मधेसमा जन्मिएको एमाले ‘मधेसीकै निशानामा’

मधेसका विभिन्न जिल्लाहरुमा नेपालका मधेसी नागरिकले नै
एमालेका नेता तथा कार्यकर्ताहरुलाई कालोमोसो दलेका छन् ।

अजय अनुरागी
जनकपुरधाम............
मधेसमै जन्मिएको, हुर्किएको एमाले व्यस्क भईरहेकै बेला तराई मधेसमा अहिले निशाना बनेका छन् । संकटकालमा छहारी दिने, सुरक्षा दिने मधेसले हुर्काएको त्यही पार्टी एमाले आज मधेसमा असुरक्षित देखिएको छ । मधेसका विभिन्न जिल्लाहरुमा एमालेमा आवद्ध रहेका जिल्ला स्तरीय नेता तथा कार्यकर्ताहरुलाई जनताले कालोमोसो दलेका छन्, पार्टी कार्यालयहरुमा आगजनी गरेका छन्, नेता तथा कार्यकर्ताहरु विस्थापित भएका छन् ।

एमालेको संस्थापनले संविधान जारी गर्न, संशोधन नगर्न लिएको अडान र बेला बेला व्यक्त गरिएका शिर्ष नेतृत्वका बक्तव्यहरुका कारण पनि मधेसी जनता एमालेसँग चिढिएको छ । जबकि मधेसको सवालमा एमाले जतिकै नेपाली कांग्रेस र नेकपा माओवादी केन्द्र पनि उत्तिकै जिम्मेवार र कसुरवार रहेको मधेस मामिलाका जानकारहरुको बुझाई छ । मुरिबाबाट राजनीति सुरु गरेका माधव नेपाल जब प्रधानमन्त्री भए र राजीनामा दिईसकेपछि काम चलाउ सरकारको हैसियतमा ३१÷३२ बर्षपछि मुरिबा पुगे, भुमिगतकालको सम्पुर्ण कुरा सम्झे । कसरी आफ्नो ज्यान मुरिबाबासीले जोगाए, पाले, संरक्षण दिए सबै सम्झे । अत्यन्तै खुशी भएर मुरिबा गाउँलाई देशकै नमुना गाउँको रुपमा विकास गर्ने प्रतिवद्धता पनि व्यक्त गरे । माधव नेपाल पछि मुरिबामा सेल्टर लिएका झलनाथ खनाल पनि प्रधानमन्त्री भए, केपी शर्मा ओली पनि प्रधानमन्त्री भए तर, मुरिबा गाउँलाई ती नेतृत्वहरुले नमुना गाउँ बनाउन सकेनन् ।

एमालेको भुमिगतकाल देखि नै लागेका
धनुषाको मुरिबाका सांसद राम अवतार पासवान ।

सिपी मैनाली, माधव कुमार नेपाल, झलनाथ खनालले नेतृत्व गरिरहेको बेला भुमिगत अवस्थामा धनुषाकै भुमिमा जन्माइएको तत्कालिन कम्यूनिष्ट कोओर्डिनेशन केन्द्र हाल केपी शर्मा ओलीले नेतृत्व गरेको नेकपा एमालेको अवस्थासम्म आईपुग्दा एमालेका कार्यकर्ताहरु असुरक्षित महसुस गर्न थालेका छन् । आखिर त्यस्तो अवस्था किन आयो ? नयाँ शक्ति पार्टी नेपालका सहसंयोजक रामचन्द्र झा भन्छन,“यो देशलाई जब जब संकट परेको छ, नेताहरुलाई जब जब संकट परेको छ वा भनौं कम्यूनिष्ट पार्टी गठन गर्न, सेल्टर दिन र हुर्काउन आवश्यकता परेको छ तब तब मात्र मधेसलाई खोजिएको छ । विकास, पहुँच, सम्मान, अधिकार, प्रतिनिधित्व आदिको कुरा आउँदा मधेस विर्सन्छन् ।”
स्थापना कालमा ‘सेल्टर मधेस’
धनुषाको सदरमुकाम जनकपुर देखि १८ किलोमिटर पुर्वमा एउटा गाउँ अवस्थित छ, ‘मुरिबा’ । मुरिबासँगै टाँसिएको धबौली स्थित गाउँको विद्यालयमा भारत विहारको घोरबङ्कीका एक जना शिक्षक श्रीनारायण ठाकुर पढाउन आउँथे । भारतको चारु मजुमदारको नक्सलवाडी आन्दोलनबाट प्रभावित उक्त शिक्षक ठाकुर नेपालमा पनि कम्यूनिष्टहरुको संगठन बनाउन चाहन्थे । झापाबाट सिपी मैनालीको नेतृत्वमा नेपालमा पनि नक्सलाइट आन्दोलन सुरु भएको थियो । त्यही क्रममा धबौली, मुरिबा लगायतका गाउँहरुमा गरिब, मजदुर, दलित समुदायका नागरिकहरुलाई कन्भिन्स गर्दै नेपालमा पनि कम्यूनिष्ट राज्य स्थापित भयो भने सर्वहाराहरुको शासन आउने भनि भारतीय शिक्षक ठाकुरले गाउँका मानिसहरुलाई उत्पेरित गर्न थाले । २०२९÷०३० साल तिर उनी मुरिबाको दलित बस्ती ‘दास टोल’ र ‘गोहिवार टोल’मा बढी आनजान गर्न थाले । मुरिबाका असर्फी गोहिवार, रामसुन्दर दास, मनसिव गोहिवारसँग उनको सम्पर्क वढन थाल्यो । राजनीतिक कुराकानी हुन थाले ।
एक दिन ठाकुरले उनीहरुलाई भने,‘ एक जना मान्छे आउनेछन् । उनलाई सेल्टर दिनुपर्छ । किनभने धनी र गरिब बीचको लडाईमा त्यो मान्छेले महत्वपुर्ण भुमिका निर्वाह गर्छ ।’ भारतका एक जना नागरिक रामचन्द्र यादव र नेपाल रौतहटका एक जना पहाडे मुलका व्यक्ति जनकपुरको रेल चढेर महिनाथपुर स्टेशनमा ओर्लिए । मुरिबामा पुगी जगदेव गोहिवार र रामदेव गोहिवार दाजुभाईको घर खोज्दै ती दुई जना त्यहाँ पुगे । त्यतिबेला पञ्चायती व्यवस्थाका सिआईडीहरु पनि आउने गर्थे । त्यसैले मुरिबाका राम अवतार पासवानले सिधा गोहिवारको घर नलगि करिमन राईनको घर पुर्याए । त्यहाँ उनलाई बास बस्ने व्यवस्था मिलाइयो । पछि त्यो भारतीय शिक्षक ठाकुरले आफुले पठाएको मान्छे उनीहरु नै हो भनेर कन्फर्म गरेपछि उनीहरुलाई बास बसाइयो । त्यसरी मुरिबा पुग्ने व्यक्ति थिए अहिलेको एमालेका नेता तथा पुर्व प्रधानमन्त्री माधव कुमार नेपाल । भुमिगत राजनीति सुरु भएको थियो । भुमिगत बेला माधव नेपालको उपनाम सिंहजी थियो । रामदेव गोहिवार, रामअवतार पासवान, अशेश्वर दास र अक्षय दासको घरमा दुई चार दिनको अन्तरालमा आलैपालो सेल्टर दिइयो ।

एमालेको जनकपुरस्थित जिल्ला पार्टी कार्यालयमा सुरक्षा दिँदै सुरक्षाकर्मीहरु ।

एमाले नेता तथा सांसद शितल झाको
जनकपुरस्थित निवासमा सुरक्षा दिँदै सुरक्षाकर्मीहरु ।

त्यतिबेला गरिब र धनीको बीचमा चर्को भेदभाव थियो । जातिय छुवाछुत, भेदभाव, भोकमरीले ग्रस्त थिए भुमिहिन मजदुर तथा सर्वहारा वर्गहरु । विद्यमान समाजलाई परिवर्तन गरेर नयाँ किसिमको समाज सिर्जन ागर्नका लागि मुरिबालाई आधारभुमि बनाएर राजनीति गतिविधि सुरुवात भयो । जनकपुरको सरस्वती विद्यालयमा शिक्षक भएर पढाईरहेका मुरिबाका स्थानीयवासी अशेश्वर यादव पनि शिक्षण पेसालाई त्यागेर भुमिगत राजनीतिमा हाम फाले ।
मुरिबामा सिपी मैनाली, उनको श्रीमति सिता खड्का, झलनाथ खनाल, इश्वर पोखरेल, रत्नकुमार बान्तवा, मुकुन्द न्यौपाने, सितल झा आदि नेताहरु भुमिगत भई त्यहाँबाट राजनीति गतिविधि सुरु गरे । धनुषाको मुरिबा, कचुरी, तारापट्टी, यदुकुहा, गोठकोयलपुर, ठेरा, कटरैत, मिथिलेश्वर मउवाही, बटेश्वर आदि भुमिगत राजनीतिको प्रमुख सेल्टर स्थापित भयो । महोत्तरीको खैरमारा जंगलमा लगेर गुरिल्ला तालिम दिइयो । बन्दुक चलाउने देखि कहाँ लडाई लड्ने, कस्तो स्थानमा लड्ने, कुन हतियार प्रयोग गर्ने, गोलीको बर्वादी कसरी हुन नदिने लगायतको विषयमा तालिम दिइएको पासवान बताउँछन् ।
धनुषाको पर्वतामा दुई वटा सरकारी पोखरीहरु कब्जा गरिएका थिए । एउटा पोखरीको माछा जनतालाई दिइएको थियो भने अर्को पोखरीको माछा बेचेर आएको पैसाले हतियार किनिन्थ्यो । तत्कालिन गुरिल्लाका कमाण्डर समेत बनेका पासवान भन्छन,“ धनुषाको रमदैयामै एक जना कालीगढले पेस्तोल बनाउथ्यो । त्यहाँबाट बन्दुक किनिन्थ्यो । गोली भारतबाट ल्याईन्थ्यो । धनुषाको जंगलमा गएर बन्दुक चलाउने परीक्षण गरिन्थ्यो ।”
फेकन विराजीको अध्यक्षतामा असर्फी गोहिवार, राम अवतार पासवान, हविव राईन, रामअशिष पासवान सहित ७ सदस्यीय गाउँ कमिटि बन्यो । नेपालको सवैभन्दा प्रथम कम्यूनिष्ट कोओर्डिनेशन केन्द्रको गाउँ ईकाई कमिटि बनेको थियो । गाउँ इकाई कमिटि गठन भए लगत्तै गाउँमा संघर्ष सुरु भयो । एक जना श्रमजिवि भुमिहिन सुलेमान राईनको बाख्रा गाउँका एक जना किसानको खेतमा घाँस चरेपछि किसानले गिद्धामा जिम्मेदारको सुरक्षाका लागि खटाइएका प्रहरीमा गएर उजुरी गरे । गाउँमा सुलेमानलाई खोज्दै ५÷६ जना पुलिस आए । राईनलाई खोज्दै सरपञ्च कहाँ लग्ने भनेर पुलिसले लगे । बास्तवमा सरपञ्च कहाँ लग्ने पुलिसको योजना थिएन । पुलिसले आफ्नो क्याम्पमा लान खोजेका थिए । त्यसपछि राम अवतार पासवान, उनको आमा पचिया देवी पासवान, श्रीमति बेचनी देवी पासवान, लगायत गाउँका दर्जनौं लडाकु दस्ताहरुले प्रहरीलाई घेरा हाले । घरेलु हतियार सहित पुगेका उनीहरुले प्रहरीको राईफल समेत खोसेर सुलेमान राईनलाई प्रहरीको गिरफ्तबाट उम्काए । हतियार फिर्ता गरियो । त्यसको भोली पल्टै गाउँमा माधव कुमार नेपाल, इश्वर पोखरेल, झलनाथ खनाल, सिपी मैनाली लगायतका नेताहरुको बैठक बस्यो । अब के गर्ने ? प्रहरीले बदला लिन्छ, भाग्ने वा लडाई लड्ने भन्ने चर्चा भयो । डटेर मुकाविला गर्नुपर्छ भन्ने निर्णय भयो ।
उक्त घटनाका साक्षी समेत रहेका अहिलेका नेकपा एमालेका धनुषाका सांसद राम अवतार पासवान भन्छन,“ नेताहरुलाई विभिन्न घरमा लुकाइयो । माधव नेपाल र सिता खड्का मेरो घरमा लुके । म खेतमा हलो जोत्न गएँ । नभन्दै करिब १ सय ५० जना प्रहरीले गाउँ घेरा हाली घर घरमा खान तलासी गर्न थाले । माधव नेपाललाई धोती लगाएर अनवर राईनको घरमा पठायौं । सिता खड्कालाई साडी लगाई ढिकीमा केही आईमाईसँगै धान कुटाउन लगाएँ ।” माधव नेपाल धान राख्ने माटोको भकारी (कोठी)मा लुके । तर, राजनीतिक रुपले शिक्षित नभएका महिलाले बाहिर पुलिसलाई गएर के भनिदिए भने कोठीमा धान हुन्छ तर मेरो कोठीमा त धान नभएर मान्छे छ । पुलिस घरमा पसेर कोठी फुटाल्न लाग्दा माधव नेपाल फर्सा लिएर बाहिर निस्के । माधव नेपाल भाग्न थाले । इन्सपेक्टरले गोली पनि चलायो । तर, गोली लागेन । अन्ततः माधव नेपाल पक्राउ परे । उनीसँगै मुरिबाका फेकन विराजी, राम अवतार पासवान, सुन्दर पासवान, कारी पासवान, वजिर पासवान पक्राउ परे । उनीहरुलाई यदुकुहा थानामा रातभर राखियो । भोली पल्ट रेल मार्फत जनकपुर स्थित एसपी कार्यालयमा ल्याइयो । उनीहरुलाई चरम यातना दिइयो । एउटै कोठामा सबैलाई थुन्थे । तुरुङ्गमा राखिन्थ्यो । पालैपालो सबैलाई बयानका लागि बोलाइन्थ्यो, सबैलाई निर्मम यातना दिइन्थ्यो ।
पासवान भन्छन,“ बयानमा हामीलाई एउटै प्रश्न सोधिन्थ्यो, माधव नेपाललाई चिन्छौ कि चिन्दैनौं ? हामी भन्थ्यो, चिन्दैन । माधवलाई पनि सोधियो तिनीहरुलाई चिन्छौ, जवाफमा चिन्दैन भन्थे । कसरी पुग्यौ त्यो गाउँमा भनेपछि बाहिरबाट आईरहेको थिएँ, बाटोमा पुलिसले समात्यो भनेर माधवले जवाफ दिए । यहाँसम्म कि हामीले आफ्नो खाना माधवलाई दिँदा समेत पुलिसले कुटपिट गर्थे ।” १०÷१२ दिन पछि माधव नेपाल, फेकन विराजी र हविव राईनलाई दुई बर्षको लागि जलेश्वर कारागार पठाइयो । अरु रिहा भए ।
उक्त घटना पछि गाउँमा तीब्र घृणा सुरु भयो । ५÷७ जना गरी तीन वटा गुरिल्ला दस्ता तयार थियो । जमिन्दारहरुलाई सफाया गर्ने, पुलिस आउँदा पुलिसको राईफल खोस्ने, पुलिसलाई मार्ने भन्ने रणनीति बन्यो । २०३३ भदौमा मुरिबाका जमिन्दार केदार विराजीलाई सफाया गरियो । गाउँमा वारन्ट भयो, धेरै मान्छे भागाभाग भए । राज्य र पञ्चका लठैतहरुबाट दमनको क्रम बढ्न थाल्यो । जवाफमा २०३३ भदौ १० गते प्रहरीले गाउँ घेरा हाली गोली प्रहार गरी गुरिल्ला दस्ताका रामपृत यादवलाई मारे । हुन त अशेश्वरलाई खोज्दै गएका थिए प्रहरी । तर, उनका भान्जा रामपृत मारिए । किनभने अशेश्वर भकारीमा लुकेका थिए । रामपृत मारिँदा झलनाथ खनाल कचुरीमा थिए । सिपी मैनाली झापामा पक्राउ परेका थिए । संघर्ष बढ्दै गयो । सोही क्रममा ती लडाकु दस्ताहरुले तारापट्टीका जमिन्दार इश्वर साह र नौसय विघाका भुईलेटन यादव पनि मारिए । अर्को तर्फ लडाकु दस्ताका सिरसियाका भोला साह र नौसय विघाका झपसी मण्डल पनि मारिए ।
दुई बर्ष पछि माधव नेपाल जेलबाट रिहाई भएपछि धनुषाको ठेरा कचुरीमा पुगे । त्यहाँ स्थानीय चुलाई महराको घरमा बैठक बसेर जिल्ला कमिटि गठन गरी कार्य विभाजन गरियो । २०३४ साल तिर माधव नेपालकै अगुवाईमा राम अवतार पासवान, इश्वर पोखरेल, राम लखन महतो, योगेन्द्र साह, रामकरण महतो लगायतको जिल्ला कमिटि धनुषा गठन गरिएको थियो । देशैभरी बर्ग संघर्ष हुन थाल्यो । जमिन्दारहरुको विरुद्धमा कम्यूनिष्ट पार्टीको लहर बढ्न थाल्यो । खासगरेर दलित समुदायमा वढी प्रभाव पर्यो ।
सिपी मैनाली लगायत १०÷१२ जना पक्राउ परेपछि चन्द्रगिरी जेलमा राखिएको थियो । २ सय ६० फिटको सुरुङ्ग खनेर जेल ब्रेक गरी मैनाली लगायतलाई रिहा गर्ने रणनीति तय भयो । इश्वर पोखरेलको कमाण्डमा धनुषाबाट मुरिबाका राम अवतार पासवान, धबौलीका रामअवतार मण्डल, गोठ कोयलपुरका रामविलास मुखिया र गिद्धाका सौखीलाल मण्डल सहित एक महिनासम्म सुरुङ्ग खन्ने काम गरे । पासवान भन्छन,“ दुई सय फिट जति सुरुङ्ग हामीले खनिसकेका थियौं । तर, पुलिसले उनीहरुलाई त्यो जेलबाट काठमाण्डौ स्थानान्तरण गर्यो । हाम्रो योजना असफल भयो । त्यसपछि ४ दिन सम्म म र रामअवतार मण्डल झापाबाट हिँड्दै भोकै पे्ट घर फर्केका थियौं ।”

नेकपा एमाले परित्याग गरी माओवादी हुँदै अहिले नयाँ शक्ति पार्टी नेपालका
सह–संयोजक रामचन्द्र झा ।

