदुकुहाबाट खटिगएको गस्ती टोली धनुषा बालाबाखर ५ स्थित आँपको बगैचा छेउमा पुग्दा १ जना अपरिचित व्यक्ति फेला परेको र निजलाई रोक्न खोज्दा गस्ती टोली माथि एक्कासी फायर गर्दै भागेको र निजलाई चेतावनी दिँदा दिँदै पनि भागेकोले सशस्त्र प्रहरीले प्रतिकार स्वरुप जवाफी फायर गर्दा निजलाई गोली लागि घटना स्थलमै मृत्यु भएको थियो । उनको साथबाट कटुवा पेस्तोल १ थान र एसएलआरको गोली २ राउण्ड बरामद गरेको थियो ।
१७ फागुन २०६६ मा भुमिगत समुहका अर्जुन सिंह भनिने मुकेश चौधरी र जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चाका राजन मुक्ति समुह लगायतले जनकपुरका संचार उद्यमी अरुण सिंघानियालाई गोली हानि हत्या गरेको थियो । गोली लागि घाईते भएका सिंघानियालाई तत्काल उपचारको लागि केयर मेडिकल नर्सिङग होम जनकपुरमा लग्दा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको थियो ।
२५ जेष्ठ २०६७ मा धनुषाको मिथिलेश्वर निकास घर भई जनकपुर नगरपालिकामा बस्दै आएका परमेश्वर साहलाई गोली प्रहार गरि हत्या गरिएको थियो । अज्ञात समुहले     उनको हत्या गरेको थियो ।
२७ जेष्ठ २०६७ मा जिल्ला विकास समिति धनुषामा पियन पदमा कार्यरत कर्मचारी शिवनारायण भण्डारीको अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनकपुर १२ स्थित कुवारामपुर भन्ने स्थानमा धनुषाको प्रको महुवा २ बस्ने भण्डारीलाई अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो । उक्त घटनाको जिम्मेवारी जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका कार्यबाहक अध्यक्ष मनोज मुक्तिले जिम्मा लिएका थिए ।
२८ जेष्ठ २०६७ मा जनकपुर ८ स्थित आफ्नै घरको अगाडी कठघेरामा बसिरहेका अवस्थामा एक जना अपरिचित व्यक्ति आई गाविस सचिव रामपुकार यादवलाई गोली हान्दा गोली उनलाई नलागि नजिकै रहेका ४ बर्षिय बालक अमिल कापरलाई लागेको थियो । घाईते कापरको उपचारको क्रममा धरान अस्पतालमा मृत्यु भएको थियो । उक्त घटनाको जिम्मेवारी जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका कार्यबाहक अध्यक्ष मनोज मुक्तिले जिम्मा लिएका थिए ।
२९ जेष्ठ २०६७ मा आफ्नै घरमा बसिरहेको अवस्थामा यातायात कार्यालयबाट आएको छु, केही काम छ भनि बोलाई दुई जनाको समुहमा आएका अज्ञात समुहले जनकपुर १ बस्ने ३५ बर्षिय यमुना पजियारलाई गोली हानी फरार भएका थिए । पछि  धरान अस्पतालबाट उपचार गराई उनी निको भएका थिए । पजियार जनकपुर अञ्चल यातायात कार्यालयका कार्यालय प्रमुख थिए । उक्त घटनाको जिम्मेवारी जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका कार्यबाहक अध्यक्ष मनोज मुक्तिले जिम्मा लिएका थिए ।
३० जेष्ठ २०६७ मा धनुषा प्रहरीले जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका डेपुटी कमाण्डर  अवधेश मण्डललाई सुरक्षा कारवाहीमा मारेको थियो । जनकपुरको दुरसंचार कार्यालय अगाडी चेक जाँच एवम सर्च कार्य गर्दै गएका प्रहरी गस्तीको टोली माथि हतियार तेर्साईरहेको बेला प्रहरीद्वारा जवाफी फायर गर्दा गोली लागि जनकपुर ६ बस्ने अवधेश मण्डल घाईते भई उपचारको लागि धरान लैजाँदै गर्दा बाटोमा मृत्यु भएको थियो । उसको साथबाट प्रहरीले ९ एमएम पेस्तोल म्यागजिन सहित ५ राउण्ड गोली बरामद गरेको थियो ।
