Monday, April 24, 2017

राउतमाथि राज्यले ‘सिकन्जा कस्दै’ सिके राउत अदालतबाट रिहा भएपनि प्रहरीद्वारा गिरफ्तार

३१ चैत्र २०७३ मा सिरहा जिल्ला अदालतबाट धरौटीमा
 रिहा भएपछि समर्थकहरुलाई सम्बोधन गर्दै सिके राउत ।
अजय अनुरागी
जनकपुरधाम............
स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनका संयोजक डा.सिके राउत तथा अन्य समर्थकहरुलाई सिरहा जिल्ला अदालतले धरौटीमा रिहा गरेको छ । सिरहा जिल्ला अदालतका न्यायाधीश ध्रुव प्रसाद सापकोटाको इजलासले राउतलाई १० हजार रुपैयाँ धरौटी र अन्य समर्थकहरुलाई जनही ५ हजार रुपैयाँ धरौटीमा रिहा गरि मुद्दाको पुर्पक्ष गर्न ३१ चैत्र २०७३ मा आदेश गरेको छ । अदालतको आदेशसँगै उनीहरु धरौटी बुझाई रिहा भएका छन् । तर, धरौटी बुझाए पनि उनी रिहा हुन सकेनन् । किनभने रुपन्देही प्रहरीले उनलाई फेरी पक्राउ गरी लगेका छन् । सिरहा जिल्ला अदालतले राउतलाई धरौटीमा रिहा गर्ने आदेश दिनु पहिले नै ‘केही विषयमा अनुसन्धान गर्नुछ’ भन्दै रुपन्देही प्रहरीले सिरहा प्रहरीलाई सि.के. राउतलाई बुझाउन आग्रहसहित पत्राचार गरेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सिरहाका डिएसपी विश्वमणि पोखरेलले बताए । राउत विरुद्ध गत फागुन ५ गते नै रुपन्देहीमा राज्य विरुद्धको संगठित अपराध अन्तर्गत मुद्दा दर्ता भएको जनाइएको छ । अदालतको कार्यालय समय समाप्त हुन केही मिनेट बाँकी रहँदा उनका समर्थक राजेन्द्र भन्ने व्यक्तिले राउतसहित नौ जनाको ५५ हजार रुपैयाँ धरौटी बुझाएपनि राउतलाई रिहा गरिएन ।
सिके राउतको राहदानी रोक्का गर्न सिरहा जिल्ला अदालतको
आदेशले सिरहा प्रहरीले परराष्ट्रमन्त्रालयलाई गरेको पत्राचार ।
सिरहा प्रहरीले सप्तरी महादेवा ७ हाल राजविराज नगरपालिकाको ९ डा.सिके राउत भन्ने चन्द्रकान्त राउत (३७), सिरहा सनैटा १ पुर्वारी टोल बस्ने त्यागी बाबा भन्ने राज कुमार यादव(४८), सिरहा टेनुवापट्टी ७ बस्ने राजेश कुमार मण्डल (२५), संजय कुमार यादव (२६), सुरेश प्रसाद यादव(४०), सिरहाको इटाटार ३ बस्ने  रोशन कुमार यादव (२०), सिरहाको मझौरा ९ बस्ने रामशंकर यादव (२४), इटाटार २ बस्ने अशोक कुमार यादव(२०), मिचैया नगरपालिका ३ बस्ने रुपेश कुमार साह (२६), सिरहा नगरपालिका ७ बस्ने विपिन कुमार यादव(३५), सिरहा विष्णुपुर कट्टी ६ बस्ने चन्देश्वर महतो (५१), सिरहा बस्तीपुर १ बस्ने सुदिप राज कुशवाहा (२६), सिरहा सखुवानान्कारकट्टी ९ बस्ने विष्णु चौधरी बस्ने विष्णु देव चौधरी (४७), सिरहा बस्तीपुर ४ बस्ने परशुराम ठाकुर(३६), सिरहा कर्जनहा ७ बस्ने जित साह (२५), सिरहा मझौरा ५ बस्ने बुधन मण्डल (४५), सिरहा भगवतीपुर ५ बस्ने गणेश भन्ने मोहम्मद मन्जुर आलम, सिरहा