एमालेको संगठन विस्तार तथा पकड
नेकपा माले, नेकपा चौथो, मसाल हुँदै बाममोर्चा भयो । जनमत संग्रह हुँदै २०४६ सालको आन्दोलनसम्म आईपुग्दा धनुषाको नेतृत्व संयूक्त बाममोर्चाको तर्फबाट रामचन्द्र झाले गरे । २०४६ सालको आन्दोलनमा रामचन्द्र झा लगायतका बामपन्थी नेताहरु प्रहरीबाट कुटाई पनि खाए । कतिपय पक्राउ परे । बहुदलको घोषणा भयो । संविधान बन्यो । त्यसपछि २०४८ सालमा भएको आम निर्वाचनमा तराई मधेसमा बामपन्थीको पराजय भयो ।
मदन भण्डारीले तराईमा पराजयको कारण खोतल्न समिक्षा गरे । रामचन्द्र झाले पार्टीमा तराई मधेसबाट नेतृत्व विकसित गर्न नसकिएको कारण पराजय भएको बताएपछि मानन्धर समुहबाट सितानन्दन राय, महेन्द्र यादव, जितेन्द्र देव लगायतका नेताहरुलाई ल्याइयो । पार्टीमा धु्रविकरण बढ्न थाल्यो । २०४९ सालमा स्थानीय निर्वाचन भयो । इश्वर पोखरेल जनकपुर अञ्चल इन्चार्ज थिए । रामचन्द्र झालाई वार्डमा उठाइयो । माचीझिट्कैयाको ७ नम्बर वडामा जितेपछि झा जिल्ला सभापतिमा उठे । तर, उनी पराजित भए । उक्त चुनावमा धनुषामा मात्रै एमालेले ३१÷३२ वटा गाविसमा जित हात पारेको थियो ।
लगत्तै २०५१ सालमा मदन भण्डारीको हत्या भयो । रामचन्द्र झा जिल्लामा तीन पटक सम्म सचिव भईसकेका थिए । ५१ औं सालको चुनावमा धनुषाको क्षेत्र नं. १ बाट रामचन्द्र झा र ५ नम्बर क्षेत्रबाट रामलखन महतो जितेका थिए । २०५४ सालमा स्थानीय निकायको चुनाव हुँदा झाको क्षेत्र नं. १ बाट १४ वटा गाविस गरी जिल्लामा कुल ६० वटा गाविस जित्नुका साथै जिल्ला सभापतिमा रामचरित्र साह र उपसभापतिमा चन्द्रदेव राउत जितेका थिए । यसरी हेर्दा धनुषासँगै तराईका विभिन्न जिल्लाहरुमा एमालेको पकड राम्रो हुँदै गएको थियो । कांग्रेस र राप्रपा नेताहरुको गढको रुपमा चिनिएको धनुषामा एमाले निम्न बर्ग तथा दलित, मजदुर, सर्वहारा वर्गको लागि दरिलो विकल्पको रुपमा उभ्रिएको थियो ।
मधेसमा कमजोर हुँदै जानुको कारण

मदन भण्डारी जीवित रहेकै बेला तराईको नेतृत्व विकासको अवसर र समस्याको मिहिन अध्ययनका लागि एमाले भित्र अलग्गै एउटा तराई सेक्सन राख्ने भण्डारीको सोच थियो । मोदनाथ प्रश्रितले जाती, भाषा, संस्कृतिलाई समेटेर पार्टीको आधिकारिक दस्तावेज प्रस्तुत गरेका थिए । रामचन्द्र झा भन्छन,“ फरक दस्तावेज प्रस्तुत गर्न मलाई मदन भण्डारीले भन्नु भयो । मैले फरक प्रस्ताव लेखें र धनुषाकै नेता योगेन्द्र साहले प्रस्तुत गरे ।” साहले प्रस्तुत गरेको फरक दस्तावेज महाधिवेशनमा लगेर पास गराउनका लागि एउटा कार्यदल बनेको थियो । मोदनाथ प्रश्रित, प्रदिप नेपाल, सुभाष नेम्वाङ्, राजेन्द्र श्रेष्ठ, हेमराज राई आदि कार्यदलका सदस्य थिए । भाषिक, सांस्कृतिक तथा जातिय विभेदको अन्तयका लागि प्रादेशिक शासन व्यवस्था नै ठोस समाधान रहेको भनेर प्रतिवेदन तयार भयो । तर, प्रदिप नेपालले विरोध गरेपछि प्रतिवेदन पास हुन सकेन । त्यसपछि तराई समस्या अध्ययनका लागि प्रश्रितकै संयोजकत्वमा सलिम मियाँ अन्सारी, जितेन्द्र देव, रामचन्द्र झा, महेन्द्र राय, महेश चौधरी, सितानन्दन राय सहितको अर्को कार्यदल बनेको थियो । तराई मधेसका विभिन्न सहरहरुमा गएर अन्तरक्रिया गरी राय सुझाव लिएर प्रतिवेदन बनाउने तय भएको थियो । विराटनगर, राजविराज, जनकपुरमा अन्तरक्रिया गरी विरगञ्जमा गएपछि सुवोध राज प्याकुरेल, सुमन प्याकुरेल, बाल गोपाल थापा आदिले विरोध गरे । झा भन्छन,“ पार्टीले बर्ग संघर्ष लगायतका अन्य मुद्दाहरु छोड्यो र जातीय मुद्दा उठायो भन्दै उहाँहरुले विरोध गर्नु भयो । पार्टी भित्र मधेसका मुद्दाहरुलाई लिएर क्रमशः दुरी बढ्दै गयो ।” लगत्तै राजा ज्ञानेन्द्रको निरंकुश शासन आएपछि लोकतन्त्रको आन्दोलन प्राथमिकतामा पर्यो र मधेसका मुद्दाहरु गौण हुन थाले ।

मधेसमा नागरिकताको समस्या प्रमुख समस्याको रुपमा देखिएको थियो । रुपन्देहीका सांसद धनपती उपाध्यायको अध्यक्षतामा २०५२ सालमा नागरिकता वितरण गर्ने एउटा आयोग बनेको थियो । एमालेका नेता जितेन्द्र देव पनि आयोगमा सदस्य थिए । तर, सर्बोच्च अदालतमा मुद्दा परेपछि नागरिकता वितरण हुन सकेन । २०५६ सालको चुनावमा कांग्रेसको बहुमत थियो । कानुन बनाएरै नागरिकताको समस्या समाधान गर्ने कुरा आएपछि कानुन प्रतिनिधि सभामा पास भयो तर अपरहाउसमा एमालेको दलका नेता यूवराज ज्ञवाली र सुभाष नेम्वाङ्गले फेल गराईदिए । दरबारमा राजा कहाँ रोक्न पठाइयो, लालमोहर नलगाई ।
त्यसपछि एमालेको केन्द्रिय कमिटिमा नागरिकताको बहस भयो । झा भन्छन,“ मधेसमा खास गरेर दलित समुदायमा बुवा, बाजे, छोरा, नाती कसैको पनि नागरिकता थिएन । त्यसकारण मैले बुवाको नागरिकता नभए पनि नागरिकता दिनुपर्ने अडान राखेपछि मधेसकै नेता महेन्द्र यादवलाई पार्टीले उचालेर फेल गराए । बुवा विना नागरिकता दियो भने भारतीयहरु आउँछन् र नागरिकता लिने छन् भन्दै विचार यादव मार्फत राख्न लगाएर समस्या समाधान गर्नुको साटो बल्झाइयो ।”

सिरहाको लहान स्थित एमालेको
पार्टी कार्यालयका सामानहरु जलाईदै ।

२०५४ सालमा स्थानीय निकायमा नेकपा एमालेको बहुमत आएको थियो । काठमाण्डौ महानगरपालिका, जनकपुर, राजविराज नगरपालिका, धनुषा र सप्तरीको जिविस लगायतमा  एमालेको जित भएको थियो । मात्री भाषामा नै स्थानीय निकायमा कामकाज संचालन गर्ने निर्णय गरियो । बालकृष्ण पन्थीले सर्बोच्च अदालतमा मुद्दा गरे र नेपाली भाषा बाहेक कुनै पनि भाषामा कामकाज गर्न नपाउने सर्बोच्चले फैसला गर्यो । एमालेको तत्कालिन प्रचार विभाग प्रमुख प्रदिप नेपालले सर्बोच्चको फैसलालाई स्वागत गरे । झा भन्छन,“ एमालेकै नेताहरुको नेतृत्वमा रहेको स्थानीय निकायले गरेको निर्णयलाई स्वागत नगरी अदालतको फैसलालाई स्वागत गरेर पार्टीले डब्बल स्टयान्डर्डको भुमिका निर्वाह गर्यो ।”
राजा ज्ञानेन्द्रले निरंकुश शासन चलाएपछि दोस्रो जनआन्दोलन उठाउनु थियो । १९ माघ पछि एक सय जना पनि काठमाण्डौमा ओर्लिने अवस्था थिएन । महासचिव माधव कुमार नेपाल नजरबन्दमा परेका थिए । केशव बडाल मध्यमाञ्चल व्यूरो इन्चार्ज थिए । झाको छोराको दुर्घटनामा परी निधन भएको थियो । अनि झलनाथ खनालले तराईबाट आन्दोलन नउठुनजेल काठमाण्डौमा आन्दोलन नउठने भएकाले तराईमा आन्दोलन उठाउन झालाई निर्देशन दिए । अनि झाले पनि अडान राखे कि संघीयता, समानुपातिक समावेशी आदि मुद्दामा पार्टी प्रतिबद्ध हुनुपर्यो । जनकपुरको गोपाल धर्मशालामा माधव कुमार नेपालले मधेसको मुद्दामा प्रतिबद्ध रहेको बताए । पार्टीले संघीयतालाई सिधा स्वीकार नगरेर राज्य पुनर्संरचना गर्ने, राज्य पुनर्संरचना नै संघीयता हो भन्यो । आन्दोलन उठ्यो । राजा विस्थापित भए । गणतन्त्र आयो । अन्तरिम संविधान बनाउनका लागि एमाले भित्र भरत मोहन अधिकारीको अध्यक्षतामा भीम रावल, रघुजी पन्थ, प्रदिप ज्ञवाली सहितको कार्यदल बन्यो । झा भन्छन,“ मैले मुल प्रस्तावनामा नै गणतन्त्र, संघीय शासन प्रणाली, समानुपातिक समावेशी प्रणाली लेख्न भनें । तर, भीम रावलले मानेनन् । भरत मोहन अधिकारी भीम रावलको कुरामा पनि अँ अँ भन्थे र मेरो कुरामा पनि । तर, अहिले लेख्ने विषय होइन भनेर इन्कार गरियो । संविधान सभाबाट त्यो कुरा लेख्ने, अन्तरिम संविधानमै किन लेख्नुपर्यो  भनेर मानिएन । अनि मैले प्रष्ट भनें कि यो संविधान मधेसले स्वीकारदैन ।”
झा थप्छन्, ‘मैले बोलेको कुरा त्यतिबेलाको माइनुटमा त लेख्न दिइएन तर बहस नोट कमिटिले नोट गरेको रेकर्ड एमालेसँग अहिले पनि यथावतै होला, हेर्न सकिन्छ ।’ अन्तरिम संविधान जारी भयो । संविधान जलाइयो र मधेसभर आन्दोलन भयो । त्यो आन्दोलनमा जनकपुरमा आएर झा पनि सहभागी भए । गिरिजा प्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री थिए र एमालेका केपी शर्मा ओली उपप्रधानमन्त्री थिए । बामदेव गौतमले एमाले नेता रघुविर महासेठको उक्साहटमा लागेर झालाई कारवाही गर्नुपर्छ भन्दै स्थायी कमिटिमा प्रस्ताव राखे । झा भन्छन,“ एमाले महासचिव माधव नेपालले मलाई फोन गरेर कारवाही गर्नुपर्छ भनेर स्थायी कमिटिमा प्रस्ताव राखिएको छ । अनि जवाफ दिँदै भने म जनताको भावनासँग छु, कारवाही गर्नुछ भने गर्नुस, म जनताको एजेण्डाबाट टाढा बस्दैन ।” उक्त स्थायी कमिटिको बैठकमा झाको कारवाहीको प्रतिवाद गरेका थिए । बडालले के भनेका थिए भने अहिले तराईमा सबै ठाउँमा एमालेको पार्टी कार्यालय जलाइएको छ, जनकपुरमा जलेन । झालाई कारवाही गर्यो भने सबै पार्टी कार्यालयहरु जल्छ । त्यसपछि झालाई कारवाही गरिएन ।
मधेस आन्दोलन २२ बुँदे हुँदै ८ बुँदे सम्झौतामा सम्पन्न भएपछि संविधान सभाको पहिलो चुनाव भयो । एमाले अध्यक्ष झलनाथ खनालले रामचन्द्र झाको अध्यक्षतामा मंगलसिद्धी मानन्धर सहितको राज्य पुनर्संरचना समिति बनायो । उक्त समितिले शेर्पाको लागि एउटा गरी कुल १५ प्रदेशको प्रतिवेदन बुझाएको थियो । तर, केपी ओलीले बखेडा झिकेपछि केन्द्रिय कमिटिमा उक्त प्रस्ताव पास हुन सकेन । सभामुख सुभाष नेम्वाङले संविधान सभामा लग्नै दिएनन् । रामचन्द्र झा थप्छन्,“ एमाले भित्र राज्य पुनर्संरचना आयोग बनाउनुपर्छ भन्दै नयाँ प्रस्ताव ल्याए । आयोग पनि बन्यो । बहुमतले पास गरेको प्रतिवेदन लागु गर्नुपर्छ भनेर मैले दुई तिहाई भन्दा वढी ४ सय २२ जनाको हस्ताक्षर गराएर दिएको थिएँ । सभामुख नेम्बाङले पास गर्न मानेनन् ।”
पार्टीमा प्रतिनिधित्वको सवाल
जनकपुरमा सम्पन्न भएको अधिवेशनबाट सिता नन्दन राय, महेन्द्र यादव, जितेन्द्र देव लगायतका नेताहरु केन्द्रिय कमिटिमा पराजित भए । सितानन्दन राय एक मात्र एमाले भित्र मधेसी नेता थिए जो पोलिट व्यूरोसम्म पुगेका थिए । अधिवेशनमा पराजित भएपछि उनीहरु पार्टी परित्याग गर्दै मधेस केन्द्रित राजनीतिक दलमा सहभागी भए । एमालेको उच्च तहका पोलिट व्यूरो, स्थायी कमिटि र पदाधिकारीहरुमा मधेसीलाई नराख्नुले पनि एमाले प्रति मधेसी नेताहरु असंतुष्ट रहँदै आएका थिए । जनकपुर अधिवेशनमा केन्द्रिय कमिटिमा रामचन्द्र झा र वैकल्पिक केन्द्रिय कमिटिमा रत्नेश्वर लाल गोइत मात्र निर्वाचित भएका थिए । एमालेको नीति नै के देखिन्छ भने मधेसी नेताहरुलाई एउटा तहसम्म लग्ने र त्यस भन्दा माथि नउठ्न दिनका लागि अन्तरसंघर्ष गराउने । परिणाम स्वरुप कोईपनि माथि जान सक्दैनन् ।
बुटबलमा सम्पन्न भएको ७ औं महाधिवेशनमा पदाधिकारीमा सचिवमा मधेसी उम्मेदवारलाई पराजित गराइयो । रघुविर महासेठ र रामचन्द्र झा एउटै पदमा भीडेपछि पराजित भए । हुन त झालाई पोलिट व्यूरोसम्म लगियो तर स्थायी कमिटि वा पदाधिकारीमा नलगेपछि अन्ततः झा पनि एमाले परित्याग गरी माओवादी हुँदै अहिले नयाँ शक्तिमा सह संयोजक छन् ।
एमालेको नवौं महाधिवेशनमा उपाध्यक्षमा लालबाबु पण्डितले माधव नेपाल प्यानलबाट र धर्मनाथप्रसाद साहले ओली प्यानलबाट प्रतिस्पर्धा गरेका थिए । तर, पाँचै उपाध्यक्ष खुला प्रतिस्पर्धा हुँदा बामदेव गौतम, विद्या भण्डारी, भीम रावल, युवराज ज्ञवाली र अष्टलक्ष्मी शाक्य जस्ता नेतासँग उनीहरु टिक्न सकेनन् र पराजित भए । यदि आरक्षण गरिएको भए दुईमध्ये एक उपाध्यक्ष हुने थिए ।
त्यस्तै सचिवमा पनि एमालेका चर्चित मधेसी नेता रघुवीर महासेठ पराजित भए । बिधानको त्रुटीकै कारण एमालेका १५ जना पदाधिकारीमा एकजना पनि मधेसी नेता जित्न सकेनन् । त्यसले गर्दा एमालेमा मधेसीलाई स्थान छैन भन्ने अनुभुति भयो । एमालेको नवौं महाधिवेशनमा पदाधिकारी उम्मेदवार केन्द्रीय सदस्यको स्वतः उम्मेदवार बन्ने व्यवस्था रहेको छ । सोही व्यवस्था अनुसार लालबाबु पण्डित उपाध्यक्ष हारे पनि केन्द्रीय सदस्य जिते । तर धर्मनाथ साह र रघुवीर महासेठ केन्द्रीय सदस्यमा पनि पराजित भए । मधेसीका लागि छुट्याइएको आरक्षण कोटा बाहेक खुलातर्फ नागेन्द्र चौधरी र लालबाबु पण्डितमात्र केन्द्रीय सदस्य बने । धेरै मधेसका स्थापित नेता केन्द्रीय सदस्यमै पराजित भएपछि एमालेमा मधेसीको प्रतिनिधित्व कम भयो । मधेसकै एमाले नेताहरु पार्टी्भित्र निराश बन्दै निष्कृय हुन थाले । एक वर्षअघि केन्द्रीय सदस्य मनोनयनमा पनि मधेसी नेताहरु परेनन् । जुली महतोलाई विद्या भण्डारीले मनोनयन गर्न खोज्दा पनि विवाद भयो ।
अभियान सफल पार्न एमालेद्वारा केन्द्रिय कमिटि विस्तार
एमालेको केन्द्रिय कमिटिमा २० जना मधेसी र थारुलाई थपेर २ सय ७ सदस्यीय केन्द्रिय कमिटिमा मधेसी र थारुको संख्या ३७ पुर्याएर नेकपा एमालेले २१ फागुन देखि मेची महाकाली अभियान सुरु गरेका छन् । नेकपा एमालेले अकस्मात केन्द्रीय कमिटीको संख्या विस्तार गरेको छ । झापाको बिर्तामोडमा २० फागुनको राति बसेको स्थायी कमिटीको बैठकले एकैपटक २० जना मधेसी र थारु नेताहरुलाई केन्द्रीय कमिटीमा सामुहिक प्रवेश गराएको छ । एमालेको केन्द्रीय कमिटी हाल वैकल्पिक सहित १८५ सदस्यीय थियो । २० जना थपिएपछि अब केन्द्रीय कमिटी २०५ सदस्यीय बन्न पुगेको छ । यसअघि केन्द्रीय कमिटीमा मधेसी र थारुको प्रतिनिधित्व १७ जना मात्रै रहेकोमा अब ३७ पुगेको छ ।
मेची(महाकाली अभियान सुरु गर्नुअघि एमालेले एकैचोटि २० जना मधेसी र थारु नेतालाई केन्द्रीय सदस्यमा थपेको हो । बिर्तामोडमा बसेको एमालेको स्थायी कमिटी बैठकले १२ जनालाई केन्द्रीय सदस्यमा मनोनयन गरेको छ । त्यसरी केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित हुनेहरुमा रघुबीर महासेठ, धर्मनाथ साह, रामचन्द्र यादव, गंगा यादव, धर्मनाथ यादव र रामदयाल मण्डल, रामचन्द्र साह तेली, रवीन्द्र बैठा, हरीनारायण महतो, रत्नेश्वर गोइत, लालबाबु यादव र यदुवंश झा छन् । यीमध्ये महासेठ, झा, गोइत र महतो धनुषा जिल्लाका हुन् । धर्मनाथ साह, धर्मनाथ यादव , रामचन्द्र यादव र गंगा यादव सिरहाका हुन् । त्यस्तै रामदयाल मण्डल महोत्तरीका हुन् भने  तेली पर्सा र बैठा सर्लाहीका हुन् ।
त्यसैगरी बैठकले ८ जनालाई बैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यमा मनोनय गरिएको छ । वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य हुनेमा नारदमणि राना थारु, जुली महतो, मञ्जु चौधरी, शान्ता चौधरी, हरी राजबंशी, सरोज यादव र सुधीर साह, सरला यादव र महम्मद हारून रहेको पार्टी सचिव योगेश भट्टराईले जानकारी दिए । साथै बैठकले कैलालीका हनुमान चौधरी र मायाराम चौधरीलाई  केन्द्रीय सल्लाहकार परिषदमा मनोनयन गरेको छ ।
केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित भएका रघुवीर महासेठ गत महाधिवेशनमा पार्टीको सचिवमा उठेर पराजित भएका नेता हुन् । गत संविधानसभामा उनी धनुषा क्षेत्र नम्बर ५ बाट पूर्वराष्टूपति रामवरण यादवका छोरा चन्द्रमोहन यादवसँग थोरै मतले पराजित भएका थिए । महाधिवेशनमा हारेका कारण केन्द्रीय कमिटीमा छुटेका महासेठ मनोनयनमा परेका हुन् । महासेठकी पत्नी जुली महतो पनि बैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य बनेकी छिन् । उनी गत संविधानसभा चुनावमा धनुषा क्षेत्र नं ३ मा विमलेन्द्र निधीकी निकटतम प्रतिद्वन्द्वी हुन् । त्यसैगरी केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित भएका सिरहाका धर्मनाथ साथ पनि गत महाधिवेशनमा पराजीत भएका थिए । महाधिवशेनमा साह उपाध्यक्षमा उठेर पराजीत भएका थिए ।
त्यस्तै केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित रत्नेश्वर गोइतको कथा पनि रोचक छ । उनी एमालेका पुराना नेता हुन् । तर, उनी एमाले छाडेर केही समय मधेसी जनअधिकार फोरममा  लागेका थिए । दोस्रो संविधानसभा अघि उनी एमालेमा फर्किए । दोस्रो संविधानसभामा रत्नेश्वर गोइत सूर्य ध्वजा लिएर धनुषा १ मा चुनाव लडेका थिए, जहाँ उनले ४१७५ मतका साथ चौथो स्थान हासिल गरे । त्यसैगरी बैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यमा परेका मध्ये शान्ता चौधरी पूर्व सांसद एवं कमैया आन्दोलनको चर्चित नाम हो । त्यस्तै सरोज यादव अखिलको सचिव भइसकेका युवा नेता हुन् भने सुधीर साह अखिलका पूर्वउपाध्यक्ष हुन् ।
एमालेले हालसालै गरेको मनोनितको सवालमा नयाँ शक्तिका सहसंयोजक रामचन्द्र झा भन्छन,“ एमालेले अहिले गरेको मनोनयन ढिलो भएको छ । पाउनुपर्ने ती सबै योग्य व्यक्तिहरुले पहिले नै पाउनुपथर््यो । तर, अहिले त झन् पदलोलुप्ताको दाग लागेजस्तो भयो । अहिलेको सम्मान व्यक्तिलाई भयो । मधेसी समुदायलाई भएन । त्यसका लागि पदाधिकारी देखि विभिन्न तहमा क्लस्टरवाइज आरक्षण गर्नुपर्दछ ।”