२१ जेष्ठ २०६७ मा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा ज्वाला सिंह समुहका महोत्तरी जिल्ला इन्चार्ज बादल भनिने नुरुल मोहम्मद सुरक्षा कारवाहीमा मारिएका थिए । इलाका प्रहरी कार्यालय महेन्द्रनगरबाट प्रहरी नायव निरीक्षक समेतको टोली गस्ती गर्दै जाँदा नक्टाझिज गाविस ३ स्थित बसही खोलामा पुग्दा लुकिछिपी बसेका अन्दाजी ५÷६ जनाको अज्ञात समुहले प्रहरी टोलीलाई लक्षित गर्ने क्रममा प्रहरी तर्फबाट प्रतिकार हुँदा महोत्तरी विजलपुरा घर भएका अन्दाजी २५ बर्षिय बादल भनिने नुरुल मोहम्मद घाईते भई उपचारको क्रममा जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा मृत्यु भएको थियो ।
१९ अषाढ २०६७ मा जयकृष्ण गोइतले नेतृत्व गरेको अखिल तराई मुक्ति मोर्चाका केन्द्रिय सदस्य बम भोला यादव भनिने प्रदिप मरिक सुरक्षा कारवाहीमा मारिएका थिए । धनुषाको माची झिटकहिया८ स्थित रहेको हुलाकी सडक खण्डमा इलाका प्रहरी कार्यालय खजुरीबाट प्रहरी सहायक निरीक्षकको कमाण्डमा खटिगई चेक प्वाईन्ट थापी चेक जाँचको क्रममा ३÷४ जनाको समुहमा आएका हतियारधारी अज्ञात समुहले एक्कासी प्रहरी माथि फायर गर्दा प्रतिकार स्वरुप जवाफी फायरिङ्गमा धनुषाको हथमुन्डा गाविस ८ बस्ने प्रदिप मरेकको मृत्यु भएको थियो ।
२० अषाढ २०६७ मा अर्को भुमिगत समुहका मदन यादव भनिने व्यक्ति प्रहरी कारवाहीमा मारिएका थिए । इलाका प्रहरी कार्यालय सबैलाबाट प्रहरी निरीक्षक समेतको टोली धनुषाको मखनाहा ८ स्थित एउटा शंकास्पद घरमा खानतलासी गर्दा कटुवा पेस्तोल १ थान, गोली ३ थान फेला परेको थियो । मदन यादवलाई पक्राउ गरी आवश्यक कारवाहीको लागि जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषा तर्फ लैजाने क्रममा बाटोमा गाडीको पछाडीको ढोका खोली भाग्न लाग्दा चेतावनी दिने क्रममा प्रहरीद्वारा १ राउण्ड गोली घुडा मुनि हानेपछि घाईते भएका थिए । जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा उपचारको क्रममा उसको मृत्यु भएको थियो ।
५ भदौ २०६७ मा अज्ञात समुहले धनुषाको मिथिलेश्वर निकास ८ बस्ने ५५ बर्षिय जयनारायण मण्डलको अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो । साईकल पसल गरी बसेका मण्डल हंसपुर कठपुल्ला मलहनिया बजारबाट साईकलमा चढी घर तर्फ जाने क्रममा अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो ।
२१ भदौ २०६७ मा व्यवसाय गर्दै आएका धनुषाको पटेर्वा ६ का विशेश्वर पासवानलाई बजारमा गएको बेला अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेको थियो । सबैला बजारबाट घर तर्फ फर्किने क्रममा मोटरसाईकलमा आएका अज्ञात समुहले पासवानको छातीमा गोली हानी हत्या गरेको थियो ।