भवानीपुर ८ बस्ने बैद्यनाथ महतो ४०, सिरहा लहान २ बस्ने बालेश्वर यादव (३२), सिरहा फुलहाकट्टी ९ बस्ने देवकान्त सिंह (४५), सप्तरी महादेवा ९ बस्ने सत्यनारायण खङ्ग खत्वे(२५), सिरहा महेशपुर बस्ने केदार नाथ यादव (६५), सिरहा देवीपुर ७ बस्ने रंजित यादव(३०), महोत्तरी सोनमा ६ बस्ने कैलाश महतो(३८), बर्दिया महोम्मदपुर ४ बस्ने अब्दुल खान (४०) र सप्तरी मानराजा ७ बस्ने विरेन्द्र प्रसाद यादव भन्ने विरेन्द्र यादव(३६) गरी कुल २६ जना विरुद्ध राज्य विरुद्धको संगठित अपराध सिरहा जिल्ला अदालतमा दर्ता गरेको हो ।
जसमध्ये चन्देश्वर महतो, सुदिप राज कुशवाहा, विष्णुदेव चौधरी, परशुराम ठाकुर, जित साह, बुधन मण्डल, मोहम्मद मन्जुर आलम, बैद्यनाथ महतो, बालेश्वर यादव, देवकान्त सिंह, सत्यनारायण खङ्ग खत्वे, केदारनाथ यादव, रंजित यादव, कैलाश महतो, अब्दुल खान र विरेन्द्र प्रसाद यादव भन्ने प्रतिवादीहरु हालसम्म पक्राउ नपरी फरार रहेको प्रहरी प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
१४ जना सरकारी वकिलद्वारा बहस
नेपाल सरकारको तर्फबाट सिके राउतलाई जन्मकैद सहितको सजाय हुनुपर्छ भन्ने माग दावीका साथ सिरहा जिल्ला अदालतमा १४ जना सरकारी वकिलहरुले वहस गरेका छन् । काठमाडौं, विराटनगर, सुनसरी, जनकपुर, सप्तरी, सर्लाही, महोत्तरी र सिरहाका न्यायधिवक्ताहरुले बहस गरेका छन् । सहन्यायाधिवक्ताहरु ूुव कुमार भट्टराई, चिरंजिवी पराजुली, लोकराज पराजुली, उपन्यायाधिवक्ताहरु मुकुन्द प्रसाद अधिकारी, राजेश कुमार कटुवाल, सोमनाथ अधिकारी, जिल्ला न्यायाधिवक्ता पुण्य प्रसाद पाठक, भरतमणि रिजाल, पुण्य प्रसाद सापकोटा, जुद्ध बहादुर आले, सहायक जिल्ला न्यायधिवक्ताहरु रामइश्वर राय यादव, मनोज कुमार गुप्ता, अजित कुमार लाल कर्ण र सिताराम राउतले वहस गरेका थिए । नेपालको इतिहासमा कुनै एउटा जिल्लामा परेको मुद्दामा बाहिरका जिल्लाहरुबाट पनि सरकारी वकिलहरु मगाई बहस गरेको यो पहिलो घटना रहेको सिके राउतका तर्फबाट बहस गरेका अधिवक्ता सुरेन्द्र कुमार महतो बताउँछन् । १४ जना सरकारी वकिलहरुले बहस गर्नुले पनि राज्यले सिके राउतको मुद्दालाई कति गम्भीरताका साथ लिएको छ भन्ने कुरा सहजै देखिन्छ, महतोको भनाई छ । उता राउतको तर्फबाट वरिष्ठ अधिवक्ता हिम्मत सिंह, अधिवक्ताहरु अशोक कुमार चौधरी, योगेन्द्र प्रसाद यादव, रामानन्द साह, नविन सिंह, डोमन साह, मिना कुमारी देव, उमेश पंजियार, रमेश कुमार पाण्डेय, केशव यादव, सुरेन्द्र महतो लगायत २ दर्जन भन्दा वढी कानुन व्यवसायीहरुले वहस गरेका थिए ।
यस पटक राउतले बुझाए धरौटी