२०७३ फाल्गुन २९ गते आईतबार

अजब–गजब छ बा ! सुदर्शन सिंह

ए साथीहरु हो, आत्तिनुपर्दैन । जबसम्म नरकपुर रहिरहन्छ र गुणस्तरहिन विकास भईरहन्छ, हामी विस्थापित हुनुपर्दैन ।
२०७३ फाल्गुन २२ गते आईतबार

मधेसमा एमाले र मोर्चा बीच ‘मुठभेडको सम्भावना’

जनकपुरमा एमाले नेता बामदेव गौतम आएपछि
मधेसी मोर्चाका कार्यकर्ताहरुले गरेको विरोध प्रदर्शन ।

अजय अनुरागी
जनकपुरधाम............
पार्टी कामको सिलसिलामा जनकपुर पुगेका एमाले उपाध्यक्ष वामदेव गौतम ११ फागुनमा जनकपुर स्थित रघुबिर महासेठको घरमा बसेका थिए । मधेशी मोर्चाले उक्त दिन मधेश बन्दको आह्वान गरेको थियो । संविधान संशोधन नगरी चुनाव घोषणा भएपछिको उत्पन्न परिस्थितिले पनि मोर्चा आन्दोलित भएका हुन । त्यसमा पनि एमालेले संशोधनलाई राष्टूघाती र औचित्यहिन बताईरहेको बेला बामदेव गौतम जनकपुर आएपछि उनलाई मोर्चाका कार्यकर्ताहरुले घर घेरेर ढुङ्गामुढा गर्दै कालोझण्डा देखाइएको थियो । उक्त क्रममा एमाले र मोर्चाका कार्यकर्ता बीच दोहोरो झड्प समेत भएको थियो ।

त्यसैगरी १६ फागुनमा एमालेका नेता तथा पुर्वप्रधानमन्त्री माधव कुमार नेपाल आफ्नै गृहजिल्ला रौतहटको सदरमुकाम गौरमा जाँदा मधेसी मोर्चाका स्थानीय नेता तथा कार्यकर्ताहरुले चर्को विरोध गरेका थिए । उक्त कार्यक्रममा भएको झड्पमा परेर पत्रकार सहित प्रदर्शनकारीहरु घाईते भएका थिए । माथिको दुईवटा घटनाले मात्रै के संकेत गरेको छ भने, मधेसमा एमाले र मधेसी मोर्चा आमने सामने भिड्दै छन् ।
जनकपुर घटनालाई लिएर एमालेले संसदमा समेत कुरा उठाइसकेको छ । जनकपुरमात्रै होइन, मोर्चाका कार्यकर्ताले यसअघि पनि एमालेको कार्यक्रम र नेताहरुको घर तोडफोड गरेको थियो । विगतका यस्ता घट्नाबाट के पुष्टि हुन्छ भने आगामी दिनमा मधशी मोर्चा र एमालेबीचको सम्बन्ध सहज हुने छैन । एमालेले पनि फागुन २१ गतेदखि तराई मधेश अभियायनलाई थप शसक्त पार्दै  सञ्चालन गर्दैछ । जसले गर्दा यी दुई शक्ति आमने(सामने हुने लगभग पक्का छ । २० फागुनमा सप्तरीको राजविराजमा मधेसी मोर्चाका कार्यकर्ताहरुले एमालेका एक जना जिल्ला स्तरीय नेतालाई कालोमोसो दलेर एमालेको अभियानको  विरोध गरेको छ ।
एमाले कार्यकर्तालाई कालोमोसो

२० फागुनमा राजविराजमा एमालेको एक जना
जिल्ला स्तरीय नेतालाई मोर्चाले कालोमोसो दलेपछि ।

नेकपा एमालेको मेची(महाकाली अभियानलाई सफल बनाउन क्रियाशील एमाले र त्यसबिरुद्धआन्दोलन घोषणा गरेको मधेसी मोर्चा सप्तरीमा आमने सामने भएका छन् । एमालेले सप्तरीमा आमसभा गरिछाड्ने र मोर्चाले हुन नदिने अडान लिएपछि दुबै पक्षबीच तनाव बढेको छ । अभियानलाई सफल पार्न सकृय रहेका एमाले कार्यकर्ताबिरुद्व मोर्चा कार्यकर्ता खनिएका छन् । शुक्रबार मोर्चा कार्यकर्ताले एमालेका जिल्ला सदस्य प्रतापनारायण चौधरीलाई राजविराजमा कालोमोसो दलेका छन् । राजविराज १ हटियास्थित माछा हटियामा अभियानलाई सफल पार्न पर्चा बितरण गरिरहेको समयमा मोर्चा कार्यकर्ताले चौधरीलाई कालोमोसो दलेका हुन् । चौधरीलाई मालोमोसो दल्न शुरु गरेपछि त्यहाँ उपस्थित एमालेका जिल्ला सचिव शम्भु यादवसहितका एमाले नेताहरु भागेका थिए ।
मोर्चाका जिल्ला संयोजक दिनेश यादवले एमालेबिरुद्व मधेसी जनता आक्रोशित रहेको बेला पनि आफ्नो गतिविधी गर्न खोजेपछि जनता थप आक्रोशित भएको बताएका छन् । उनले जनताले नै कालोमासो दलेको दाबी गरे । यसअघि बिहीबार एमालेका कार्यकर्ता र मोर्चा कार्यकर्ताबीच राजविराजमा झडप भएको थियो । अभियानको बारेमा एमाले कार्यकर्ताहरुले पर्चा बितरण गरिरहेको समयमा शुक्रबार साँझ मोर्चा र एमाले कार्यकर्ताबीच झडप भएको थियो । समयमै प्रहरी पुगेका कारण कुनै अप्रिय घटना भएन ।
एमाले सांसद ठाकुर सवार गाडीमा ढुंगा प्रहार

गौरमा एमाले नेता तथा पुर्व प्रधानमन्त्री माधव कुमार नेपाल जाँदा मधेसी मोर्चाका कार्यकर्ताहरुले गरेको विरोध प्रदर्शन ।

प्रमुख प्रतिपक्षी नेकपा एमालेका सांसद चढेको एक गाडीमा शुक्रबार ढुंगा प्रहार भएको छ । एमाले सांसद तथा व्यवस्थापिका संसद अन्तर्गतको महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक एवं समाज कल्याण समितिकी सभापति रञ्जु ठाकुर सवार गाडीमा मधेसी मोर्चाका कार्यकर्ताले राजविराजमा ढुंगा प्रहार गरेका हुन् ।
काठमाडौंबाट राजविराज आएर जिल्ला पार्टी कार्यालयतर्फ गइरहेको बेला गाडीमा ढुंगामुढा भएको सांसद ठाकुरले बताएकी छन् । ‘पार्टी कार्यालयतर्फ गइरहँदा पानी ट्यांकी चोकमा उभिरहेका केही युवाले कालो झण्डा देखाउन थाले,’ सांसद ठाकुरले भनिन, ‘आफूले चालकलाई अलि तीव्र बनाउन भनेपछि पछाडिबाट ढुंगा प्रहार गरे ।’ ढुंगा प्रहारबाट ठाकुर सवार बा १ झ ८४८९ नम्बरको गाडीमा कुनै क्षति भएको छैन । गाडी तीव्र गतिमा गुडेका कारण कुनै क्षति नभएको सांसद ठाकुरले बताइन् । यद्यपि मोर्चाका जिल्ला संयोजक दिनेश यादवले एमालेसँग जनता रिसाएको र जनता स्वयं एमालेबिरुद्व उत्रेको प्रतिकृया दिएका छन् ।

मधेसी मोर्चालाई ओलीको प्रश्नः राजनीति गर्ने कि गुण्डागर्दी ?
नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले मधेसी मोर्चालाई राजनीति गर्न खोजेको कि कि गुण्डागर्दी भनेर प्रश्न गरेका छन् । सप्तरीमा एमाले कार्यकर्तालाई कालो मोसो दल्नुका साथै एमाले सांसद रञ्जु ठाकुरको गाडीमा ढुंगागुढा भएपछि ओली मोर्चाप्रति आक्रमक भएका हुन् । बिर्तामोडमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा ओलीले भने, ‘यो राजनीति होइन, गुण्डागर्दी हो । यदि गुण्डागर्दी गर्न खोजेको हो भने एमाले पिछ्यू फर्किएर भाग्दैन ।’

एमाले नेतृ रञ्जु ठाकुर चढेको गाडीमा
मोर्चाका कार्यकर्ताले ढुङ्गामुढा गरेको थियो ।

राजविराजमा एमाले कार्यकर्तामाथि आक्रमणका साथै लुटपाट भएको भन्दै उनले राजनीति गर्न खोजेको कि गुण्डागर्दी प्रष्ट पार्न मधेसी मार्चालाई आग्रह गरे । उनले अघि भने, ‘मधेसी मोर्चाले राजनीति गर्ने हो भने राजनीतिक रुपमा बैचारिक प्रतिवाद गर्छौं ।’ एमालेले सिंगो मधेसमा ४० सिट जितेको भन्दै उनले मधेसको पार्टी एमाले कि मधेसी मोर्चा भनेर प्रश्न गरे ।
मेची महाकाली अभियानबाट पनि मधेसमा एमाले के हो भनेर देखाउने भन्दै उनले यसबाट आत्तिएर उनीहरु आपराधिक गतिविधिमा लागेको आरोप लगाए । फागुन २३ गते राजविराजमा आसमभा गर्ने आफूहरुको पूर्व निर्धा्रित कार्यक्रम भएको भन्दै ओलीले त्यही दिन बन्द गर्ने राजनीतिक कार्यक्रम हुन नसक्ने बताए । सुरक्षा दिने काम सरकारको भएको भन्दै  आमसभा गरिछाड्ने बताए ।
अभियान बारे मोर्चाको धारणा
एमालेको मेची महाकाली अभियानको बारेमा मोर्चाको भने फरक धारणा छ । एमालेको यो अभियान मधेशी जनतालाई जिस्काउन भएको मोर्चाका कतिपय नेताहरुको आरोप छ । मधेशी मोर्चाका एकघटक सद्भावना पार्टीका महासचिव मनिष सुमन भन्छन् ‘हामी एमालेका साथिहरुसँग विनम्र पूर्वक अनुरोध गछौ कि मधेशमा उहाँहरु नजाँदा राम्रो, किन कि मधेशी जनता एमालेप्रति आक्रोश छन् ।’ एमालेको अभियान धेरै पहिला घोषणा भएको हो । तर, मोर्चा सरकारले निर्वाचनको मिति घोषणा गरेपछि आन्दोलित भएको हो । मोर्चाले मेची महाकाली अभियानमा अवरोध गरे एमालेले प्रतिरोध गर्ने चेतावनी दिइसकेको छ । यद्यपी एमालेले आफ्नो यो अभियान कुनै राजनीतिक दलकाविरुद्ध नभएको दावी गर्दै आएको छ । एमालेका नेता ठाकुर गैरे भन्छन् ‘एमालेको यो अभियान कुनै पार्टीको विरुद्ध होइन । यो त मधेश तराई हिमाल पहाडका बीच सद्भाव फैलाउने कार्यक्रम हो । यसलाई मोर्चाले पनि स्वागत गर्नु पर्छ ।’
 तर, सद्भावना पार्टीका महासचिव सुमन एमालेले मधेशी जनतासँग माफि नमागेसम्म एमालेलाई मधेशमा कार्यक्रम गर्न नदिने बताउँछन् । उनले भने, ‘अहिले नै हामीले एमालेका साथिहरुसँग बिनम्र अनुरोध गर्छौ मधेशमा कार्यक्रम नगर्नुहोस् भनेर । मानेनन् भने कालो झण्डा देखाउँछौ । कार्यक्रम असफल बनाउँछौ ।’ गैरेको भनाइ छ,(‘ बहुदलीय राजनीतिमा कसैले कसैलाई यो अभियान चला(नचला भन्नु आवाश्यक छैन । राजनीतिक दलहरुले आफ्ना कार्यक्रम लिएर जनतामा जानसक्छन् । मधेशमा जान कुनै मधेशी दल अथवा मधेशी मोर्चालाई सोध्नुपर्दैन ।’ यता मधेशी मोर्चाका नेता तथा तमलोपाका उपाध्यक्ष ह्रदयश त्रिपाठीले आफूहरुले कसैको अभियानमा अवरोध नगर्ने बताए । कुनै पनि दलको अभियान अवरोध गर्ने मोर्चाको निर्णय नभएको उनले बताए ।
 