२४ असोज २०६७ मा धनुषा भरतपुर १ बस्ने ४० बर्षिय विनोद गोहितमानलाई अज्ञात समुहले गोली हानी हत्या गरेका थिए । भरतपुर स्थित विरेन्द्र बजारबाट आफ्नो घर तर्फ आउने क्रममा पैदल आएका अन्दाजी ३०÷३५ बर्षका दुई जनाको अज्ञात समुहले दुई राउण्ड गोली हानी घाईते बनाएका थिए । पछि उनको उपचारको क्रममा मृत्यु भएको थियो । गोहितमान बजार व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष थिए ।
२९ असोज २०६७ मा धनुषा पतनुका २ का शिक्षक हिरालाल चौधरीको गोली हानी हत्या गरिएको थियो । धनुषाको पतनुका १ बनरझुला स्थित दुर्गा मन्दिरको नजिक १ जना अपरिचित व्यक्तिले एक राउण्ड गोली फायर भई फरार भएका थिए । घाईते भएपछि सिरहा अस्पतालमा उपचारको क्रममा ४५ बर्षिय चौधरीको मृत्यु भएको थियो । घटना स्थल दुर्गा मन्दिरको पछाडी प्रहरीले एक राउण्ड गोली लोड भएको पेस्तोल १ थान बरामद गरेको थियो ।
११ कार्तिक २०६७ मा जिल्ला शिक्षा कार्यालय महोत्तरीका शाखा अधिकृत लालकिशोर झालाई गोली हानी हत्या गरिएको थियो । जनकपुर ७ स्थित पगलाबाबा धर्मशाला स्थित सडकमा आएका अज्ञात व्यक्तिहरुले गोली प्रहार गर्दा जनकपुर ८निवासी झा को पिठ्यूमा गोली लागि पेट समेत छेदी घाईते भएका थिए । उनको काठमाण्डौ स्थित शिक्षण अस्पतालमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको थियो ।
१७ कार्तिक २०६७ मा प्रहरीको कारवाहीमा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका शैन्य कमाण्डर रामसागर यादव मारिएका थिए । जनकपुर ७ स्थित जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाबाट खटिगएका गस्ती टोली गस्ती गर्दै जाने क्रममा रामसागर सहित ३÷४ जनाको समुहमा  रहेका टोलीले गस्ती टोलीलाई शंका लागि रोक्न खोज्दा निजहरुले गस्ती टोलीलाई लक्षित गरी फायर गर्दै भाग्ने क्रममा गस्ती टोलीले जवाफी फायर खोल्दा जनकपुर ४ बस्ने २५ बर्षिय यादवको घटना स्थलमै मृत्यु भएको थियो । अन्य व्यक्तिहरु फरार रहेपनि कटुवा पेस्तोल १ थान,फोरनेटको गोली ३ राउण्ड र एसएलआरको खोका ३ थान प्रहरीले बरामद गरेको थियो ।
२७ कार्तिक २०६७ मा जनकपुर १० स्थित अरगज्जा पोखरीको घाटमा छठ पर्व हेर्न आएको अवस्थामा अज्ञात व्यक्तिले जनकपुर ९ का ३२ बर्षिय मुकेश दत्तको घाँटीमा गोली प्रहार गरेका थिए । घाइते दत्तलाई जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा उपचार गराउँदा उपचारकै क्रममा मृत्यु भएको थियो ।
२९ कार्तिक २०६७ धनुषाको भुतही पटेर्वा १ मा पटेर्वा १ बस्ने सुनिल मण्डल, दिनेश दाहा र झोपे भन्ने दिपक मण्डल बीच झगडा हुँदा झगडा छुटाउन गएकी प्रियंका कुमारीलाई दिपक मण्डलले कटुवा पेस्तोल निकाली गोली प्रहार गरेको थियो । १३ बर्षिय प्रियंकाको पेटमा गोली लागेपछि उपचार गराई   उनी निको भएकी थिईन ।
२५ पुष २०६७ मा धनुषाको धबौली ५ स्थित सोभित मुखियाको घरमा अज्ञात ५ जनाको समुह घरमा प्रवेश गरी सोभित मुखियालाई घाँटीको दाहिने पट्टी गोली हानी घाइते बनाएका थिए । जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा उपचार गराई उनी निको भएका थिए ।