सिरहा जिल्ला अदालतले १० हजार धरौटी लिएर रिहा गर्ने आदेश गरे लगत्तै राउतले धरौटी बापतको १० हजार रकम अदालतमा बुझाएका छन् । किनभने यस अघि अदालतद्वारा आदेश गरिएको धरौटी रकम बुझाउनुको साटो उनी धरौटी नबुझाएर थुनामा गएका थिए । विगतमा मोरंग प्रहरीले विशेष अदालतमा राउत विरुद्ध सोही प्रकृतिका मुद्दा दर्ता गरेको अवस्थामा थुनछेक प्रयोजन तर्फ २८ असोज २०७० मा विशेष अदालतले ५० हजार रुपैयाँ धरौटी लिई तारेखमा राख्नु र सो दिन नसके थुनुवा पुर्जी दिई थुनामा राखि मुद्दाको पुर्पक्ष गर्नु भनि आदेश गरेको थियो । त्यसबेला राउतले धरौटी रकम के भनेर दिएनन् भने धरौटी रकम दिनु भनेको पनि एक किसिमले दोषी देखिनु हो । तर, जेलमा बसेको करिब १४ महिना पछि ८ मंसिर २०७१ मा धरौटी रकम ५० हजार बुझाई राउत तारेखमा बसेका थिए ।
राउतको पासपोर्ट र बैंक खाता रोक्का
राउतको पासपोर्ट (राहदानी) र बैंक खाताहरु रोक्का गरिएको छ । राउतको पासपोर्ट रोक्का गर्न नेपाल प्रहरीले चैत्र १५ गते परराष्टू मन्त्रालयलाई पत्र लेखिसकेको छ भने बैंक खाताहरु रोक्का गर्न चैत्र १६ गते बैंकहरुलाई पत्र पठाइएको छ र सोही मितिमा सिरहा जिल्ला अदालतले स्वीकृति पनि दिएको छ । राज्य विरुद्धको संगठित अपराधमा राउत संलग्न भएको आरोप लगाउँदै इलाका प्रहरी कार्यालय लहान, सिरहाले राहदानी विभागलाई पासपोर्ट रोक्का गर्न र नयाँ पासपोर्ट जारी नगर्न भनेको छ ।
यसैगरी सिरहा जिल्ला अदालतका न्यायाधीश ध्रुव प्रसाद सापकोटाले डा.राउतको नाममा कुमारी बैंक पुतली सडक काठमाडौंमा रहेको बैंक खाता र सनराईज बैंक लिमिटेड राजविराज सप्तरीमा रहेको खाता रोक्का गर्न आदेश दिएको छ । डा.राउतले छोराछोरीको अध्ययनको खर्च तथा जनकपुरधाममा बस्दै आएको डेराको भाडा सोही बैंक खातामा रहेको रकमबाट तिर्दै आएको परिवारजनले  बताएका छन् । त्यस्तै नेपाल प्रहरीले डा.राउतको वेवसाइट, फेसबुक पेज, फेसबुक अकाउण्ट, ट्वीटर अकाउण्ट लगायतका सम्पूर्ण माध्यमहरु बन्द गर्न लागेको छ । प्रहरीले माघ २५ गते नै प्रहरी प्रधान कार्यालयलाई पत्र पठाइसकेको छ ।
 नेपाल सरकारले राउतको पासपोर्ट र बैंक खाताहरु रोक्का गरेर आधारभुत अधिकारहरुबाट बञ्चित गरेको भन्दै अन्तर्रा्ष्टिूय मानव अधिकारवादी संस्थाहरुले नेपाल सरकारको आलोचना गरेको छ । राउतलाई सोशल मिडिया प्रयोग गर्नबाट रोक लगाउनु अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको खिलाफ भएको एशियन ह्युमन राइट कमिसनले ठहर गरेको छ । एक वक्तव्य जारी गर्दै एशियन ह्युमन राइटले डा.राउतलाई मावन अधिकारबाट बञ्चित गरिएको भन्दै अन्तर्राष्टिूय संघसंस्थाहरुको समेत ध्यानाकर्षण गराएको छ ।
प्रहरी प्रतिवेदन र अभियोग माग दावी