काँकडभिठ्ठाबाट अभियानको सुरुवात गरी विर्तामोड र दमकमा जनसभा ।

एमाले नेता कृष्णगोपाल श्रेष्ठले यदि मोर्चाले एमालेलाई चलाउने दुस्साहस ग¥यो भने त्यसको मूल्य मोर्चाले चुकाउनु पर्ने चेतावनी दिए । उनले भने, ‘वामदेवमाथि भएको आक्रमण मोर्चाको कायरता हो ।’ संगठन विभाग प्रमुख पृथ्वीसुब्बा गुरुङको पनि श्रेष्ठको जस्तै भनाई छ । मोर्चा आन्दोलनमा गएपनि एमालेको अभियान अगाडि बढ्न दिनपर्ने उनको भनाई छ । यदि मोर्चा एमाले दुवैले एक अर्काको अस्तित्व मधेशमा स्वीकार्न सकेनन् भने २१ गतेबाट सुरु हुने एमालेको मेची महाकाली अभियान विना अवरोध पुरा हुने संकेत देखिदैन । त्यसकारण अभियान पूर्व नै एमाले र मोर्चाबीच छलफल हुनु आवश्यक छ । होइन, भने राजनीतिक प्रतिरोधको संस्कार सतहमा आउने र यसको सिकार सर्वसाधारण जनता हुने पक्का छ ।
अभियान सफल पार्न एमालेद्वारा केन्द्रिय कमिटि विस्तार
एमालेको केन्द्रिय कमिटिमा २० जना मधेसी र थारुलाई थपेर २ सय ७ सदस्यीय केन्द्रिय कमिटिमा मधेसी र थारुको संख्या ३७ पुर्याएर नेकपा एमालेले २१ फागुन देखि मेची महाकाली अभियान सुरु गरेका छन् । नेकपा एमालेले अकस्मात केन्द्रीय कमिटीको संख्या विस्तार गरेको छ । झापाको बिर्तामोडमा २० फागुनको राति बसेको स्थायी कमिटीको बैठकले एकैपटक २० जना मधेसी र थारु नेताहरुलाई केन्द्रीय कमिटीमा सामुहिक प्रवेश गराएको छ । एमालेको केन्द्रीय कमिटी हाल वैकल्पिक सहित १८५ सदस्यीय थियो । २० जना थपिएपछि अब केन्द्रीय कमिटी २०५ सदस्यीय बन्न पुगेको छ । यसअघि केन्द्रीय कमिटीमा मधेसी र थारुको प्रतिनिधित्व १७ जना मात्रै रहेकोमा अब ३७ पुगेको छ ।
मेची(महाकाली अभियान सुरु गर्नुअघि एमालेले एकैचोटि २० जना मधेसी र थारु नेतालाई केन्द्रीय सदस्यमा थपेको हो । बिर्तामोडमा बसेको एमालेको स्थायी कमिटी बैठकले १२ जनालाई केन्द्रीय सदस्यमा मनोनयन गरेको छ । त्यसरी केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित हुनेहरुमा रघुबीर महासेठ, धर्मनाथ साह, रामचन्द्र यादव, गंगा यादव, धर्मनाथ यादव र रामदयाल मण्डल, रामचन्द्र साह तेली, रवीन्द्र बैठा, हरीनारायण महतो, रत्नेश्वर गोइत, लालबाबु यादव र यदुवंश झा छन् । यीमध्ये महासेठ, झा, गोइत र महतो धनुषा जिल्लाका हुन् । धर्मनाथ साह, धर्मनाथ यादव , रामचन्द्र यादव र गंगा यादव सिरहाका हुन् । त्यस्तै रामदयाल मण्डल महोत्तरीका हुन् भने  तेली पर्सा र बैठा सर्लाहीका हुन् ।
त्यसैगरी बैठकले ८ जनालाई बैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यमा मनोनय गरिएको छ । वैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य हुनेमा नारदमणि राना थारु, जुली महतो, मञ्जु चौधरी, शान्ता चौधरी, हरी राजबंशी, सरोज यादव र सुधीर साह, सरला यादव र महम्मद हारून रहेको पार्टी सचिव योगेश भट्टराईले जानकारी दिए । साथै बैठकले कैलालीका हनुमान चौधरी र मायाराम चौधरीलाई  केन्द्रीय सल्लाहकार परिषदमा मनोनयन गरेको छ ।
केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित भएका रघुवीर महासेठ गत महाधिवेशनमा पार्टीको सचिवमा उठेर पराजित भएका नेता हुन् । गत संविधानसभामा उनी धनुषा क्षेत्र नम्बर ५ बाट पूर्वराष्टूपति रामवरण यादवका छोरा चन्द्रमोहन यादवसँग थोरै मतले पराजित भएका थिए । महाधिवेशनमा हारेका कारण केन्द्रीय कमिटीमा छुटेका महासेठ मनोनयनमा परेका हुन् । महासेठकी पत्नी जुली महतो पनि बैकल्पिक केन्द्रीय सदस्य बनेकी छिन् । उनी गत संविधानसभा चुनावमा धनुषा क्षेत्र नं ३ मा विमलेन्द्र निधीकी निकटतम प्रतिद्वन्द्वी हुन् । त्यसैगरी केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित भएका सिरहाका धर्मनाथ साथ पनि गत महाधिवेशनमा पराजीत भएका थिए । महाधिवशेनमा साह उपाध्यक्षमा उठेर पराजीत भएका थिए ।
त्यस्तै केन्द्रीय सदस्यमा मनोनित रत्नेश्वर गोइतको कथा पनि रोचक छ । उनी एमालेका पुराना नेता हुन् । तर, उनी एमाले छाडेर केही समय मधेसी जनअधिकार फोरममा  लागेका थिए । दोस्रो संविधानसभा अघि उनी एमालेमा फर्किए । दोस्रो संविधानसभामा रत्नेश्वर गोइत सूर्य ध्वजा लिएर धनुषा १ मा चुनाव लडेका थिए, जहाँ उनले ४१७५ मतका साथ चौथो स्थान हासिल गरे । त्यसैगरी बैकल्पिक केन्द्रीय सदस्यमा परेका मध्ये शान्ता चौधरी पूर्व सांसद एवं कमैया आन्दोलनको चर्चित नाम हो । त्यस्तै सरोज यादव अखिलको सचिव भइसकेका युवा नेता हुन् भने सुधीर साह अखिलका पूर्वउपाध्यक्ष हुन् ।
मेची महाकाली अभियानको कार्यसूचि
एमालेले झापाबाट शुरु गरेको अभियान अन्तिम दिन सुर्खेतमा जनसभा गरेर टुंगाउने कार्यतालिका बनाइएको छ । १५ दिने अभियानमा तराईका २२ जिल्लालाई समेटने गरी ३५ स्थानमा आमसभा आयोजना गरिने एमालेले जनाएको छ । एमालेलाई मधेश विरोधी पार्टीका रुपमा प्रचार गरिएको र यसलाई चिर्न अभियान थालिएको एमालेको भनाई छ । तराईको पूर्व(पश्चिम राजमार्गकेन्द्रित अभियानमा ३३ स्थानमा आमसभा, ¥याली र सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्ने एमालेको तयारी छ । ¥याली र सभामा ५० लाख तराईवासीबीच पुग्ने गरी १५ लाखसम्मको जनपरिचालन गर्ने एमालेले दाबी गर्दै आएको छ ।
पहिलो दिन फागुन २१ गते काँकडभिठ्ठाबाट अभियानको सुरुवात गरी विर्तामोड र दमकमा जनसभा गर्ने, दोस्रो दिन फागुन २२ गते मोरंगको विराटनगरको विराट चौक र इटहरीमा जनसभा गर्ने, तेस्रो दिन फागुन २३ गते सुन्सरीको इनरुवा, सप्तरीको राजविराज र कञ्चनपुरमा जनसभा गर्ने, चौथो दिन फागुन २४ गते सिरहाको गोलबजारमा जनसभा गर्ने, पाँचौ दिन फागुन २५ गते जनकपुरमा जनसभा र विविध कार्यक्रम गर्ने र बर्दिवासमा जनसभा गर्ने, छैठौं दिन फागुन २६ गते सर्लाहीको हरिपुरमा, रौतहटको गरुडा र चन्द्रनिगाहपुरमा जनसभा गर्ने, सातौं दिन फागुन २७ गते जितपुर र हेटौडामा जनसभा गर्ने, आठौं दिन फागुन २८ गते भरतपुर र कावासोतीमा जनसभा गर्ने, नबौं दिन फागुन २९ गते भुमही, भैरहवा र बुटबलमा जनसभा गर्ने, दसौं दिन फागुन ३० गते जितपुर र चन्दरौटामा सभा गर्ने कार्यसूचि बनाएको छ ।
अभियान सन्दर्भमा एमालेको निर्णय
नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको अध्यक्षतामा बसेको फागुन ४ र ५ दुई दिने पोलिट व्यूरो बैठकबाट फागुन २१ गतेदेखि सुरु हुने मेची(महाकाली राष्टिूय अभियानलाई अभूतपूर्व रुपमा सफल बनाउन पार्टीका सम्पूर्ण तहगत कमिटी, जनसंगठनहरु र आमजनसमुदायलाई हार्दिक अपिल गर्दै १२ बुँदे समसामयिक प्रस्तावहरु समेत पारित गरेको थियो ।
वर्तमान सरकारले निर्वाचनको तयारीमा देखाइरहेको उदासीनताप्रति नेकपा (एमाले) गंभीर र सशङ्कित भएको छ । २०७४ माघभित्र तीन तहको निर्वाचन हुन नसके गंभीर संवैधानिक सङ्कट उत्पन्न हुने र प्राप्त उपलब्धि समेत जोखिममा पर्ने कुराप्रति संवेदनशील हुँदै २०७४ बैशाखभित्रै स्थानीय तहको निर्वाचन हुने कुरा सुनिश्चित गर्दै अविलम्ब तीनै तहको निर्वाचनको मिति घोषणा गर्न, निर्वाचनका लागि आवश्यक पर्ने कानुनहरु तत्काल निर्माण गर्न, स्थानीय तहको सीमा र सङ्ख्या निर्धारण आयोगको प्रतिवेदन तत्काल कार्यान्वयन गर्न र निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग अविलम्ब गठन गर्न सरकारसँग माग गरेको थियो ।     सरकारबाट अगाडि बढाइएको  संविधान संशोधन प्रस्तावप्रति पार्टीका दृष्टिकोण यस अघि नै पटक(पटक सार्वजनिक भइसकेको छ भन्दै प्रस्तावित विधेयक राष्टिूय हित र जनभावना विपरित रहेको र यसका कतिपय प्रावधान संविधानको अक्षर र भावना विपरित समेत रहेकोले पारित हुन नसक्ने कुरामा पुनः जोड दिंदै बैठक उक्त संशोधन फिर्ता लिई मुलुकलाई निर्वाचनको दिशामा अग्रसर गराउन सरकारसँग माग गरेको थियो ।
सङ्क्रमणकालीन अवस्थाको अनुचित लाभ उठाउँदै राष्टिूयता, राष्टिूय अखण्डता र सामाजिक सद्भाव खल्बल्याउने गरी भइरहेका कतिपय गतिविधिप्रति पार्टी गंभीर भएको छ भन्दै शान्ति सुरक्षामा खलल उत्पन्न गराउने र समाजमा हिंसा, अराजकता र अन्यौल सिर्जना गर्ने गरी भइरहेका यस्ता विखण्डनकारी क्रियाकलापलाई एमालेले निन्दा र भत्र्सना गरेको थियो । यस्ता क्रियाकलापलाई तत्काल नियन्त्रण गरी राष्टिूय स्वाधीनता, अखण्डता, सामाजिक सद्भाव, शान्ति र स्थायित्वको रक्षा गर्न सरकारसँग माग गरेको थियो ।
नेपालको संविधानद्वारा निर्देशित स्वतन्त्र परराष्टू नीति, राष्टिूय सुरक्षा र हितमा आघात पुग्ने गरी केही समययता यस सरकारद्वारा भइरहेका गतिविधिप्रति पार्टीको गंभीर ध्यानाकर्षण भएको छ भन्दै अन्तर्राष्टिूय विमानस्थलमा विदेशी सुरक्षाकर्मीहरुलाई हातहतियारहरुसहित आउन छुट दिने, सार्कको भूमिकालाई कमजोर गर्ने र विगतमा छिमेकी मुलुकहरुसँग भएका सम्झौता र सहमतिको कार्यान्वयनमा ढिलासुस्ती र बहानाबाजी गर्ने सरकारको व्यवहारको एमालेको बैठकबाट आलोचना गरिएको थियो । उक्त बैठकले राष्टू संवेदनशील अवस्थामा रहेको यस घडीमा संविधान निर्माणमा निर्णायक भूमिका खेल्ने दलहरुबीचको आपसी एकतामा विशेष जोड दिन्छ भन्दै संविधानप्रति असन्तुष्ट रहेका कतिपय दल तथा नेताहरुलाई राष्टिूय हित, सामाजिक सद्भाव तथा संविधानमा संस्थागत गरिएका महत्वपूर्ण उपलव्धिहरुको रक्षाका लागि जिम्मेवारीपूर्ण भूमिका निर्वाहा गर्न आग्रह गरेको थियो ।
उक्त बैठकले यही २०७३ फागुन २१ बाट सुरु हुन लागेको ‘मेची(महाकाली राष्टिूय अभियान’ मा सक्रिय रुपमा सहभागी भएर भव्यरुपमा सफल पार्न पार्टीका सबै नेता, कार्यकर्ता, समर्थक र शुभचिन्तक लगायत आम जनसमुदायलाई आह्वान गरेको थियो ।  वर्तमान सरकारबाट स्वतन्त्र न्यायपालिका, सुरक्षा क्षेत्र, पुनर्निर्माण प्राधीकरण लगायत राज्यका विभिन्न अङ्गमा भइरहेको हस्तक्षेपप्रति बैठकबाट खेद व्यक्त गरेको थियो  ।
पछिल्लो समय देशका विभिन्न भागमा भइरहेका महिला विरुद्धका हिंसात्मक घटना र विशेष गरी हालै कपिलबस्तुमा भएका बालिका तथा किशोरीको सामूहिक बलात्कार र जघन्य हत्याको घोर निन्दा र भ्रत्र्सना गर्दै अपराधीहरुलाई गिरफ्तार गरी तत्काल कठोर कानुनी कार्बाही गर्न माग गर्दछ । त्यसै गरी देशका विभिन्न भागमा दलित समुदायमाथि मन्दिर प्रवेशमा रोक लगाउने लगायतका विभेदजन्य तथा हिंसात्मक घटनाको बैठकबाट निन्दा गरिएको थियो ।
स्थानीय निकायका कर्मचारीहरुको आन्दोलनका कारण ती निकायबाट हुने सेवा प्रवाह ठप्प भई सेवाग्राहीहरुलाई गंभीर मर्का परेको कुराप्रति पार्टीको गंभीर ध्यानाकर्षण भएको छ भन्दै कर्मचारीहरुका जायज मागहरु पूरा गरी स्थानीय निकायहरुको काम सुचारु गर्न र सेवाग्राहीहरुलाई परेको मर्का तत्काल अन्त्य गर्न सरकारसँग माग गरिएको थियो ।
नेकपा (एमाले) पर्यावरणीय सन्तुलनप्रति अत्यन्त संवेदनशील छ । नेपालको पर्यावरणीय सन्तुलनका लागि संवेदनशील क्षेत्रको रुपमा रहेको र तराई(मधेसको भविष्यसँग जोडिएको चुरे क्षेत्र उत्खननका लागि छुट दिने गरी सरकारले गर्न लागेको निर्णयप्रति पार्टीको गंभीर ध्यानाकर्षण भएको छ । चुरे उत्खनन र गिटी बालुवा निकासी गर्ने उद्देश्यले भइरहेका चलखेलको विरोध गर्दै बैठकबाट यस्तो गलत र हानीकारक निर्णय नगर्न सरकारसँग माग गरेको थियो ।
पार्टी केन्द्रीय सदस्य राधाकृष्ण मैनालीका नाममा हालै प्रकाशित र प्रसारित कतिपय लिखत र अभिव्यक्तिहरुमा आएका भ्रामक र गलत सूचनाको बैठकद्वारा खण्डन गरिएको थियो ।