१३ माघ २०६७ मा जनतान्त्रिक तराई मुक्ति मोर्चा राजन मुक्ति समुहका महासचिव तथा विद्यार्थी संगठनका केन्द्रिय अध्यक्ष दिपेन्द्र कुमार झा प्रहरी कारवाहीमा मारिएका थिए । धनुषाको प्रको महुवा ८ स्थित भोइल जाने सडकमा प्रहरी गस्ती टोलीलाई लक्षित  गरी एम्बुस थापी बसिरहेको अवस्थामा महोत्तरी बनौली ५ बस्ने बर्ष ३५ को दिपेन्द्र कुमार झा आईरहेको देख्दा प्रहरीले रोक्न खोज्दा प्रहरी टोली माथि नै फायर गर्दै भाग्ने क्रममा प्रहरी टोलीबाट जवाफी फायर खोल्दा उनको घटना स्थलमा मृत्यु भएको थियो । उनको साथबाट एसएलआरको गोली लोडभएको कटुवा पेस्तोल एक थान    बरामद गरिएको थियो ।
२४ माघ २०६७ मा खेतीपाती गर्ने धनुषा यज्ञभुमि ४ का ४० बर्षिय किसान पल्टु महतो सुडी आफ्नै गोठमा सुतिरहेको अवस्थामा अज्ञात समुहले घाँटीमा गोली हानी हत्या गरेका थिए ।
२३ साउन २०६८ मा अखिल तराई मुक्ति मोर्चा पृथ्वी सिंह समुहले जनकपुर १२ का ४० बर्षिय मातवर मुखियाको गोली प्रहार गरी हत्या गरेको थियो । सर्लाही मलंगवा १० बस्ने २१ बर्षिय मुकेश पंडितले गोली प्रहार गरी मुखियालाई घाईते बनाई भाग्ने क्रममा पंडित लगायतका समुह पक्राउ परेका थिए । घाईते मुखियाको जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको थियो । मुखिया नेकपा एमालेको यूवा संघ जनकपुर नगरका इन्चार्ज थिए ।
१९ असोज २०६८ मा जनकपुर ४ का व्यापारी ४५ बर्षिय जयतुल खातुन घरमा बसिरहेको अवस्थामा मोटरसाईकलमा आएका दुई जनाको अज्ञात समुहले पिठ्यूमा गोली प्रहार गर्दा उपचारको क्रममा   खातुनको मृत्यु भएको थियो ।
२० असोज २०६८ मा प्रहरी चौकी मुखियापट्टीमा कार्यरत प्रहरी जवान उपेन्द्र यादव कार्यालय सुरक्षाको लागि ड्यूटीमा बसिरहेको बेला निजलाई एक्कासी छुरा प्रहार गरी घाईते बनाएपछि फुलधारी मुखियालाई नियन्त्रणमा लिई कार्यालय तर्फ ल्याउने क्रममा भाग्न खोज्दा प्रहरी सहायक निरीक्षक जयनारायण यादवले तिघ्रामा गोली हान्दा उपचारको क्रममा   मुखियाको मृत्यु भयो ।
१६ जेष्ठ २०६९ मा भुमिगत समुह समाजवादी जनमोर्चाका संयोजक हरेशिव यादव लगायतको समुहले नेपाल रेल्वे सेवाका महाप्रबन्धक सुरेश यादव र राजन भन्ने राजिन्द्र यादवको गोली हानी हत्या गरेको थियो । तारापट्टी सिरसिया १ मा सुरेश यादव आप्mनै दरबाजामा राजन प्रसाद यादव, श्याम प्रसाद यादव, सुरेश यादव, श्रीप्रसाद यादव समेत बसि पोखरीको जग्गा सम्बन्धमा भोली पञ्चायत गर्ने भनि कुराकानी गरिरहेको अवस्थामा सोही गाउँका हरेशिव यादव लगायत ८÷९ जनाको समुहमा आएका व्यक्तिहरु हातहतियार तथा खुकुरी प्रहार गरी सुरेश यादव र राजेन्द्र यादवको हत्या गरेका थिए भने अन्य घाईते भएका थिए ।