प्रहरी निरीक्षक जुगेश्वर राउत, प्रहरी सहायक निरीक्षक गोविन्द खत्री, प्रहरी सहायक निरीक्षक बैद्यनाथ यादव, प्रहरी सहायक निरीक्षक राजकिशोर साह, प्रहरी सहायक निरीक्षक विनोद खत्री, प्रहरी हवलदार राम प्रसाद थारु, प्रहरी जवान चुडामणि पौडेल र प्रहरी नायव निरीक्षक विश्वनाथ महतो, प्रहरी हवलदार इन्द्र प्रसाद साह, हरिनारायण राउत र प्रहरी जवान बादल श्रेष्ठले प्रतिवेदन पेश गरेका छन् ।
इलाका प्रहरी कार्यालय लहान, सिरहामा कार्यरत प्रहरी निरीक्षक जुगेश्वर राउत समेतको प्रतिवेदनले नेपाल सरकार जाहेरवाला भई तिनीहरु विरुद्ध मुद्दा दर्ता गरेको हो । ५ माघ २०७३ का दिन स्वतन्त्र मधेस गठबन्धन सिरहाको आयोजनामा लहान नगरपालिका ७ स्थित पशुपति उच्च मावि लहानको प्राङ्गणमा डा.सिके राउत समेतका कार्यकर्ताहरुले जनसम्बोधन कार्यक्रम राखेको थियो । सोही अवसरमा लहान १ स्थित लोकतन्त्र चौकको सहिद पार्कमा स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनका संयोजक डा.राउत लगायतका मानिसहरुको उपस्थितिमा सहिदको शालिकमा माल्यार्पण गरी नेपाल राष्टू टुक्रयाई स्वायत्त मधेस देश बनाउने भनि राउतले  अभिव्यक्ति दिएको थियो ।
पहाडीको गुलामी मधेसीले गर्दैन, मधेसी सहिदको सपना याद गर्नुहोस्, मधेसी ६ टुक्रामा चाहिँदैन, स्वायत्त मधेस देश चाहियो, मधेसीले बलिदान दिएको रगत बगाउँदा पनि पहाडियाले मधेसीलाई अधिकार दिएनन्, सो कुरा भनि राउतले नेपाली जनता प्रति मधेसी जनतालाई भड्काएको आरोप लगाइएको छ । मधेस आजाद हुनुपर्यो, मधेस टुक्राउन पाईँदैन, सम्पुर्ण मधेसको एउटै मधेस देश हुनुपर्यो, नेपाल देश चाहिँदैन, नेपाली साम्राज्य रहेमा हामी मधेसी जनतालाई पहाडी शासकले कुनै अधिकार दिने छैनन्, फिरंगी नेपाली सेना पुलिस वापस गरी मधेसी सेना निर्माण, पहाडीद्वारा मधेस कब्जा रोक्ने, नेपाल सांसदको राजिनामा गराउने, छुट्टै मधेस देशको स्थापना गरी मधेसी सांसद र सरकार गठन गर्ने, हामी मधेसी जनतालाई मधेस देश हुनुपर्छ, नेपाल राज्यबाट छुट्याई अलग्गै स्वायत्त मधेस देश चाहिन्छ भन्ने अभिव्यक्ति राउतले दिई आफै संस्थापक समेत भएर आपराधिक समुह गठन गर्ने गरेको अभियोग पत्रमा उल्लेख छ ।
त्यसैगरी राउतले स्वयम सेवक नामको दस्ता खडा गरी मार्सल आर्ट समेतको तालिम गराई आत्म रक्षाको लागि भन्ने नाममा फोर्स गठन गरी परिचालन गरी देश टुक्राउने सम्मको कुर्सित उद्देश्य पुर्ति गर्ने सम्मको लाभको लागि काम गरी नेपाल राज्यको राष्टिूयता, भौगोलिक अखण्डता , सार्वभौमसत्ता र स्वाधिनतामा खलल पुर्याउने काम गरेको अभियोग लगाइएको छ । साथै जातिय र साम्प्रदायिक विभेद फैल्याई जात जाती र सम्प्रदाय बीचको सुसम्बन्धमा समेत खलल पार्ने कार्य गरी छुट्टै मधेस देश चाहिन्छ भनेर नेपाली जनतालाई भड्काएर देश टुक्राउने समेतको गतिविधि संचालन गरी राष्टू विप्लव  हुने काम कारवाही गरेर राज्य विरुद्धको एकतामा खलल पार्ने नियतले सर्वसाधारण जनतालाई भेला जम्मा पारी राज्य विखण्डन गरी छुट्टै मधेसी राज्य बनाउने भनि राज्य विरुद्धको संगठित अपराधको कार्य गरेको अभियोग पत्रमा अभियोग लगाइएको छ ।