८ बर्षपछि हुन लागिरहेको स्ववियु निर्वाचनलाई निर्धारित समयमै र शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र धाँधलीरहित ढङ्गले सम्पन्न गर्नका लागि आवश्यक प्रबन्ध गर्न सरकार र विश्वविद्यालय प्रशासनको गंभीर ध्यानाकर्षण गरेको भन्दै पार्टीका केन्द्रिय प्रचार विभाग प्रमुख तथा एमालेका सचिव योगेश भट्टराईद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख गरिएको थियो ।
अभियानको सम्बन्धि एमालेको तयारी
एमालेका महासचिव इश्वर पोखरेलको अध्यक्षतामा १४ फागुन २०७३ मा बसेको एमालेको केन्द्रिय सचिवालयको बैठकबाट मेची महाकाली अभियानको विषयमा छलफल गरिएको थियो । बैठकमा  फागुन २१ गतेदेखि हुने मेची(महाकाली राष्टिूय अभियानको तयारीका सन्दर्भमा भइरहेका कामको समीक्षा गरिएको थियो ।
अभियानको सिलसिलामा सातवटै प्रदेश कमिटी, जिल्ला कमिटी, निर्वाचन क्षेत्रीय कमिटी र अन्य मातहतका कमिटीसहित जनसंगठनहरुका तहगत बैठकहरु सम्पन्न भएका छन् भनेर बैठकमा रिपोर्टिङ्ग गरिएको थियो । सबै जिल्लामा अभियानका टोलीहरु निर्माण गरी घरदैलो कार्यक्रम, पर्चा तथा अपिल वितरण, स्वयम्सेवकको तयारी र प्रचार टिमको निर्माण, खाना तथा आवासको तयारीका कामहरु तीव्र गतिमा भइरहेको रिर्पोटिङ प्राप्त भएको थियो । अभियानमा पार्टी अध्यक्ष, बरिष्ठ नेताहरु, केन्द्रीय नेताहरु, सासंदहरु सहितको एक हजार जनालाई अघि कामस जिल्लामा पार्टीका शुभचिन्तका घर(घरमा आवासको ब्यवस्था मिलाउनका लागि तयारी भइरहेको बताइएको थियो । स्थायी टीममा स्वयमसेवक, स्वथ्यकर्मी, कलाकारहरु, सञ्चार टिम पनि स्थायी रुपमा रहने, सुरक्षा र अन्य कामका लागि केन्द्रदेखि स्थानीय स्तरसम्म स्वयम्सेवको व्यवस्था गरिनेछ, यो अभियानमा देशभर १० हजार स्वयम्सेवकहरुलाई आवश्यक तालिम र प्रशिक्षणसहित परिचालित गरिनेछ, सुरक्षा र प्रशासनिक निकायहरुसँग केन्द्र र स्थानीय तहबाट समन्वय गरिनेछ, यसका लागि जिम्मेवारी समेत तोकिएको छ भन्दै पार्टीद्वारा प्रेस विज्ञप्ती जारी गरी बताइएको थियो ।
यो अभियान राष्टिूय एकता तथा सामाजिक सद्भावलाई अझ सुदृढ बनाउने उद्देश्यले सञ्चालित गरिएको हुनाले साथै संविधान कार्यन्वयन, सबै तहको निर्वाचनको सुनिश्चितता गर्दै मुलुकको समृद्धिको दिशामा ठोस योगदानसमेत गर्ने भएकाले मेची(महाकाली राष्टिूय अभियानमा सबै राजनीतिक दलहरु, संघ सस्थाहरु, नागरिक समाज साथै आमजनसमुदायबाट सकारात्मक सहयोगको अपेक्षा गरिन्छ भन्दै विज्ञप्ती जारी गरिएको थियो ।
बैठकले यही फागुन १२ गते जनकपुरमा नेकपा (एमाले) धनुषा क्षेत्र नं. ५ का अध्यक्ष तथा पत्रकार महासंघका पूर्व केन्द्रीय कोषाध्यक्ष शीतल शाहमाथि भएको सांघातिक आक्रमणको निन्दा र भत्र्सना गर्दै घटनामा संलग्न अपराधीहरुलाई तत्काल गिरफ्तार गरी कारवाही गर्न सरकारको ध्यानाकर्षण पार्टीका केन्द्रिय प्रचार विभाग प्रमुख योगेश भट्टराईद्वारा जारी विज्ञप्ती मार्फत गरिएको थियो ।
गृहमन्त्री निधि प्रति एमालेको प्रहार
गृहमन्त्री विमलेन्द्र निधीले नेकपा (एमाले) ले यही फागुन २१ गतेदेखि आयोजना गर्न लागेको मेची(महाकाली राष्टिूय अभियान विथोल्न आह्वान गर्दै १६ फागुनमा दिएको उत्तेजक अभिव्यक्तिप्रति हाम्रो गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको छ भन्दै एमाले केन्द्रिय कार्यालयले १७ फागुनमा प्रेस विज्ञप्ती जारी गरेको थियो ।
राष्टिूय एकता, स्वाभिमान, सद्भाव र संविधान कार्यान्वयनका लागि प्रमुख प्रतिपक्षी दलले आयोजना गर्न लागेको कार्यक्रम विथोल्नका लागि गृहमन्त्रीबाटै अभिव्यक्ति आउनु अत्यन्त खेदजनक र निन्दनीय छ भन्दै सरकारले घोषणा गरेको स्थानीय निर्वाचन सफल पार्न वातावरणसमेत तयार गर्ने मेची(महाकाली राष्टिूय अभियान भाँड्नका लागि मुलुकको शान्ति(सुरक्षाको नेतृत्व गरिरहेको जिम्मेवार व्यक्तिबाट आएको यस्तो अभिव्यक्तिको हाम्रो पार्टी घोर भत्सर्ना गर्दछ, एमालेका प्रचार विभाग प्रमुख योगेश भट्टराईद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।
हामीले हाम्रो अभियानलाई व्यवस्थित, अनुशासित र मर्यादित रुपमा सञ्चालन गर्ने गरी तयारी गरिरहेको बेला गृहमन्त्रीबाटै गैरजिम्मेवार र आपत्तिजजनक अभिव्यक्ति सार्वजनिक भएको छ, कार्यक्रममा कुनै अवाञ्छित गतिविधि भएमा त्यसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी गृहमन्त्री निधी र सरकारले लिनुपर्ने स्वतः स्पष्ट छ, भट्टराईद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।
हाम्रो पार्टीले तराई(मधेसमा समेत निरन्तर रुपमा हासिल गरिरहेको लोकप्रियता र सफलताबाट अत्तालिएर त्यसरी अभिव्यक्ति नदिन, राजनीतिक कार्यक्रमको राजनीतिक रुपमा प्रतिस्पर्धा गर्न र स्थितिलाई भड्काउने खालका कुनै पनि हर्कत नगर्नका लागि नेकपा (एमाले) आह्वान गर्दछ,  साथै, त्यस्ता सद्भाव, एकता र लोकतन्त्रविरोधी तत्वहरुसँग सजग रहन हाम्रो पार्टी आमकार्यकर्ता र जनसमुदायलाई अपिल गर्दछ भनि विज्ञप्तीमा उल्लेख गरिएको छ ।
गृहमन्त्री निधि र एमाले अध्यक्ष ओली बीच भेटबार्ता
 उपप्रधान एवं गृहमन्त्री विमलेन्द्र निधिले नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीबीच भेटवार्ता भएको छ । निधिले एमालेको सभा विथोल्न भनेको दाबी गर्दै एमाले नेताहरु उनीविरुद्ध खनिँदै आएका छन् । ओली स्वयंमले पनि निधिको नाम नै लिएर चेतावनी दिएपछि निधि उनलाई भेट्न बालकोट पुगेका थिए । भेटमा उपप्रधान एवं गृहमन्त्री विमलेन्द्र निधिले कुनै दलको सभा बिथोल्ने अभिव्यक्ति आफूले नदिएको प्रष्ट पारेका छन् ।
जवाफमा एमाले अध्यक्ष ओलीले पनि ‘मेची(महाकाली अभियानबारे तपाईँले त्यस्तो शब्द प्रयोग गरेको भनेर साथीहरुले भनेका छन’ भन्दै त्यस्तो शब्द प्रयोग गरेको विश्वास नलागेको बताएका छन् । एमालेले मंगलबार विज्ञप्ति जारी गर्दै मन्त्री निधिले एमाले कार्यकर्तालाई मेची( महाकाली अभियानमा लखेट्ने अभिव्यक्ति दिएको आरोप लगाएको थियो । लहानमा नेपाल महिला संघद्धारा आयोजित कार्यक्रममा निधिले एमालेले संविधान संशोधनमा अबरोध गरेको भन्दै भण्डाफोर गर्नुपर्ने बताएका थिए ।
एमाले अध्यक्ष ओलीसँगको भेटमा गृहमन्त्री निधिले संबिधान संशोधनलाई राष्टूघाती भनेकोमा आपत्ति जनाए । निधिले हिजोका दिनमा प्रदेशको सीमांकन हेरफेर सम्बन्धी तपाईले नै हस्ताक्षर गरेको दस्ताबेजलाई सरकारले अघि सार्दा कसरी राष्टूघाती हुन्छ भन्नेप्रश्न गरेको उनको निजी सचिवालयले जनाउको छ । जवाफमा ओलीले संशोधन देशको हितमा नभएको भन्र्द पार्टीको आधिकारिक दस्ताबेजमा राष्टूघाती शब्द उल्लेख नगरिएको बताए । बालकोटमा भएको भेटमा उपप्रधान तथा गृहमन्त्री निधिले एमालेको मेची(महाकाली अभियानका क्रममा सुरक्षाको व्यबस्था गर्न आफूले सुरक्षा निकायलाई निर्देशन दिएको जानकारी गराएका छन् । 
मधेसी मोर्चाको निर्णय
११ फागुन २०७३ मा संयूक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाको केन्द्रिय सचिवालयको तर्फबाट मनिष कुमार सुमनले प्रेस विज्ञप्ती जारी गरेका थिए । संयूक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चा र सरकार बीच २०७३ श्रावण १९ गते गरिएको ३ बुँदे सम्झौतामा उल्लेख भए बमोजिम मधेस र थरुहट आन्दोलनको क्रममा आन्दोलनकारीहरु माथि लगाइएका झुठा मुद्दा फिर्ता, आन्दोलनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेकाहरु मध्ये बाँकी रहेकाहरुलाई सहिद घोषणा लगायत सरकार आफैद्वारा मंसिर १४ गते संसदमा दर्ता गराइएको संविधान संशोधन विधेयकलाई टुङ्गो नलगाई प्रस्तावित गरिएको स्थानीय निर्वाचन मिति सम्बन्धि मन्त्रिपरिषदको निर्णयले हामीलाई आन्दोलन गर्न बाध्य बनाएको छ, सुमनद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ । मोर्चाको आह्वानमा सम्पन्न मधेस बन्द पुर्ण रुपमा बन्द भएको भन्दै जनसमुदायमा मोर्चाले धन्यवाद व्यक्त गरेको थियो ।
शान्तिपुर्ण मधेस बन्दको क्रममा एमाले उपाध्यक्ष बामदेव गौतमको भ्रमण बाहानामा स्थानीय एमाले कार्यकर्ताद्वारा जनकपुरमा सदभावना पार्टीका नेता राजकुमार साह, विद्यार्थी मञ्चका नेता कुलदिप साह लगायतलाई गम्भीर घाईते बनाएको घटनालाई मोर्चाले निन्दा गर्दछ, सुमनद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।
संविधानको धारा ५६(५) विपरित स्थानीय तह पुनरसंरचना आयोगको अवैज्ञानिक, अधुरो र अपुरो प्रतिवेदनको आधारमा मोर्चाद्वारा सरकारलाई बारम्बार गर्दै आएको आग्रहलाई बेवास्ता गर्दै तथा नेपालको संविधान २०७२ लाई सर्वस्वीकार्य हुन नदिने मनसायका साथ सरकारद्वारा जवर्जस्ती स्थानीय निर्वाचनको मिति तोक्नु दुर्भाग्यपुर्ण कार्य हो । अतः सरकारद्वारा संसदमा दर्ता गराइएको संविधान संशोधन विधेयकलाई आपसी सहमतिको आधारमा परिमार्जन सहित पारित नभएसम्म र आफ्ना मुद्दाहरुको सम्बोधन नभएसम्म मधेस संघर्षरत रहन बाध्य छ । मोर्चाद्वारा मधेसभरी फागुन १२ देखि आगामी १५ दिनसम्म गाउँ, नगर तथा सदरमुकामहरुमा भण्डाफोर कार्यक्रम गरिनेछ, सुमनद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।
यस अघि ९ फागुनमा मोर्चाको बैठकले फागुन १० गते मधेसभरी मसाल जुलुस प्रदर्शन गर्ने, फागुन ११ गते मधेस बन्द र फागुन १२ गते देखि १५ गतेसम्म भण्डाफोर कार्यक्रम गरिने भनि निर्णय गरेको थियो ।
संघीय गठबन्धनको निर्णय
संघीय गठनबन्धनका संयोजक उपेन्द्र यादवको अध्यक्षतामा १३ फागुन २०७३  मा बसेको संघीय गठबन्धन केन्द्रिय आन्दोलन मुल परिचालन समितिको बैठकले ४ बुँदे निर्णय गर्यो । संघीय गठबन्धनले सरकारलाई बुझाएको २६ बुँदे माग अहिलेसम्म पनि कार्यान्वयन नभएको र गाउँपालिका, नगरपालिका, विशेषक्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र र संरक्षित क्षेत्रको संख्या र सीमा निर्धारण आयोगले अहिलेसम्म पनि विशेषक्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र र संरक्षित क्षेत्रको संख्या र सीमा निर्धारण नगरेको अवस्थामा घोषित निर्वाचनको मिति आफैमा असंवैधानिक छ, तसर्थ बर्तमान सरकार आफैले संसदमा दर्ता गरेको संशोधन विधेयक परिमार्जन सहित पारित नगरी २०७४ बैशाख ३१ गतेका लागि निर्वाचन घोषणा गरेकोले स्थानीय तहको निर्वाचन हामीलाई मान्य छैन र त्यसकारण यसका विरुद्ध सशक्त आन्दोलन गर्ने निर्णय गरियो, संघीय गठबन्धनका प्रवक्ता डा.ओम गुरुङ्गद्वारा जारी विज्ञप्तीमा उल्लेख छ ।
आन्दोलनका भावी कार्यक्रम तय गर्नका लागि संघीय समाजवादी फोरम नेपालका सहअध्यक्ष राजेन्द्र श्रेष्ठको संयोजकत्वमा ९ सदस्यीय कार्यदल गठन गरियो । उक्त कार्यदलको सदस्यहरुमा बृषेशचन्द्र लाल, केशव झा, रामनरेश राय, डा.ओम गुरुङ्ग, डा.विजय सैजु, दुर्गा राई, दलमर्दन कामी र प्रेम बहादुर खाँती रहेका थिए । कार्यदलले एक हप्ता भित्रमा कार्यक्रमहरु बनाई संघीय गठबन्धनको बैठकमा प्रस्तुत गर्नेछ भनेर निर्णय गरिएको थियो ।
त्यसैगरी उक्त कार्यदलले भावी आन्दोलनका कार्यक्रम तय गर्ने, आन्दोलनलाई समर्थन र सहयोग गर्ने राजनीतिक दल, नागरिक समाज, विभिन्न सामाजिक संघ संस्थासँग छलफल तथा समन्वय गरी उनीहरुलाई आन्दोलनमा समर्थन गर्न र सहभागी हुन आह्वान गर्ने निर्णय गरियो ।
त्यसैगरी संघीय गठबन्धनले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता बारे संयूक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चा सहित गठबन्धनमा आवद्ध संसदमा प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरुसँग छलफल गरी अर्को बैठकमा निर्णय लिने निर्णय गरियो ।