६ साउन २०६९ मा समाजवादी जनमोर्चाका कार्यकर्ता रहेका हरेशिव यादव प्रहरी कारवाहीमा मारिएका थिए । इलाका प्रहरी कार्यालय औरहीबाट प्रहरी नायव निरीक्षक अयोध्या शरण यादवको कमाण्डमा गस्ती टोली गस्ती गर्दै जाने क्रममा धनुषाको दुहवी ५स्थित सडकमा हतियारधारी डाकाहरुको समुहले गस्ती प्रहरीलाई देख्नासाथ फायर गर्दा आत्मरक्षाको लागि जवाफी फायर खोल्दा तारापट्टी सिरसिया १ बस्ने हरेशिव यादवको मृत्यु भएको थियो । प्रहरीले कटुवा पेस्तोल १ थान, गोली ३ थान र खोका १ थान  बरामद गरेको थियो ।


२०७४ बैशाख ३१ गते आईतबार

राज्यराष्ट्रको सिद्धान्तमा उभिन पुगेकै हुन त मधेशवादी दलहरु ? : जिबेश झा

हिजोका दिनमा “द्वि(राष्टिूयता” एवं “बहु(राष्टिूयता” भन्ने आयातित राजनैतिक दर्शनलाई अंगालेर राजनीतिमा होमिएका मधेशी दलहरुमध्ये केहिवीच एकिकरण हुनपुगेको छ । उनिहरु नेपाली राष्टिूयतालाई भन्दा मधेशी पहिचानलाई मलजल दिन र काठमाडौंको एकाधिकारलाई धक्का दिनका लागि राजनीतिमा होमिएका थिए ।
फलस्वरुप यिनले आफ्नो दलको अगाडी वा पछाडी मधेशी शव्द झुन्ड्याएर सोझा(साझा मधेसी जनतालाई विश्वासमा लिने प्रयत्न गरे । केहि हदसम्म सफल पनि भए । तर सो अनुसार भोट भने वटुल्न सकेनन् । 
आफूले अघि सारेको युरोपेली राजनीतिवाट प्रेरित “द्वि(राष्टिूयता” एवं “बहु(राष्टिूयता” दर्शन नेपालमा मेल नखाने आभाष पाएपछि र जनतालाई विश्वासमा लिईराख्न आगामी दिनमा गाह्रो हुने निकर््यौल निकालेपछि यिनिहरु अव राष्टूवादी वन्नपुगेका छन् । अर्थात यिनिहरु अव राष्टिूय जनता पार्टि नेपालका नेता हुन, यिनलाई मधेशी नेता नभने हुन्छ त ? संधै पहिचानको नारा वोकेका दलले यसरी आफ्नो पहिचान किन फेरेका हुन ? मधेशी दलवीच एकिकरण गर्ने तर नाममा ‘मधेशी शव्दको प्रयोग आफ्नो दलको नामको अगाडी वा पछाडी नगर्नेलाई कसरी लिने ?
मधेशी दलहरुको दशा र दिशावारे लेखकद्व्य प्राध्यापक डा. निर्मलमणि अधिकारी र डा. गोविन्दशरण उपाध्याय आफ्ना कृति “राज्यराष्टूः अवधारणा र सिद्धान्त” मा लेख्छन, “नेपालमा “द्वि(राष्टिूयता(वादी” दृष्टिकोणबाट मधेशको व्याख्या हुँदै जाँदा नेपालको मधेशसँग जोडिएको छिमेकी देश इण्डियाको भूभागमा पनि भाषा, संस्कृति, भौगोलिक विशिष्टता आदिका आधारमा उस्तै पृथकतावादी दृष्टिकोण बढ्नेछ र अन्ततोगत्वा इण्डियाले समेत पृथक् मधेशको विरुद्धमा कठोर कार्बाही गर्नेछ भनी विश्लेषण र आँकलन गर्ने पर्याप्त वस्तुनिष्ठ  आधार देखिन्छ  ।”
के यि दलहरु मधेशी दलवाट जनता दल वन्नुमा भारतको दवावले त काम गरेन ?
डा. उपाध्याय र अधिकारी लेख्छन, “नेपालमा मधेश(केन्द्रित राजनीति गर्न “द्वि(राष्टिूयता”  (पहाड र मधेश, पहाडी र मधेशी) को विघटनात्मक अर्थापनको चक्रले मधेशभित्र कोचिला, भोजपुरा, मिथिला, अवध, थरुहट, चुरे भावर, छोटा पाकिस्तान आदि आदिका निहुँमा नटुंगिने कित्ताकाटलाई निम्त्याएको प्रत्यक्ष उदाहरण छ  । समुद्रमा दुई पिल्लरमाथि निर्मित, एक व्यक्तिको स्वामित्वमा रहेको, सानो कृत्रिम संरचना (रफ्स् टावर) लाई त स्वतन्त्र “राष्टू” भनेर दाबी गरेको देखियो भने नेपालमा विघटनात्मक संघर्ष सुरु गरेपछि संघर्षको टुङ्गो “द्वि(राष्टिूयता” मै लाग्ला भन्ठान्ने कुनै आधार छैन ।”