 घटना स्थलमा ‘अव कि बार एक हि मार्ग’ शिर्षक लेखि बनाएको कागजको पर्चा पम्पलेट थान २, तलमाथि रातो कपडा बीचमा हरियो कपडा जोडेको ५ फिट २ इन्च लम्बाई, ३ फिट २ इन्च चौडाई भएको झण्डाको बीच भागमा सेतो इनामेलले पेन्ट गरी कमलको फूल जस्तो देखिने लोगो भएको अंग्रेजीमा फ्रि मधेस लेखेको झण्डा थान ४ सो मध्ये एक थानको बीचमा च्यातिएको झण्डा फेला परेको, गोप्य सुराकी मार्फत प्राप्त भएको सोही कार्यक्रमको रेकर्ड गरी बनाएको सिडी थान १ रहेको उल्लेख छ । यसरी डा.सिके राउत भन्ने चन्द्रकान्त राउत लगायतका व्यक्तिहरुलाई पक्राउ गरी कानुन बमोजिम कारवाही गरी पाऊँ भन्ने प्रहरी निरीक्षक जुगेश्वर राउतको प्रतिवेदन रहेको छ ।
बरामदी मुचुल्का
राज्य विरुद्धको संगठित अपराध मुद्दामा फरार रहेको प्रतिवादी सिके राउतलाई खोजतलास पक्राउ गरी दाखिला गराउनु इलाका प्रहरी कार्यालय लहानको आदेशानुसार निजलाई सम्भावित स्थानहरुमा खोजतलास गर्दै जाँदा २० माघ २०७३ मा धनुषाको जनकपुर उपमहानगरपालिका ४ स्थित शम्भु झाको घरमा लुकिछिपी बसेको अवस्थामा पक्राउ गरिएको प्रहरी निरीक्षक रामकिशोर साहको प्रतिवेदन रहेको छ । राउत बसेको घर कोठा खान तलासी गर्दा दराजमा सानो कालो झोला रहेको, सो झोलामा र दराजमा राखिएको अवस्थामा पानासोनी क्यामरा थान १ र सोनी एचडी क्यामरा थान २, विर मधेसी लेखिएको डा. सिके राउतको ७२ पानाको पुस्तक थान १, रातो कालो सेतो भएको सिके राउत लेखिएको हस्ताक्षर थान १, मधेस सरकार लेखिएको रब्बर स्टाम्प छाप थान १, रातो पेन डाईभ थान २, मधेस सरकार प्रथम १० लाख मधेसी रोजगारी नोकरी आवेदन फारम पाना ५ को थान १, कालो सानो झोला २ खण्डको थान १, मधेस स्वराज जागरण अभियान लेखिएको फारम थान १ लगायतका बस्तुहरु बरामदी भएको मुचुल्का साथ जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषामा कार्यरत प्रहरी निरीक्षक रामकिशोर साहले २० माघ २०७३ मा पेश गरेको प्रहरी प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
सजाय माग दावी
राज्य विरुद्धको अपराध र सजाय ऐन, २०४६ को दफा ३ र ३(१) को कसुरमा सोही ऐनको दफा ३ (१) अनुसार सजाय हुन तथा उक्त कसुर संगठित आपराधिक समुह बनाई सो समुहको फाइदाका लागि गरी संगठित अपराध गरे बापत संगठित अपराध ऐन, २०७० को दफा ३(१), ३(२) र ३(३)क बमोजिमको कसुरमा सोही ऐनको दफा ९ (क) अनुसारको सजाय हुन माग दावी लिइएको छ ।