२०७३ फाल्गुन २२ गते आईतबार

अजब–गजब छ बा ! सुदर्शन सिंह

खसहरुबाट पहिला हामी नेताहरुलाई अधिकार दिलाउने थालनी गर्नुपर्यो । हामीलाई पनि सरकारमा लगे मात्र अब मधेसमा चुनाव हुन्छ ।

२०७३ फाल्गुन १५ गते आईतबार

जनकपुरमा फस्टाएको ‘तस्कर राज’

अजय अनुरागी
जनकपुरधाम............
खुल्ला सिमानाको फाईदा उठाउँदै जनकपुर लगायत सिमावर्ती नाकाहरु मार्फत दैनिक लाखौं रुपैयाँको मालसामान अवैध रुपले तस्करी हुँदै आएको छ । भन्सार कार्यालयका कर्मचारीहरु, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको मिलेमतोमा नै धनुषा जिल्लामा दिनहुँ राजश्व छलेर सामानहरु तस्करी भईरहेका छन् । लामो समय देखि नेपाल रेल्वे बन्द भएपछि रेल्वे मार्फत हुने तस्करी अब साईकल, मोटरसाईकल, जिप कार, पिकअप भान देखि टूक सम्म हुन थालेको छ । टायर तथा बैलगाडा मार्फत पनि तस्करी हुने गरेको छ । एक दिनमा मात्रै ४० देखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको मालसामानहरु धनुषामा भित्रिने गर्छ । तस्करहरुले राजश्व नै नकाटी प्रहरी, भन्सारका कर्मचारी र सशस्त्र प्रहरीलाई मिलाएर मालसामानहरु भित्रियाउने गर्छन् । तिनीहरुको मिलेमतोबारे तस्करहरु पनि बताउने गर्छन् । एक तस्करका अनुसार ती सबै जनालाई नमिलाउने हो भने मालसामान भित्रियाउन सकिन्न् । बाटोमा पर्ने प्रहरी चौकीहरुलाई महिनाबारी दिनुपर्छ । खासगरेर सबैभन्दा वढी रकम सिमावर्ती क्षेत्रमा रहेका चौकीहरुलाई दिनुपर्दछ, नाम नबताउने सर्तमा उक्त तस्करले द एक्सक्लुसिभलाई बताए ।
जनकपुर भन्सार कार्यालयको प्रमुखमा जो सुकै आउन, जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषा र सशस्त्र प्रहरी कार्यालय धनुषाको प्रमुखमा जुन सुकै व्यक्ति आएपनि केही नामुद तस्करहरुको तस्करी दिनरात चलिरहन्छन् । धनुषामा सबैभन्दा तस्करीका रुपमा कुख्यात भएका केही व्यापारीहरु छन्, जसको धन्दा जुनसुकै मौसममा पनि चलिरहन्छन् । प्रहरी प्रशासन देखि भन्सारका कर्मचारी सबैलाई मिलाएरै तिनीहरुले आफ्नो अवैध तस्करको धन्दा चलाईरहेका हुन्छन् । गफार मियाँ, सुरेश साह, सोहन जालान, विरु झा, गब्बर, गणेश साह यस क्षेत्रका नामुद तस्कर व्यापारी हुन । महिलामा बैतुल्लाह र समतुल्लाह दुई दिदी बहिनी कुख्यात तस्कर हुन । राजश्व छलेर यिनीहरुको मालसामानहरु भारतबाट नेपाल प्रवेश गर्दछन् । कतिपय व्यापारीहरुको भनाई अनुसार यी तस्करहरुको सेटिङ्ग भनेको तल देखि माथिल्लो निकायसम्म रहेको हुन्छ ।
राजश्व छल्ने अर्को कायदा भनेको केही मालसामानहरुको राजश्व बुझाएर प्रज्ञापन पत्र बनाउने र त्यही प्रज्ञापन पत्रको आधारमा राजश्व भन्दा कैयौं  गुणा बढीको मालसामानहरु भित्रियाईन्छ । एक पटक प्रज्ञापन पत्र बनाएर पटक पटक मालसामान ल्याउने यिनीहरुको तस्करको तरिका रहेको व्यापारीहरुको भनाई छ ।
चालु आर्थिक बर्ष २०७३÷०७४ को साउन देखि माघसम्म कुल ७ महिनामा भन्सारको कर्मचारी गस्ती, सशस्त्र प्रहरी, नेपाल प्रहरी आदिले पक्राउ गरेको मालसामानहरुको विवरणले नै पनि तिनीहरु अवैध तस्करीलाई नियन्त्रण गर्न नचाहेको प्रष्ट हुन्छ । कुल ७ महिनामा ७५ पटक मालसामानहरु पक्राउ गरी भन्सार कार्यालयमा दाखिला गराइएको छ । ५८ लाख ३३ हजार १ सय ९० रुपैयाँ बराबरको मालसामान पक्राउ गरी प्रहरी तथा भन्सार कर्मचारीले अवैध तस्करीलाई नियन्त्रण गरेको भनेर आफ्नो कोटा पुराउन खोजेको जस्तो देखिन्छ । चालु आर्थिक बर्षमा माघ मसान्तसम्मको विवरण अनुसार भन्सार कर्मचारीबाट १५ लाख १३ हजार ७ सय ७५ मुल्य बराबरको २२ थान मुद्दा दर्ता गरिएको छ । त्यसैगरी भन्सार कार्यालयमै रहेका सशस्त्र प्रहरी भन्सार राजश्वको गस्तीबाट ३ लाख ९८ हजार ३ सय ८५ रुपैयाँ मुल्य बराबरको मालसामानहरु पक्राउ गरी कुल १४ थान मुद्दा दर्ता गराइएको छ । त्यसैगरी जिल्ला भरी रहेका सशस्त्र प्रहरीका अन्य विभिन्न निकायहरुबाट १६ लाख ८४ हजार ८ सय ३ रुपैयाँ बराबरको मालसामानहरु पक्राउ गरी २९ थान मुद्दा चलाइएको छ । नेपाल प्रहरीको विभिन्न निकायहरुबाट सबैभन्दा कम १० थान मुद्दा चलाइएको छ जसको प्रतिवेदन मुल्य २२ लाख ३६ हजार २ सय २७ रुपैयाँ रहेको छ ।
 चालु आर्थिक बर्षको साउन महिनामा कुल ९ थान मुद्दा दर्ता गरिएको छ । ३ साउन २०७३ मा १८ हजार मुल्य बराबरको २ सय बेवारिसे कुर्ती सशस्त्र प्रहरी भन्सारको गस्तीबाट पक्राउ गरिएको थियो । ५ साउनमा ठाढीझिझाको सशस्त्र प्रहरी बोर्डर आउटपोस्टबाट खटेको गस्ती टोलीले १२ हजार मुल्य बराबरको ९५ लिटर तेल र ५० किलो ग्राम चिनी पक्राउ गरेको थियो । ७ साउनमा सशस्त्र प्रहरीको भन्सार गस्तीले १६ हजार ८ सय मुल्य बराबरको ४२ पिस सुत्तीको सर्ट बरामद गरेको थियो । ९ साउनमा सशस्त्र प्रहरी धनुषाले ४० हजार ८ सय ८० रुपैयाँ बराबरको खाने तेल, विस्कुट, दालमोट जस्ता सामानहरु बरामद गरेको थियो । ९ साउनमै धनुषाधामको सशस्त्र प्रहरीले १ लाख मुल्य पर्ने बेवारिसे १ थान बा ५८ प ९१७० नम्बरको मोटरसाईकल बरामद गरेको थियो । १३ साउनमा फुलगामाको सशस्त्र प्रहरीले १९ हजार १ सय ७५ रुपैयाँ मुल्य बराबरको सक्कर, घ्यू बरामद गरेको थियो । २१ साउनमा महिनाथपुरको सशस्त्र प्रहरीले ३ हजार २ सय रुपैयाँ मुल्य बराबरको ८ बोरा यूरिया रसायनिक मल बरामद गरेको थियो । २५ साउनमा धनुषाको सशस्त्र प्रहरीले ७ हजार २ सय रुपैयाँ मुल्य बराबरको ८ बोरा यूरिया र ४ बोरा डिएपी रसायनिक मल बरामद गरेको थियो । त्यसैगरी २७ साउनमा महिनाथपुरको सशस्त्र प्रहरीले ३ हजार ८ सय ९६ मुल्य बराबरको सामानहरु बरामद गरेको थियो ।
एक महिनामा यसरी विभिन्न ठाउँबाट नामको लागि सशस्त्र प्रहरी होस वा अन्य सुरक्षा निकाय, अबैध मालसामानलाई पक्राउ गरेको देखिन्छ । रोचक कुरा के हो भने ती सबै मालसामानहरु पक्राउ पर्दा सुरक्षा निकायले बेवारिसे अवस्थामा बरामद गरेको भनेर भन्ने गर्छन् । तस्करी गर्ने तस्करलाई कहिल्यै पनि पक्राउ गर्दैनन् । किनभने ती क्षेत्रमा लागेका तस्करहरुकै भनाई अनुसार प्रहरीले बेला बेलामा आफ्नो दाम बढाउन वा माथिबाट कडाई भएको अवस्थामा ड्यूटी गरेको देखाउनका लागि पनि वा मालसामानहरु बेलाबखतमा पक्राउ गरेर आफ्नो ड्यूटी गरेको भनेर देखाउनका निम्ति पनि सुरक्षाकर्मीहरुले मालसामान पक्राउ गर्ने गर्छन् ।
भन्सार कार्यालयका कार्यालय प्रमुख हेमचन्द्र शर्माका अनुसार मासिक रुपमा ८५ लाख देखि ८७ लाख रुपैयाँसम्म राजश्व असुल भईरहेको छ । गत माघमा सबैभन्दा वढी १ करोड २ लाख रुपैयाँ बराबरको राजश्व असुल भएको हो । त्यो किन भने धनुषामा तस्करी बढ्दै गएको भनेर समाचार प्रकाशन भएपछि भन्सार प्रमुख शर्माले गरेको कडाईको नतिजा हो । यसबाट पनि के पुष्टि हुन्छ भने भन्सार कार्यालयले चाहेको बेला राजश्वलाई बढाउन सकिन्छ ।
तस्करीलाई बढावा दिने पक्षमा आफु कहिल्यै नरहेको र तस्करलाई मद्दत गर्ने कर्मचारीहरु मध्ये ३ जना कर्मचारीहरुलाई कारवाही स्वरुप आफुले हटाईसकेको भन्दै भन्सार प्रमुख शर्मा भन्छन,“ तस्करहरुबाट मोटो रकम आफुले लिईरहेको आरोप निराधार हो । हो, तस्करी पुर्ण रुपमा नियन्त्रण हुन सकेको छैन । राजश्व छलेर अहिले पनि तस्करी भईरहेको कुरा म स्वीकार गर्दछु । त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास जारी छ ।” कार्तिक महिना देखि आफुले जनकपुर भन्सारको जिम्मेवारी सम्हालेपछि तस्करीमा कडाई गरेको शर्माले बताईरहे पनि स्रोतका अनुसार ठूला व्यापारीसँग सेटिङ मिलाएर भन्सार प्रमुख शर्माले लाखौँ कुम्ल्याउने गरेको हो । सेटिङ मिलेपछि अहिले धनुषाका विभिन्न नाकाबाट व्यवस्थित रूपमै तस्करी हुने गरेको छ ।
सेटिङ्गमा लिलामी
पक्राउ गरी दाखिला गरेका सामानहरुको लिलामी गर्दा पनि भन्सार प्रमुख शर्मा सँग सेटिङ्ग मिलाएर तस्करहरुले कम मुल्यमा सामानहरु लिने गरेको तस्करमै संलग्न व्यापारीहरुको आरोप रहेको छ । चालु आर्थिक बर्षको माघ महिना सम्ममा कुल ५७ वटा मुद्दाको निर्णय गरेर २६ लाख ८७ हजार ५ सय २७ मुल्य बराबरको मालसामानहरु लिलाम गरिएको छ । भन्सार कर्मचारी गस्तीबाट पक्राउ गरी दाखिला गरिएका २३ थान मुद्दाको ८ लाख ३४ हजार ६ सय ३० रुपैयाँ, सशस्त्र प्रहरी भन्सार राजश्व गस्तीबाट कुल ११ थान मुद्दाको १ लाख ५२ हजार ९ सय ५० रुपैयाँ, सशस्त्र प्रहरीका विभिन्न अन्य निकायहरुबाट पक्राउ गरिएका १९ थान मुद्दाको ४ लाख ८ हजार २ सय ६७ रुपैयाँ र नेपाल प्रहरीको विभिन्न निकायहरुबाट पक्राउ गरिएका कुल ४ थान मुद्दाको ४ लाख ५६ हजार ५ सय रुपैयाँका मालसामानहरु लिलाम गरिएको छ ।
भन्सार प्रमुख शर्माले लिलाम गर्दा खेरी सेटिङ्ग मिलाएर धनुषाको तारापट्टी सिरसियाका नामुद तस्कर सुरेश साहलाई कम मुल्यमै लिलामी गर्ने गरेको व्यापारीहरुको आरोप रहेको छ । तर, उक्त सवाल गर्दा भन्सार प्रमुख शर्माले द एक्सक्लुसिभका सम्पादक अजय अनुरागीलाई तपाई कहाँबाट परिचालित हुनुहुन्छ भन्ने कुरा मैले बुझे भनेर जवाफ दिएका थिए । पछि उनले के कुरा पनि स्वीकार गरे भने लिलाम गर्दा खेरी ३÷४ जना व्यापारीहरु मिलेर आईरहेका हुन्छन्, नाम मिलाउँदा पटक पटक फेरिएको हुन्छ, मैले के गर्ने । सुरेश साहलाई नै यदि पटक पटक लिलाम गरेर दिइएको छ भने त्यसलाई पनि म नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्छु । लिलामीमा त्यो व्यापारीहरुको मिलेमतोलाई तोड्न पनि अभियान चलाउछु ।
मुल भन्सार जनकपुर कार्यालय सँगसँगै छोटी भन्सार कार्यालयहरु जटही, भडरिया, महिनाथपुर, खजुरी महुवा, इनर्वा रहेका छन् । बैदेही भन्सार विगत ५÷७ बर्ष देखि बन्द छन् । ती नाकाहरु मार्फत तस्करहरुले खुलेआम रुपमा तस्करी गर्ने गर्छन् । यस कार्यमा केही सशस्त्र प्रहरी बोर्डर आउट पोष्टका इञ्चार्ज रहेका इन्स्पेक्टरहरू समेतको संलग्नता रहेको बुझिएको छ ।
स्रोतका अनुसार भन्सार प्रमुख शर्माले तस्करहरूसँग रकम असुल्न दुईजना कर्मचारी नै खटाएका थिए । जटही छोटी भन्सारमा कार्यरत जगदीश दासले जटहीदेखि धनौजीसम्मका व्यापारीहरूसँग सेटिङ मिलाएर पैसा कलेक्सन गर्ने जिम्मा पाएका थिए । यस्तै, धनौजीदेखि खजुरी, इनरुवासम्मको जिम्मेवारी भने मूल भन्सारमा कार्यरत सुब्बा रामेश्वर चौधरीलाई दिइएको थियो । भारतबाट आयात हुने एसबेस्डस, तेल, गुटखालगायतका कतिपय घरायसी सरसमान प्रतिबन्ध भए पनि हाल यिनै सरसमान बढी तस्करी हुने गरेको तिनले जानकारी दिए ।
दुहबी छोटी नाका वर्षौंदेखि भारतीय नागरिकलाई ठेक्का दिइएको छ । भारतबाट तस्करी गरी ल्याएका सरसमानका भन्सार वापतको रकम उनले नै असुल्ने गर्छन् । चिनी, दाल प्रतिबोरा बीस रुपैयाँ, खाने तेल प्रति टिन तीस रुपैयाँ, सागर दूध र सूर्ति जन्य पदार्थ प्रति कार्टुन पचास रुपैयाँका दरले असुल्ने गरिएको छ । भन्सारमा कार्यरत एक कर्मचारीका अनुसार धेरै पहिलादेखि केही भारतीय नागरिकले धकरियाका रूपमा काम गर्दै आएका छन् । त्यसरी संकलन गरिएको पैसा पनि बाँडफाँड हुने गरेको छ ।
प्रहरीको पनि मिलेमतो
तस्करीबाट दैनिक करिब दुई टूकभन्दा बढीको लत्ताकपडा, हार्डवेयर, सुर्ती, इलेक्टूोनिक्सलगायतका सरसमान नेपाल भित्रिने गरेको बताइन्छ । तर, नेपाल प्रहरी यसबारे अनभिज्ञता प्रकट गर्छन् । खुला सीमा भएका कारण घरायसी प्रयोगका लागि सीमा क्षेत्रका नेपाली नागरिकले सानातिना पोका लुकाएर भारतबाट ल्याउने गरेको हुन सक्ने भए पनि ठूलो परिमाणमा तस्करी भने नभएको प्रहरीको दावी छ । तर, सीमा क्षेत्रका स्थानीयहरू भने प्रहरीहरू समेत तस्करसँग मिलेकाले लाखौँ राजश्व नतिरी तस्करी भइरहेको दावी गर्छन् ।



२०७३ फाल्गुन १५ गते आईतबार

प्रहरीकै मिलेमतोमा प्रतिदिन साढे ३ लाखको अवैध प्रतिबन्धित भारतीय कुखुरा तस्करी

९ फागुनमा अवैध भारतीय प्रतिबन्धित कुखुरा सहित पक्राउ परेको पिकअप भान ।

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............

जनकपुरसहित यस क्षेत्रमा प्रतिबन्धित भारतीय कुखुराको तस्करी व्यापक रुपमा बढेको छ । खुल्ला सिमाना नाकाको दुरुपयोग गर्दै भारतीय तस्करहरुले प्रतिबन्धित कुखुरा, चल्ला तथा अण्डाको तस्करी गरिरहेका छन् । जनकपुर बजारमा मात्रै एक दिनमा २० क्विन्टल जति अवैध प्रतिबन्धित भारतीय कुखुरा आयात गरिन्छ ।  जनकपुरमा करिब १ दिनमा २५ देखि ३० क्विन्टल कुखुराको मासु खपत हुने गर्छ । जसमध्ये ५ देखि १० क्विन्टल जनकपुरका कुखुरा किसानहरुबाट किन्न गरिन्छ भने बाँकी भारतीय प्रतिबन्धित कुखुराको मासु जनकपुरमा विक्री वितरण भईरहेको छ । प्रतिदिन ३ लाख ४० हजार रुपैयाँ बराबरको अवैध भारतीय कुखुरा जनकपुर बजारमा भित्रिने गरेको छ । खास गरेर जनकपुरमा संगठित रुपमै त्यस्तो कुखुरा तस्करी गर्ने व्यक्तिहरु मध्ये बसपार्कको नैना नामका व्यक्ति, मोहम्मद इरफान जसको अर्को नाम भोला, अलि पनि रहेको छ । त्यसैगरी फुलगेन साह, बैजनाथ साह, भ्रमरपुरा चौकका जिलानी फ्रेस हाउसका संचालक आदि व्यक्तिहरु जिप तथा पिकअप मार्फत अबैध भारतीय कुखुरा तस्करी गर्ने गर्छन् ।
भारतबाट ल्याइएको कुखुरा प्रति किलोग्राम १ सय ७० रुपैयाँमा किनिन्छ भने जनकपुरको कुखुरा प्रति किलोग्राम १ सय ९० रुपैयाँमा किनिन्छ । २० रुपैयाँ प्रति किलो फाईदा लिनको लागि जनकपुरका कुखुरा मासू विक्रेताहरुले अवैध प्रतिबन्धित भारतीय कुखुरा विक्री गर्ने गर्छन् । भारतीय कुखुरामा बर्डफ्लुको आशंका रहेकोले नेपाल सरकारले नेपालमा प्रतिबन्ध लगाएको छ । त्यसैले यहाँ तस्करी बढेको हो । एक जना तस्करका अनुसार सिमा नाकाका प्रहरी चौकीहरुलाई महिनाबारी दिएर कुखुरा ल्याईन्छ । साइकल, मोटरसाईकल र जिप भान मार्फत ती कुखुराहरु भित्रियाउने गरिन्छ । गम्भीर कुरा के हो भने मोटरसाईकल तथा जिप भान मार्पmत भित्रियाउने कुखुरा मध्ये कतिपय बोइलर कुखुरा बाटो मै मरिसकेका हुन्छन् । तै पनि जनकपुरका विक्रेताहरुले मरेकै कुखुरा बेचेर उपभोक्ताहरुको जनस्वास्थ्यसँग सिधा खेलवाड गरिरहेको छ ।
 बर्डफ्लुको आशंकामा नेपालभरि नै विक्रिवित्तरणमा प्रतिबन्ध लगाईएका भारतीय कुखुरा तस्करी कार्यमा संलग्न व्यतिm सहित ज १ च १३६५ नम्बरको पिकअपलाई जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका प्रहरी नायव उपरीक्षक मनोज यादवले ९ फागुनमा  छाडेका थिए । गत सोमवार विहान पशु क्वारेन्टाईन धनुषाका कर्मचारी, पत्रकार, किसान लगायतका संयुतm अनुगमन टोलीले स्थानीय मुरली चोकबाट करिव १० क्विन्टल भारतीय कुखुरा बोकेको पिकअप तथा चालकलाई नियणन्त्रणमा लिएका थिए । गाडी नै नियन्त्रणमा लिएपछि तस्करहरुले जर्वजस्ती गर्न खोजेपछि टोलीले जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषालाई जानकारी गराएका थिए । पिकअप सहित करिव २५ लाख मुल्य बराबरको अवैध कुखुरा पक्राउ गरि अनुगमन टोलीले पक्राउ गरी प्रहरीलाई बुझाएका थिए । 
तर प्रहरीले कुखुरा सहित पिकअपलाई कुनै कारवाही नगरि छोडेको थियो । श्रोतका अनुसार जिल्लाका प्रहरी प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक लालमणि अचार्य विदामा घर गएको मौका छोपी डिसएपी यादवले रकमको चलखेल गरी कुखुरासहित गाडी छाडेका हुन्  । यहाँका कुखुरा व्यापारीका अनुसार वैद्यनाथ साह र इरफाईन राईन जनकपुरका नामुद भारतीय कुखुरा तस्कर हुन् । पिकअप धनी साह र राईन संयुतm रुपमा साह पोल्टूी फर्म जनकपुरमा सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।
अनुगमन टोलीलाई जानकारी नै नगराई प्रहरीले गाडी छाडे 
नेपाल र भारतका सिमावर्ति क्षेत्रबाट भारतीय कुखुराको तस्करी बढेपछि पशु क्वारेन्टाईन कार्यालय धनुषाले पत्रकार, कुखुरा किसान तथा व्यापारी सहितको अनुगमन टोली बनाई नियमित रुपमा अनुगमन गर्दै आएको छ ।
 सो क्रममा अनुगमन गर्न सिमावर्ती क्षेत्रमा जाँदै गरेको टोलीले भारतबाट कुखुरा ल्याउँदै गरको अवस्थामा उतm चालक सहित  पिकअपलाई नियन्त्रणमा लिएको थियो । अनुगमन टोलीका संयोजक तथा पशु क्वारेन्टाईन कार्यालय धनुषाका प्राविधिक प्रभाकर लाल कर्णले कुनै कारवाही नै नगरि प्रहरीले पिकअप सहित अबैध कुखुरालाई छाडेपछि आश्र्यचकित भएका छन् ।
तर, डिएसपी यादवले द एक्सक्लुसिभलाई बताए अनुसार उक्त पिकअपलाई कागजातको आधारमा मुचुल्का बनाएर छोडिएको हो । क्षेत्रिय पशु सेवा तालिम केन्द्र जनकपुरमा कार्यरत जितनारायण भगत, जनकपुर ४ बस्ने मोहम्मद इरफान राईन, जनकपुर ७ बस्ने विजय यादव, जनकपुर १६ बस्ने फुलगेन पुर्वे, जनकपुर २७ बस्ने प्रगास मण्डल, जनकपुर ११ बस्ने संजय साह सहितको हस्ताक्षर सहित मुचुल्का गरी जनकपुर ४ स्थित अशोक पोल्टूी फर्मबाट ल्याएको कुखुरा रहेकोले बैद्यनाथ प्रसाद साहलाई बोइलर कुखुरा सहित पिकअप जिप जिम्मा लगाइएको कागजात गरिएको छ । पक्राउको समयमा उनीहरुसँग कुखुरा ओसारपोसार सम्बन्धी   कुनै कागजात नभएको उल्लेख गर्दै क्वारेन्टाईन कार्यालयका प्रभाकरलाल कर्ण भन्छन,“ पक्राउको ४÷ ५ घण्टा पछि त्यो पनि अनुगमन टोली वाहिर रहेको अवस्थामा  बिल र ओसारपोसारको लागि चाहिने कागजात कहाँबाट आयो ?”
 घटनाको सत्यतथ्य छानविन हुनुपर्ने माग गर्दै उनले भने,‘ प्रहरीले कारवाही गर्ने संस्थासँग कुनै सरोकार नै नराखी, गोप्य रुपमा पिकअपलाई छोडिएको छ ।’ भारतको विभिन्न शहरमा बर्डफुलको आशंका देखिएपछि सरकारले नेपालमा पुर्ण रुपमा भारतीय कुखुरा प्रतिबन्ध लगाएको छ । भारतीय कुखुरा तस्करी गरि पाईएको खण्डमा कुखुरा ओसारपोसार गर्ने सवारी साधनलाई जफ्त गर्ने तथा कुखुरालाई नष्ट गर्ने कानुनी प्रवाधान रहेको उनको भनाई छ ।
तस्करका कारण नेपाली किसान मर्कामा
यता, भारतीय कुखुराको तस्करी बढेपछि नेपाली कुखुरा व्यवसायी मर्का र चिन्तामा परेका छन् ।
कुखुरा पाल्ने जनकपुर सोनापराका किसान रुपेश ठाकुरले प्रतिबन्धित भारतीय कुखुरा जनकपुर लगायत यस क्षेत्रमा बिगबीगी बढेपछि आफुहरु मर्कामा परेको उनले बताए । नेपाल भारतको खुल्ला सिमनाको फाईदा उठाउँदै तस्करले भारतमा सस्तोमा पाईने भएकोले उपभोक्ताको स्वास्थ्यसँग खेलवाड गर्दै यस्तो कार्यमा संलग्न रहेको उनले आरोप लगाए । तस्करहरुको यस्तो कार्यमा प्रहरीको संरक्षण रहेको उनले दावी गरे । भारतीय कुखुरा बोकेको एक पिकअप सोमवार नै आफुहरु पक्राउ गरि प्रहरीलाई बुझाएका थियौ उनले भने ,‘तर प्रहरीले ती तस्करलाई कानुनी कारवाही नै नगरि छोडियो ।’
एक प्रहरीले आफ्नो कतव्र्य बिर्सेर भारतीय कुखुराको तस्करी नियन्त्रणमा ध्यान दिदैन उनले भने ,अर्को तर्फ  किसानहरुले आफ्नो काम काज छोडेर दिनभरि तस्करको पछाडी लागेर नियन्त्रणमा लिएको कुखुरापनि छाडेपछि मनोबल खसेको छ ।’ सोमवार प्रहरीले आर्थिक प्रभावमा भारतीय कुखुरालाई प्रसय दिईरहेको अर्का कुखुरा व्यवसायि शम्भु यादवले बताए । उनले सोमवार भएको घटनाको छानविनको लागि समेत माग गरेका छन् । यता, जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका निमित प्रहरी प्रमुख नायव उपरीक्षक मनोज यादवले पिकअपमा नेपाली कुखुरा नै रहेको पाईएपछि छाडिएको दावी गरे । उनले क्षेत्रिय पशु  सेवा तालिम सेवा केन्द्र जनकपुरका चिकित्सक जीतनारायण भगत, व्यापारी इरफान राईन तथा लगायतसँग मुचल्ुका गरि छोडिएको उनले बताए ।




२०७३ फाल्गुन १५ गते आईतबार

कांग्रेस धनुषामा नेतृत्वको लागि ‘घमासान’

शेरबहादुर देउवा पक्षबाट धनुषा कांग्रेसमा सभापतिको लागि
पार्टी सभापति रामसरोज यादवले आफ्नो टिमको आधिकारिक
उम्मेदवार महेश शंकर गिरी रहेको घोषणा गरेपनि सोही टिमबाट
 रामपल्टन साह र कोमल कान्त झाले पनि उम्मेदवारी
 दिने घोषणा गरेका छन् ।

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता

जनकपुरधाम............