के बिभिन्न कित्ताकाट (कोचिला, भोजपुरा, मिथिला, अवध, थरुहट, चुरे भावर, छोटा पाकिस्तान आदि) बाट वच्नका लागि वा समग्र मधेशी(नेपालीलाइ एक शुत्रमा गांभ्नका लागि यी दलहरु मधेशीवाट जनता दल वन्नपुगेका हुन ? पहिला मधेशी वनेर यिनले आन्दोलन गरे तर पछि मधेशी पहिचानलाई नै वर्गिकृत गरेर संकटमा पारिदिए ।
 यिनको “वहुराष्टिूय” दर्शनले एकल मधेशी पहिचानलाई कायम राख्नसकेन, जसको फलस्वरुप मधेशी पहिचान वोकेकै  थारु, र मुस्लिमहरु आफ्नो स्वतन्त्र पहिचानको खोजीमा अघि सरे । र, उनका लागि वनाईएको सराकारी आयोगहरुले उनलाई थप मजवुत वनाईदियो । 
तसर्थ “वहुराष्टिूय” दर्शनले समाजमा निम्तिने विभिन्न कित्ताकाटलाई रोक्न सक्दैन  । मधेशी दलहरु नेपालमा दुई राष्टिूयता, पहाड र मधेश हुन भने । तर कालान्तरमा यिनले अघि सारेको मधेशी पहिचान नै खन्डित भयो  । र, अब थारु र मुस्लिमहरु आफूलाई मधेशी नभन्नुले यसैलाई पुष्टि गर्छ ।    
राज्यराष्टू र द्वि(राष्टिूयतावीचको फरकलाई लेखकद्व्यले यसरी प्रस्ट्याएका छन, “युरोपेली मान्यतामा आधारित “राष्टूराज्य” मा देश (राज्य) को भू(राजनीतिक(वैधानिक अस्तित्व गौण रहि जहिले पनि “प्रतिस्पर्धी राष्टिूयताहरूको संघर्ष” को बीज विद्यमान रहन्छ  । “द्वि(राष्टिूय राज्य” एवं “बहु(राष्टिूय राज्य” मा त झन् “प्रतिस्पर्धी राष्टिूयताहरूको अन्त्यहीन संघर्ष” को सम्भावना प्रबल नै हुन्छ  । “राज्यराष्टू” सिद्धान्तले स्वतन्त्र, स्वाधीन, सार्वभौमसत्तासम्पन्न देश (राज्य) को भू(राजनीतिक(वैधानिक अस्तित्वलाई “राष्टू” एवं “राष्टिूयता” को परिभाषाका लागि प्राथमिक तत्व मान्छ  । स्वतन्त्र, स्वाधीन, सार्वभौमसत्तासम्पन्न देश (राज्य) मा विद्यमान जुन(कुनै पनि प्रजाति, जाति, जात, भाषा, धार्मिक सम्प्रदाय, सांस्कृतिक पहिचान, क्षेत्रीय पहिचान आदिलाई समष्टिकृत दृष्टिकोणबाट आफूभित्रै समाहित, समन्वित, सुसंयोजित गर्ने हुनाले “राज्यराष्टू” ले उक्त पृथक् पृथक् अवयवहरूलाई परस्पर विरोधी, प्रतिस्पर्धी ठान्दैन र तिनीहरू “राष्टू” का हैसियतमा विकास हुन सक्ने मानिँदैन ।”
तसर्थ हाम्रो नेपाली समाजसंग मेल नखाने “द्वि(राष्टिूय राज्य” एवं “बहु(राष्टिूय राज्य” को अवधारणालाई मधेशी दलले त्याग गर्ने कि ? पहाडी(मधेशीवीचको विभाजनलाई मलजल दिने के.पी. ओली जस्ता प्रवृतिहरु र केहि मधेशी दलहका नेताहरु राज्यराष्टूको सिद्धान्तलाई अंगाले र देशको समस्टिगत विकासको लागि कदम चाले नेपाली समाजमा पहाडी(मधेशीवीचको संघर्ष कम हुनेथ्यो  ।
अव प्रश्न उठ्छ ः नव गठित राष्टिूय जनता  पार्टी नेपाल “राज्यराष्टू” को सिद्धान्तलाई अंगालिरहेको छ कि अझै “द्वि(राष्टिूयता” वा “बहु(राष्टिूयता” लाई ? उनको नाममा मधेशी शव्द नझुन्डिनुले उनिहरु “राज्यराष्टू” भन्ने सिद्धान्तमा विश्वास राख्छन कि भन्ने निष्कर्ष निकाले अतिश्योक्ति नहोला  ।