नेपाली कांग्रेस धनुषामा नेतृत्व गर्नका लागि कडा प्रतिस्पर्धा देखिएको छ । अहिले शेरबहादुर देउवाले नेतृत्व गरेको टिमबाट सभापति पदको लागि महेश शंकर गिरीको नाउँ घोषणा गरिएको छ भने रामचन्द्र पौडेलले नेतृत्व गरेको टिमबाट उम्मेदवार घोषणा हुन बाँकी रहेको छ । अहिलेसम्म कांग्रेस धनुषाका सचिव कोमलकान्त झाले जनाए अनुसार १९ फागुनमा जिल्ला अधिवेशनको उदघाटन गरिने, २० गते उम्मेदवारहरुको मनोनयन दर्ता हुने र २१ गते निर्वाचन हुने भएको छ । तर, उक्त अधिवेशन चैत्र बैशाख तिर जाने सम्भावना वढेको छ । खासगरेर देशको राष्टिूय राजनीति अहिले संविधान संशोधन र स्थानीय तहको चुनाव प्राथमिकतामा परेपछि जिल्लाका सांसद तथा शिर्ष नेताहरु अहिले काठमाण्डौमै व्यस्त रहने भएकाले पनि चुनाव लम्बिने संकेत देखिएको छ । नेपाली कांग्रेस धनुषाका सचिव संतोष यादवका अनुसार हामी जसरी पनि निर्धारित समयमै हुनुपर्छ भन्ने कुराका साथ शान्तिपुर्ण आन्दोलन समेत गर्नेछौं । हिजोसम्म क्षेत्र नं. ५ को अधिवेशन नभएको अवस्थामा  निर्धारित समयमै अधिवेशन गर्ने भनेर जिल्ला कार्यसमितिबाट बहुमतले निर्णय भएको छ । तर, सन्तोष यादव महाधिवेशन प्रतिनिधिमा निर्वाचित भए लगत्तै चुनाव लम्बयाउने षड्यन्त्र गर्ने भन्दै यादव भन्छन,“कुनै पनि हालतमा निर्वाचन लम्बिनु हुँदैन । निर्धारित समयमै सम्पन्न हुनुपर्छ ।”

क्षेत्र नं. ५ को नतिजाले फेरिएको समिकरण

रामचन्द्र पौडेल पक्षबाट धनुषाको सभापतिका लागि
 दिनेश परसैला यादव,  सन्तोष यादव, श्यामनारायण यादव,
विशेश्वर यादव र भोला चौधरी मध्ये कुनै एकलाई उठाइने छ ।

धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नं. ५ को समेत क्षेत्रिय अधिवेशन सम्पन्न नभएकाले उम्मेदवारी अन्यौलमा थियो । तर, १२ फागुनमा सम्पन्न क्षेत्रिय अधिवेशनबाट देउवा टिमकै बर्चस्व सहितको नेतृत्व आएको छ । योगेन्द्र पजियारको अध्यक्षतामा चयन भएको क्षेत्रिय समितिको सचिवमा योगनारायण यादव, कोषाध्यक्षमा परशुराम झा र सदस्यहरुमा विजय कुमार यादव, विक्रम यादव, जुगल यादव, जितेन्द्र कुमार अधिकारी, राजकिशोर यादव, जगत नारायण पिस्लय, दिपेन्द्र सिंह , भोगेन्द्र राउत र गणेश यादव निर्वाचित भएका छन् । त्यसैगरी जिल्ला कमिटि सदस्यहरुमा रामचन्द्र साह, भोगेन्द्र ठाकुर, मनोज कुमार यादव, रामनरेश यादव, ललिता देवी साह निर्वाचित भएका छन् । त्यसैगरी महाधिवेशन प्रतिनिधिमा खुल्ला तर्फ कोमलकान्त झा, कुमर कान्त झा, रामपल्टन साह, बुलन यादव, कारी यादव र सन्तोष यादव निर्वाचित भएका हुन । सन्तोष यादव एक जना मात्र पौडेल पक्षधर निर्वाचित भएका हुन । बाँकी क्षेत्रिय समिति र जिल्ला कार्यसमिति सदस्य, महाधिवेशन प्रतिनिधिमा देउवा पक्षको प्यानल नै विजयी भएका हुन् । त्यसैगरी आरक्षण तर्फ महाधिवेशन प्रतिनिधिमा महिलामा तुल्सा आचार्य र सरिता यादव, जनजातीमा विरेन्द्र कुमार सिंह, दलितमा चैता सदा, मुस्लिममा मोहम्मद इवराहिम निर्वाचित भएका हुन । आरक्षण तर्फ पनि देउवा प्यानल नै विजयी भएको हो ।

पुर्व राष्टूपति रामबरण यादवको बर्चस्व समाप्त

महाधिवेशन प्रतिनिधिमा पुर्व राष्ट्रपति डा.रामबरण यादवका
छोरा डा.चन्द्रमोहन यादव, छोरी अनिता यादव र
भतिजा समिर यादव सहित करिब करिब पुरै प्यानल
क्षेत्र नं. ५ मा पराजित भएका छन् । उक्त प्यानलबाट
एक जना सन्तोष यादव मात्र निर्वाचित भएका छन् ।

महाधिवेशन प्रतिनिधिमा क्षेत्र नं. ५ का सांसद तथा पुर्व राष्टूपति डा.रामबरण यादवका छोरा डा.चन्द्रमोहन यादव, पुर्वराष्टूपतिका छोरी अनिता यादव र भतिजो समिर यादव पराजित भएका हुन । जिल्लाबाट संविधानसभामा प्रत्यक्ष निर्वाचित हुने व्यक्ति डा.चन्द्रमोहन यादव  र राष्टूपति हुँदा प्रथम महिलाका रुपमा दर्जा पाएकी राष्टूपतिकी छोरी अनिता यादव पनि पराजित हुनुले सबैलाई झस्काएको छ । यसको अर्थ कुनै व्यक्ति सांसद हुँदैमा पार्टी भित्रको अधिवेशनमा गाउँ र क्षेत्रमै पनि हार्ने अवस्था नेपाली कांग्रेसमा छ । हुन त यस अघि पनि क्षेत्र नंं ६ मा क्षेत्रिय अधिवेशन हुँदा महाधिवेशन प्रतिनिधिका लागि त्यहाँबाट प्रत्यक्ष निर्वाचित भएका सांसद प्रेमकिशोर प्रसाद साह पनि पराजित भएका थिए । त्यसैले नेपाली कांग्रेसमा महाधिवेशन प्रतिनिधि चुनिनु भनेको कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा धेरै ठुलो कुरा हुन्छ ।

पौडेल पक्षबाट अन्य शिर्ष नेताहरु क्षेत्र नं. ५ मा महाधिवेशन प्रतिनिधिका लागि मोहनकुमार माथेमा, जिल्ला सदस्यमा शिवशंकर यादव, रामपृत यादव लगायतका चर्चित व्यक्तिहरु पनि पराजित भएका छन् । त्यसैगरी पुर्व राष्टूपति यादवका स्वकिय सचिव संजय यादव समेत सचिव पदमा पराजित भएका छन् । पौडेल पक्षबाट एक मात्र संतोष यादव (जो हाल जिल्ला कमिटिमा निर्वाचित सचिव हुन) निर्वाचित भएका छन् । पुरै प्यानल देउवा पक्ष जितेको बेला सन्तोष यादव मात्रै कसरी निर्वाचित भए भन्ने कुरालाई लिएर पनि देउवा र पौडेल दुवै खेमामा चर्चाको विषय बनेको छ । किनभने सन्तोष यादवले जिल्ला अधिवेशनको लागि सभापतिको रुपमा आफु उठ्ने चर्चा परिचर्चा भईरहेको अवस्थामा उनलाई मात्र जिताइनु षड्यन्त्र त होइन । चन्द्रमोहन यादवलाई हराएर आफु सर्बेसर्वा हुन खोजेको त होइन भन्ने पौडेल पक्षमा चर्चा भईरहेको छ भने देउवा खेमामा सन्तोष यादवबाट पराजित भएका महेन्द्र यादव( लेलिन)लाई नै किन हराइयो भन्ने प्रश्न देउवा खेमामा पनि चर्चाको विषय बनेको छ । किनभने कतिपय कांग्रेसीजनहरुको भनाईमा चन्द्रमोहन यादवलाई हराएर सन्तोष यादवलाई जिताउन कांग्रेसका पौडेल पक्षका शिर्ष नेता आनन्द प्रसाद ढुङ्गाना लागेको बताइन्छ । किनभने मतदान हुनुभन्दा एक दिन अगाडी ढुङ्गानाले सन्तोष यादवलाई मात्र भोट हाल्नु भनेर आफु नजिकका कतिपय मतदाताहरुलाई टेलिफोन मार्फत निर्देशन दिएको बताइन्छ । क्षेत्र नं. ५ बाट आएको परिणामले के देखाउँछ भने पुर्व राष्टूपति डा.रामबरण यादवको बर्चस्वलाई पुरापुरी समाप्त गरिएको छ । यति मात्र होइन सोही खेमाका ढुङ्गाना जस्ता नेताहरु पनि चन्द्रमोहन स्थापित भए आफ्नो भुमिका कमजोर हुने देखेर ढुङ्गानाले हराएको हुन सक्ने आँकलन गरिएको छ । अर्को तर्फ सन्तोष यादव आफु पनि चन्द्रमोहनलाई हराएर आफु स्थापित हुन खोज्ने र भोली जिल्ला सभापतिको लागि क्षेत्रबाट मैदान क्लियर हुने आँकलन पनि गरिएको छ । किनभने सन्तोष यादवको व्यालेटमा चन्द्रमोहन यादवको नभएर मात्र सन्तोष यादवमा मत परेको ६ वटा व्यालेट पाइएको थियो । अर्को तर्फ देउवा खेमाबाट केन्द्रिय सदस्य तथा सांसद महेन्द्र यादवले महेन्द्र यादव लेलिनलाई जिताउन भन्दा पनि सन्तोष यादवलाई जिताउन भुमिका खेलेको स्रोतको दावी छ ।

क्षेत्र नं. ५ मा १ सय ६५ जना मतदाता रहेकोमा १ सय ६३ वटा मत खसेको थियो । उक्त मतदाता मध्ये करिब १ सयको हाराहारीमा देउवा खेमाको रहेको थियो । यस अघि पनि उक्त क्षेत्रमा देउवा पक्षकै बर्चस्व थियो ।

पराजित भएका डा.चन्द्रमोहन यादवका अनुसार निर्वाचनको परिणामलाई आफुहरुले स्वीकार गरे पनि चुनावमा अर्को पक्षले मतदाताहरुलाई किन्ने, धम्कयाउने, प्रलोभनमा पार्ने, डर धाक देखाउने जस्ता काम गरेकाले आफु पराजित भएको बताएका छन् । पार्टी भन्नका लागि एक भएपनि एउटा प्यानल नै निर्वाचित हुनुले पनि व्यवहारमा पार्टी एकढिक्का नरहेको भन्दै सांसद यादव भन्छन,“ अर्को पक्षले मतदाताहरुलाई जनकपुरको एक होटेल सिता प्यालेसमा थुनेर प्रलोभन दिएर मतदाताहरुलाई प्रभावित गरेका थिए । अर्को तर्फ शिक्षित मतदाताहरुलाई समेत स्वतन्त्र पुर्वक मत खसाल्न नदिई प्रतिनिधि मार्फत मत खसाल्न लगाएको छ ।” यादव समुहका एक जना सन्तोष यादव मात्र निर्वाचित हुनुलाई उनले आफ्नो खेमा भित्र अन्तरघात भएको बताएका छन् । अर्को शव्दमा उनले के पनि भने भने मतदाताहरुलाई आफु भन्दा सन्तोष यादव नै क्षमतावान र योग्य भएको लाग्न सक्ने हुनाले उनले जिते, आफु हारें । त्यसैगरी आफ्नो बहिनी अनिता यादव स्नातकोत्तर भएपनि पराजित हुनुले दुख लागेको यादवले प्रतिक्रिया दिए । पढेलेखेको योग्य महिलालाई नचुन्नु दुर्भाग्य रहेको यादवले बताए ।

अर्को तर्फ निर्वाचित भएका क्षेत्रिय सभापति योगेन्द्र पजियारका अनुसार मतदाताहरुलाई आफ्नो गुटले किन्ने प्रयास गरेको छैन, चन्द्रमोहन यादवले नै क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका ६ कि महिला प्रतिनिधि दुर्गी देवीलाई ५० हजार रुपैयाँ दिएर किन्न खोजे । रह्यो कुरा मतदाताको साथमा प्रतिनिधि पठाउने प्रथाको सुरुवात चन्द्रमोहनका बुवा रामबरण यादवले नै गरेकाले यो नौलो कुरा होइन, पजियारले बताए । अनिता यादव नजित्नु पछाडी उम्मेदवारी मनोनयन भएको एक बर्ष वितिसक्दा पनि मतदाता कहाँ नपुग्नु र चुनावकै दिन मात्र आउनु पनि मुख्य कारण हो । सन्तोष यादव ग्रासरुटमा भिजेको नेता भएकाले मतदाताहरुले उनलाई जिताएको पजियारले बताए ।

अब जिल्ला अधिवेशनमा के हुन्छ ?

केन्द्रमा देउवा पक्ष अहिले संस्थापनमा छन् । पौडेल पक्ष प्रमुख प्रतिपक्षी र कृष्णप्रसाद सिटौला, खुमबहादुर खड्का गरी ४ वटा गुटहरु देखिएको छ । तर, धनुषामा दुई वटा गुट देउवा र पौडेल पक्ष मात्र देखिन्छ । तर, यो जिल्ला अधिवेशनबाट सिटौला वा खड्का मध्ये कुनै एक तेस्रो गुट पनि स्थापित हुने सम्भावना देखिन्छ । धनुषाको शिर्ष नेताहरुमा देउवा पक्षबाट सर्बोच्च कमाण्डरको रुपमा उपप्रधान तथा गृहमन्त्री बिमलेन्द्र निधि, केन्द्रिय सदस्य तथा सांसदहरु महेन्द्र यादव, मिनाक्षी झा, सांसदहरु प्रमिला दास, लक्ष्मि भण्डारी, प्रेमकिशोर प्रसाद साह, बर्तमान धनुषा कांग्रेसका सभापति तथा पुर्व सभाषद रामसरोज यादव, पुर्व सभापति तथा पुर्व सांसद स्मृतिनारायण चौधरी, पुर्व सांसद शिवधारी यादव, जनकपुरका पुर्व उपमेयर किशोरी साह, बृहत्तर जनकपुर क्षेत्र विकास परिषदका पुर्व अध्यक्ष दिगम्बर राय जस्ता शिर्ष नेताहरु छन् । त्यसैगरी पौडेल पक्षमा कमाण्डरको रुपमा पुर्व केन्द्रिय सदस्य तथा बर्तमानका सांसद लिला कोइराला, केन्द्रिय सदस्य तथा सांसद आनन्द प्रसाद ढुङ्गाना, केन्द्रिय सदस्य तथा सांसद रामकृष्ण यादव, सांसद दिनेश प्रसाद परसैला यादव, सांसद डा.चन्द्रमोहन यादव, सांसदहरु पुष्पलता लामा, पुर्व मेयर बजरंग प्रसाद साह लगायतका शिर्ष नेताहरु रहेका छन् । त्यसैगरी सिटौला पक्षमा सांसद मुक्ता यादव, खुमबहादुर खड्का पक्षमा रामपल्टन साह रहेका छन् ।

अहिलेसम्म हेर्ने हो भने ७ वटा निर्वाचन क्षेत्रहरु मध्ये ४ वटा सभापति पौडेल पक्षको रहेको छ भने ३ वटा क्षेत्रिय सभापति देउवा पक्षको रहेको छ । पौडेल पक्ष तर्फ क्षेत्र नं. १ का सभापति नविन गोहिवार, क्षेत्र नं. २ का सभापति राजकिशोर सिंह, क्षेत्र नंं. ६ का सभापति जितनारायण यादव, क्षेत्र नं. ७ का सभापति राजकुमार महतो रहेका छन् । त्यसैगरी देउवा पक्षबाट क्षेत्र नं. ४ का सभापति कन्हैया लाल कर्ण, क्षेत्र नं. ३ का सभापति परमेश्वर यादव र क्षेत्र नं. ५ का सभापति योगेन्द्र पजियार रहेका छन् । क्षेत्रको आधारमा हेर्ने हो भने पौडेल पक्ष बहुमतमा देखिन्छ तर सत्ता र संस्थापन पक्ष दुवै देउवा खेमाको भएकाले देउवा खेमा पनि बलियो हुन सक्ने आँकलन गरिन्छ । किनभने विगतको जिल्ला अधिवेशनमा कोइराला पक्ष बहुमतमा रहेपनि देउवा पक्षबाट रामसरोज यादव निर्वाचित भएका थिए । अब अहिलेको समिकरण हेर्ने हो भने गणितको आधारमा पौडेल पक्षधर बलियो भएपनि मतदाताहरु प्रतिस्पर्धामा रहेकाले कडा प्रतिस्पर्धा हुने बताइन्छ । समाचार तयार गर्दासम्म पौडेल पक्षबाट आधिकारिक उम्मेदवार घोषणा नभएपनि सन्तोष यादव, श्याम नारायण यादव, दिनेश परसैला, विशेश्वर यादव आदि मध्येबाट कुनै एक जनाको नाउँमा टुङ्गो लाग्नेछ । अर्को तर्फ देउवा पक्षबाट गिरीको नाउँ बाहिर ल्याएको भएपनि उक्त खेमाबाट कोमलकान्त झा र रामपल्टन साह लगायतले विद्रोही भएर सभापतिको उम्मेदवारी दिन सक्ने बताइएको छ । कोमलकान्त झा क्षेत्र नं. ५ को क्षेत्रिय अधिवेशन हुँदा महाधिवेशन प्रतिनिधिमा सबैभन्दा वढी मत ९४ ल्याएका थिए । उनी हाल जिल्ला कमिटिमा सचिव पदमा समेत मनोनित भएका हुन् । त्यसैले उनी पनि लड्न सक्ने सम्भावना प्रवल छ । अर्को तर्फ रामपल्टन साह आधिकारिक रुपमा देउवा खेमाकै भएपनि खुमबहादुर खड्का पक्षलाई स्थापित गर्न पनि उनी सभापतिमा उठ्ने देखिन्छ । महाधिवेशन प्रतिनिधिमा चयन हुनुभन्दा अघि देखि नै उनले सभापतिको रुपमा आफ्नो उम्मेदवारी पत्रकार सम्मेलन मार्फत गरिसकेका छन् । पछिल्लो समयमा जिल्ला अधिवेशन र क्षेत्रिय अधिवेशनको माग गर्दै उनी जिल्ला पार्टी कार्यालयमा धर्नामा समेत बसेका थिए ।

खेमा अदलाबदली

नेपाली कांग्रेस धनुषामा खेमा अदलाबदलीको पनि रोचक इतिहास छ । त्यसैले यो जिल्ला अधिवेशनमा पनि खेमा अदलाबदली हुने सम्भावना बढ्दै गएको छ । विगतको इतिहास हेर्ने हो भने पछिल्लो जिल्ला अधिवेशनमा मात्रै सभापति पदमा स्मृतिनारायण चौधरी कोइराला पक्षबाट सभापति पदमा लडेर पराजित भएका थिए । तर, अहिले चौधरी कोइराला खेमालाई छोडेर देउवा खेमामा टाँसिएका छन् । हुन त चौधरी सुरुमा महेन्द्र नारायण निधि खेमाकै नेता थिए । तर, अवसर नपाएपछि कोइराला खेमामा लागि पटक पटक जिल्ला सभापति तथा  सांसद भए । महेश शंकर गिरी देउवा खेमाकै भएपनि विद्रोही उम्मेदवार बनेका थिए । तर, उनले खेमा परिवर्तन गरेनन् । त्यसकै परिणाम हो, विमलेन्द्र निधिले उनलाई सभापतिमा उठाएका छन् । आनन्द प्रसाद ढुङ्गाना र रामकृष्ण यादव विगतमा देउवा खेमा अर्थात जनकपुरमा महेन्द्र नारायण निधिको गुटमा थिए । तर, कोइराला खेमामा गएर ढुङ्गाना मन्त्री बन्न पाए भने यादव स्मृतिनारायण चौधरीको जिल्ला कार्यसमितिमा सचिव पद पाए । त्यसैगरी महेन्द्र यादव विगतमा कोइराला समुहमा थिए । तर, उक्त क्षेत्रबाट रामबरण यादवको बर्चस्व रहेको अवस्थामा देउवा खेमाले कांग्रेसको भातृसंगठन तरुण दलको केन्द्रिय अध्यक्षमा टिकट दिएर जिताएपछि यादव पनि देउवा खेमामा लागे । उनी हालसम्म त्यही खेमामा छन् । शिवधारी यादव सुरुमा कोइराला खेमामा थिए । कोइराला खेमाबाटै उनी क्षेत्र नं. १ बाट निर्वाचित सांसद भए । तर, पछिल्लो समयमा उनी कोइराला खेमाबाट देउवा खेमा अर्थात विमलेन्द्र निधिको खेमामा आए ।

 त्यसैगरी पार्टीका विभिन्न तहका नेताहरु विभिन्न समयमा खेमाहरु परिवर्तन गरिरहेका हुन्छन् । जस्तै, क्षेत्र नं. ४ को पुर्व क्षेत्रिय सभापति हरिशंकर साह र जनकपुर उपमहानगरपालिकाको पुर्व सभापति धिरेन्द्र मोहन झा पहिले विमलेन्द्र निधिको खेमामा थिए । तर, उनीहरुलाई टिकट नदिएपछि विद्रोही भएर अधिवेशनमा उम्मेदवारी दिए र हाल उनीहरु कोइराला खेमामा टाँसिएका छन् । त्यसकारण अब हुने जिल्ला अधिवेशनमा दुवै खेमाबाट टिकट नपाई असंतुष्ट हुनेहरु विद्रोही भएर उम्मेदवारी दिने र खेमा पनि परिवर्तन गर्ने अवस्था देखिएको छ । उदाहरण स्वरुप कोमलकान्त झा अहिलेसम्म निधि खेमाका नेता हुन । जिल्ला कार्यसमितिमा उनी अहिले पनि सचिव छन् । तर, सभापति पदको लागि उनलाई टिकट दिइएको छैन । उनले विद्रोह गर्न सक्नेछन् । किनभने विगतमा कोमलकान्त झा कोइराला खेमा अर्थात पौडेल पक्षका नै नेता थिए । पछिल्लो अधिवेशनमा मात्र उनले कोइराला खेमालाई छोडेर देउवा खेमामा आएका थिए ।

हुन त भित्रभित्रै दुवै खेमामा नेताहरुका बीच ठुलो असंतुष्टि देखिएको छ । निधि खेमामा महाधिवेशन प्रतिनिधिहरु रामउदय यादव, किशोरी साह, सुधिर गोइत, कुमर कान्त झा लगायत असंतुष्ट छन् । महेश शंकर गिरीलाई सभापति पदको रुपमा निधि खेमाबाट आधिकारिक उम्मेदवार बनाउँदा आकाक्षीहरुको सरसल्लाह नलिइएको गुनासो बढ्दै गएको छ । त्यसैगरी सचिव पदका लागि प्रदिप यादव, सुधिर गोइत, रामनरेश महतो, रामबाबु यादव आकांक्षी छन् । हुन त अहिले पनि ड्यामेज कन्टूोल गर्नका लागि उपाध्यक्ष, सचिव, कोषाध्यक्ष, प्रदेश समिति जस्ता विभिन्न कमिटिहरुमा ल्याउने भनेर फकाउन थालिएको छ । जिल्लामा अहिले सभापति, सचिव र कोषाध्यक्षका लागि निर्वाचन हुनेछन् । त्यसैगरी निर्वाचित सभापतिले उपाध्यक्ष एक जना, सचिव एक जना र सहसचिव एक जना, सदस्यहरु १४ जना समावेशी सहित मनोनयन गर्ने कांग्रेस भित्रको प्रावधान रहेकाले दुवै खेमाका नेतृत्वहरुले कार्यकर्ताहरुलाई ती सम्भावित पदहरु दिने आश्वासन बाँडिरहेका छन् । उक्त आश्वासनका कारण पनि विद्रोह हुने कुरालाई तत्कालको लागि नेतृत्वले मत्थर पार्न सकेपनि सदाका लागि साम्य हुने छैनन् ।

जाती कार्ड

कांग्रेस धनुषामा जिल्ला कार्यसमिति चुनावका लागि कुल १ हजार १ सय ७२ जना मतदाता रहेका छन् । जसमध्ये करिब करिब यादव समुदायका ३ सय ६२, साहुजी समुदायबाट १ सय ८०, फोरवार्ड भनिने कथित उच्च जात ब्राह्मण, कायस्थ, भुमिहार, राजपुतबाट करिब ९२, पहाडी समुदायबाट करिब ५७, मुस्लिम समुदायबाट ७२, दलित समुदायबाट ८२, जनजाती समुदायबाट ८५ जना रहेका छन् । त्यसैले निर्वाचनमा खेमा सँगसँगै जातीगत आधारमा समेत मतदान हुने गरेकोले विभिन्न पदमा विभिन्न समुदायलाई मिलाएर लैजानुपर्ने बाध्यता देखिन्छ । किनभने कुनै एक समुदायको मात्र बहुमत नरहेकोले कुन खेमाका व्यक्ति वा कुन समुदायका व्यक्तिले बाजी मार्लान, यकिन गर्न गाह्रो हुनेछ ।

जिल्लाको इतिहास

धनुषा जिल्लामा समग्रमा हेर्दा अहिले कुनै खेमा भन्दा पनि विमलेन्द्र निधि एउटा व्यक्तिको रुपमा कांग्रेस भित्र बर्चस्वशाली देखिन्छ । किनभने शेरबहादुर देउवा भन्दा पनि विमलेन्द्र निधि जनकपुरमा हावी छन् । तर, अर्को खेमा तर्फ आनन्द प्रसाद ढुङ्गाना पनि कम छैनन् । शारिरीक रुपले लिला कोइराला असक्त भएपनि उनको प्रभाव नगन्य नै भएको हो भनेर भन्न सकिने अवस्था छैन । गिरिजा प्रसाद कोइराला र सुशिल कोइरालाको देहावशान पछि लिला कोइराला कमजोर देखिएपनि केन्द्रमा उनको पकड अहिले पनि पौडेल पक्षमा छ । धनुषा कांग्रेसको इतिहास हेर्ने हो भने सबै भन्दा पहिले महेन्द्र नारायण निधि, लिला कोइराला, आनन्द प्रसाद ढुङ्गाना, स्मृतिनारायण चौधरी, रामबरण यादव, रामसरोज यादव र रामकृष्ण यादवले नेतृत्व गरेका छन् । रामसरोज र रामकृष्ण यादव दुवै जना चुनाव लडेको बेला रामकृष्ण यादव चुनाव जितेका थिए । तर पार्टी फुटेपछि दुवै जनाले आआफ्नो खेमाको नेतृत्व गरेका थिए । पछि पार्टी एकिकरण भएपछि रामसरोज अध्यक्ष र रामकृष्ण सहअध्यक्ष भएका थिए ।

अब के हुने ?

महेश शंकर गिरी शिर्ष नेता मध्येका एक हुन । २०३६ सालकै आन्दोलन देखि उनी सक्रिय छन् । २०३० सालमा नेविसंघको सदस्यता लिएर राजनीति सुरु गरेपछि २०३३ सालमा नेपाल विद्यार्थी संघको केन्द्रिय अध्यक्ष शेरबहादुर देउवा भएका बेला उनी उक्त कार्यसमितिमा केन्द्रिय सदस्य थिए । त्यसैगरी २०३६ सालमा विमलेन्द्र निधि नेपाल विद्यार्थी संघको केन्द्रिय अध्यक्ष भएका बेला उनी केन्द्रिय कोषाध्यक्ष थिए । यसो हेर्ने हो भने निधि कहाँबाट कहाँ पुगिसके तर गिरी जिल्लामा पनि स्थापित हुन सकेका छैनन् । निधि अब पार्टीकै नेतृत्व गर्ने अवस्थामा पुगिसकेको छन् भने गिरी जिल्लाकै नेतृत्व पनि पाउन सकेका छैनन् । योगदान र बरिष्ठताको आधारमा हेर्ने हो भने उनको उम्मेदवारी एकदमै जायज देखिन्छ । २०४५ सालमा आनन्द प्रसाद ढुङगाना कांग्रेस धनुषाको सभापति भएका बेला उनी जिल्ला कोषाध्यक्ष भएका थिए । त्यसैगरी २०४९ सालमा स्मृतिनारायण चौधरी सभापति भएको बेला जिल्ला सचिव भएका थिए । पार्टी सभापतिमा पटक पटक लडेर स्मृतिनारायण चौधरी र रामसरोज यादवबाट उनी पराजित भएपनि २०४६ साल देखि यता उनी लगभग प्रत्येक कार्यसमितिमा जिल्ला सदस्यको रुपमा मनोनित हुँदै आएका छन् । उनको बुवा ज्ञानीशंकर गिरी पनि खाँटी कांग्रेसी थिए । २००३ सालमै लोकसेवक संघमा आवद्ध भई २००७ सालको क्रान्तिमा उनको बुवा सामिल भएका थिए । ९ बर्ष जति निर्वासित जीवन विताएका थिए । २०१८÷०१९ साल तिर नेपाल सरकारले सर्बस्व हरण गरेका ६ जना व्यक्तिहरु मध्ये गिरी पनि थिए । उनीसँगै सुरेशमान जोशी, महन्थ यादव, निरगुन यादव, महाविर शर्मा आदिलाई सर्बस्व हरणको मुद्दा लगाइएको थियो ।

चुनावी परिणामको कुरा गर्ने हो भने पछिल्लो जिल्ला अधिवेशनमा पनि उनी सभापतिमा उठेका थिए । तर, उनी तेस्रो भएका थिए । उनकोलागि चुनावमा यो सवल पक्ष हो । तर, उनको दुर्वल पक्ष के हो भने उनी राजनीतिक कार्यकर्ता सँगसँगै उनी महन्थ पनि हुन । भारत विहारको हरलाखी मठका उनी महन्थ पनि हुन । उनको त्यहाँ जमिन्दारी रहेको छ । हरलाखीमा करिब ५÷७ विघा जग्गामा उनको दुई सय बर्ष देखि जमिन्दारी रहँदै आएको छ । त्यसैगरी उनी खसआर्य समुदायका नेता हुन । अहिले मधेश आन्दोलन चलिरहेको बेला पार्टीको नेतृत्व खसआर्य भन्दा पनि मधेशी समुदायले गर्नुपर्ने कुरा कांग्रेस भित्र जोड्सोड्ले चलिरहेको छ । अर्को तर्फ पौडेल खेमाबाट अहिलेसम्म उम्मेदवार नै तय नभएकाले भन्न सकिन्न ।

गिरी जुन खेमाका नेता हुन सोही खेमाबाट रामपल्टन साहले सभापतिमा आफ्नो उम्मेदावरी दिईसकेका छन् । रामपल्टन भन्छन,“गिरीको उम्मेदवारी आधिकारिक उम्मेदवारी होइन । भिमबहादुर तामाङ्ग विरुद्ध यूवाको नारा दिँदै जसरी विमलेन्द्र नारायण निधिले आफ्नो बुवा महेन्द्रनारायण निधिको पनि कुरा नमानेर उनले विद्रोही भएर चुनाव लडेका थिए र मैले उनलाई मतदान गरेको थिएँ, ठिक त्यसैगरी अहिले यूवाको आवाज र नेतृत्वलाई पार्टीले स्वीकार गर्नुपर्छ ।” रामपल्टन भन्छन,“ महेशशंकर गिरी पार्टीको सिनियर नेता हो, उनको स्थान जिल्लामा होइन पार्टीको केन्द्रिय कार्यसमितिमा हुनुपर्छ । र, अहिले धनुषामा मधेसी समुदायको नेतृत्वको खाँचो छ, न कि खस आर्य समुदायको ।”

त्यसैगरी पार्टीका सचिव कोमलकान्त झा पनि महेश शंकर गिरी आधिकारिक उम्मेदवार रहेको कुरा स्वीकार गर्दैनन् । उनी भन्छन,“ उनको उम्मेदवारी पार्टीको टिम भित्र छलफल गरी गरिएको छैन । पार्टी सभापति रामसरोज यादवले फेसबुकमा उनको उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन् । हामीसँग कुनै सल्लाह गरिएको छैन । क्षेत्रिय सभापति र गाउँ कमिटिका सभापतिहरुसँग समेत कुनै सल्लाह गरिएको छैन ।” आफु महाधिवेशन प्रतिनिधिमा सर्वाधिक मतका साथ विजयी भएकाले पनि आफु पनि सभापति पदको लागि उम्मेदवारी दिने झाले द एक्सक्लुसिभलाई बताएका छन् । सोही टिमका क्षेत्र नं. ५ का क्षेत्रिय सभापति योगेन्द्र पजियारले पनि गिरीलाई पार्टीको निधि खेमाको आधिकारिक उम्मेदवारको रुपमा स्वीकार गरेका छैनन् ।

पार्टी सभापति रामसरोज यादवको चाहना त आफ्नो भतिजो रामबाबु यादवलाई सभापतिमा ल्याउने थियो । तर, क्षेत्र नं. ३ को क्षेत्रिय अधिवेशन हुँदा महाधिवेशन प्रतिनिधिमै नआएकाले अब उनलाई जिल्ला कार्यसमितिमा सचिव बनाउने खेल सुरु भएको छ । त्यसको नेतृत्व रामसरोज यादवले गरिरहेका छन् । फेरी जनकपुर भनेको साहुजी बाहुल्य ठाउँ हो । किशोरी साहलाई सभापतिको रुपमा नउठाएपछि साहुजी समुदायबाट कसैलाई राख्नुपर्ने अर्को बाध्यता देखिन्छ । त्यसैले कोषाध्यक्ष पदमा कुनै साहुजीलाई उठाउने चर्चा चलेको छ । जिल्लामा हेर्ने हो भने समग्रमा यादव समुदाय बाहुल्य रहेको छ । अहिले नै विभिन्न राजनीतिक पार्टीका जिल्ला अध्यक्षहरु यादव समुदायकै बढी रहेको छ । यस्तो अवस्थामा पौडेल समुदायबाट यादव समुदायकै उम्मेदवारी पर्ने लगभग निश्चित छ । त्यसकारण यादव समिकरणको हावा चल्यो भने पौडेल पक्षले बाजी नमार्ला भन्न सकिन्न । किनभने क्षेत्र नं. ५ मा निधि खेमाको एकल बर्चस्व स्थापित भएपनि पौडेल पक्षका सन्तोष यादवले यादव भएकै कारण बाजी मारेकोले पनि उक्त जिल्ला अधिवेशनमा के हुने हो भन्न सकिन्न् । उक्त खेमाबाट सन्तोष यादवको नाम पहिले देखि धेरै चर्चामा रहेपनि क्षेत्र नं. ५ को क्षेत्रिय अधिवेशनमा उनी मात्र जित्नु र चन्द्रमोहन यादव हार्नुले पनि अब सन्तोष यादवको सम्भावना घटेको छ । किनभने चन्द्रमोहन यादव अब कुनै पनि हालतमा सन्तोष यादवलाई टिकट दिलाउने छैनन् । त्यस्तो अवस्थामा सांसद समेत रहेका र क्षेत्र नं. १ का पुर्व सभापति समेत रहेका दिनेश परसैला यादव नै उक्त खेमाको तर्फबाट सभापति पदको लागि आधिकारिक उम्मेदवार हुन सक्ने सम्भावना बढेको छ । पौडेल खेमाबाट चर्चामा रहेका सभापति पदका उम्मेदवारहरु मध्ये श्याम नारायण यादव क्षेत्र नं. ६ का पुर्व सभापति हुनुका साथै रामकृष्ण यादव सभापति भएको बेला जिल्ला कमिटिका सदस्य थिए । महाधिवेशन प्रतिनिधि हुनुका साथै मखनाहा गाउँ इकाई कमिटिका पार्टीका पुर्व सभापति हुन । नेविसंघमा २०४२ सालमा सदस्यता लिएका यादव आनन्द प्रसाद ढुङ््गाना नजिक छन् । अर्को उम्मेदवार सन्तोष यादव जिल्ला कार्य समितिमा सचिव पदमा निर्वाचित भएका छन् । बनिनिया गाविसका पुर्व अध्यक्ष हुनुका साथै सांसद रामकृष्ण यादवको खास सम्धि हुन उनी । लिला कोइराला र रामबरण यादव नजिक उनी मानिन्छन् । त्यसैगरी अर्को प्रत्यासी विशेश्वर यादव लक्कड गाविसका पार्टीका पुर्व अध्यक्ष, रामकृष्ण यादव जिल्ला सभापति भएको बेला सचिव हुनुका साथै पुर्व महासमिति सदस्य समेत हुन, उनी । त्यसैगरी भोला चौधरी पनि प्रत्यासी देखिएका छन् ।

२०७३ फाल्गुन १५ गते आईतबार