     विगतको अभ्यास हेर्दा उनीहरुले व्यवहारमा दार्शनिक चिन्तन भन्दा पनि “ईमोसनल पोलिटिक्स” गरेको वुझिन्छ ।  हामी मधेशी हौं त्यसैले हामीलाई भोट दिनुपर्छ भन्ने संदेश जनमानसमा पस्कदै आएका यि दलले “भोट आ वेटी अपने जाति के देवाक चाही” (भोट र छोरी आफ्नै जातिलाई दिनुपर्छ) भन्ने संदेश दिन पनि धेरै हदसम्म सफल भएकै थिए  ।
“ईमोस्नल पोलिटिक्स” गर्नका लागि नै आफ्नो पसल थापेका यी दलहरुले वहुराष्टिूयताको दुषित वीजलाई तिलाञ्जली दिनका लागि यदि नाममा परिवर्तन ल्याएको हो भने यो कदम अवश्य पनि स्वागत योग्य छ र अव यिनले क्षेत्रियवाट राष्टिूय राजनीतिमा लागे वेस हुनेथ्यो  । यदि यिनले आफूलाई राष्टिूय दलको रुपमा स्थापित गरे भोलीका दिनमा यिनका प्रतिद्वन्दी कांग्रेस, एमाले वा माओवादी जस्ता दलहरु हुनेछन । र, अवश्य पनि नेपाली राजनीतिको जग राष्टिूय एकता र विकासमा केन्द्रित हुनेछ जो स्वागतयोग्य नै हो ।      
     पहिला एक मधेश एक प्रदेशको नारा वोकेर राजनीतिमा हाम फालेका यिनको नारा एक मधेश वहु प्रदेशमा परिणत भएको छ । अर्थात नाममा मात्रै परिवर्तन भएनछ यिनको नारा र गतिविधिमा पनि परिवर्तन आएको छ । अर्को परिवर्तन उपेन्द्र यादव ले पनि गरेकै हुन  । संविधान सभा(१ को चुनावमा भाग लिंदा यिनी नेतृत्वको मधेशी जनअधिकार फोरम नेपालको घोषणापत्र हिन्दीमा थियो तर संविधानसभा(२ मा भने नेपालीमा घोषणापत्र उनले ल्याए । यादवको अर्को उपल्व्धी के हो भने उनि मधेशीवाट राष्टिूय वन्नका लागि विभिन्न जनजाती दलहरुसंग सहर्काय गरिरहेका छन् र संघिय समाजवादी फोरमको नेतृत्व गर्न पुगेका छन् ।  
यी सव गतिविधिहरु हेर्दा यिनले अघिसारको “वहुराष्टिूयतावादी” दर्शन वर्तमानमा कमजोर भएको देखिन्छ । यिनले आफ्नो सिद्धान्तमा वेला(नकुवेला संशोधन भित्र्याएको कारण यिनको वहुराष्टिूय दर्शन कमजोर पर्नगएको छ  । र, मधेशी पहिचान पनि खन्डित भएको छ  ।     महन्थ ठाकुरले कुनै कुनै वेला मधेशलाई अलग राष्टूको रुपमा पहिचान दिने दृढता प्रकट गरिरहेका हुन्छन  ।
महन्थ ठाकुरको दलले आखिर  “राज्यराष्टू” वा “वहुराष्टू” कुन सिद्धान्तलाई अंगालेको छ त ? यदि नेपालको सार्वभौमिक्ताप्रति प्रतिवद्ध हो भने देश टुक्र्याउने राजनैतिक भाषण उनले अघिसार्नु पक्कै पनि उचित होईन् । के श्रीमान् ठाकुर काठमाडौं थर्काउनका लागि मात्र यस्ता धम्की शैलीको प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् त ?
“वहुराष्टिूयता” को वीजले समाजमा विभाजन निम्तिने खतरा कायम रहिरहन्छ । तसर्थ काठमाडौं विश्वविद्यालयका प्राध्यापक. डा. अधिकारीले अघिसारेको “नेपाली परिप्रेक्ष्यमा “राज्यराष्टू” सिद्धान्तको भुमिका” लाई सवैले थप उर्जा दिए नेपालको समष्टिगत विकासमा अवश्य पनि टेवा पुग्नेथ्यो  ।
   


२०७४ बैशाख ३१ गते आईतबार

अजब–गजब छ बा ! सुदर्शन सिंह

हामी विकाउ ‘स’ प्रेमी नेतागणलाई व्यर्थमा देश बेच्ला, स्वाभिमान बेच्ला भनेर शंका गर्नेलाई सजायको व्यवस्था मिलाउनुपर्छ हैन नेता ज्यू !

२०७४ बैशाख २४ गते आईतबार