अभियोग पत्र साथ पक्राउ परेका प्रतिवादीहरु विपिन कुमार यादव, अशोक कुमार यादव, रोशन कुमार यादव, रुपेश कुमार साह, संजय कुमार यादव, त्यागी बाबा भन्ने राजकुमार यादव सुरेश कुमार यादव, रामशंकर यादव, राजेश कुमार मण्डल र डा.सिके राउतसँग प्रहरीले गरेको बयान कागजसमेत उल्लेख छ ।
सिके राउतको अनुसन्धान अधिकृत समक्ष बयान
१ देखि ३ फागुन २०७३ सम्म सिरहा प्रहरीले जिल्ला सरकारी वकिल कार्यालय सिरहामा कार्यरत जिल्ला न्यायाधीवक्ता मनोज कुमार आचार्य समक्ष इलाका प्रहरी कार्यालय लहानका अनुसन्धान अधिकृत प्रहरी नायव उपरीक्षक राजकुमार केसीले बयान लिएका छन् । १७ पानामा लिइएको बयानका क्रममा सिरहा प्रहरीले राउतसँग २६ वटा सवाल जवाफ गरेका छन् ।
राउतको शिक्षाका सन्दर्भमा बयान
१५ भदौ २०३४ मा राउतको जन्ममिति रहेको नागरिकतामा उल्लेख भएपनि सर्टिफिकेटमा १५ भदौ २०३५ रहेको छ । खास जन्म घर सप्तरी महादेवा ७ त्यसपछि राजविराज नगरपालिका ९ मा बस्दै आएकोमा हाल आएर धनुषाको जनकपुर उपमहानगरपालिका ४ माछा बजारमा डेरा गरी बसेको छु । प्राथमिक शिक्षा गाउँको विद्यालयमा गरेपछि सप्तरी बभनगामा कट्टीबाट एसएलसी पास गरें । त्यसपछि काठमाण्डौको पुल चौक क्याम्पसबाट डिप्लोमा इन इलेक्टिूकल इन्जिनियरिङ गरें । त्यसपछि सोही क्याम्पसबाट ब्याचलर इन इलेक्टिूोनिक इन्जिनियरिङ गरें । त्यसपछि जापानको टोकियो यूनिभर्सिटीबाट मास्टर्स इन इन्फरमेशन साईन्स एण्ड टेक्नोलोजी र सो पश्चात बेलायत स्थित क्यामब्रीज यूनिभर्सिटीबाट इनफरमेशन इन्जिनियरिङमा विद्याबारिधि (पिएचडी) गरेको छु । जिल्ला प्रशासन कार्यालय सप्तरीबाट ९ भदौ २०५१ मा ००२०५१६४ नम्बर रहेको नेपाल नागरिकताको प्रमाण पत्र  प्राप्त गरेको छु ।
जिल्ला प्रशासन कार्यालय सप्तरीबाट १४४३४७३ नम्बरको राहदानी प्रमाण पत्र प्राप्त गरेको छु । त्यसपछि एमआरपी पनि लिएको छु तर नम्बर याद छैन । मेरो नाममा जग्गा जमिन केही छैन, पैत्रिक सम्पति बुवाको नाममा के कति छ, थाहा छैन । खान लाउन पुग्छ । परिवारमा म, मेरो श्रीमति सोनी सिन्धु रानी, ५ बर्षको एक छोरा र २ बर्षको एक छोरी समेत ४ जना छौं । हाल म मेरो परिवार सहित डेरा गरि बसेको छु । मेरो सम्पर्क नम्बर ९८१७७२७३६० र ९८१७७२७३५९ हो ।
अभिव्यक्तिका सन्दर्भमा बयान
५ माघ २०७३ मा तपाईले दिएको अभिव्यक्ति भाषणका सन्दर्भमा गरिएको प्रश्नमा प्रहरी प्रतिवेदन निराधार रहेको राउतले जवाफ दिएका छन् । उक्त कार्यक्रममा मैले  र कैलाश महतोले सम्बोधन गरेको हो । मेरो सम्बोधनको मुख्य आशय मधेसमा नेपालको औपनिवेशिक शासनको अन्त हुनुपर्छ र मधेस स्वतन्त्र हुनुपर्दछ भन्ने नै हो । म स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनको संयोजकको रुपमा छु । यो एउटा अनौपचारिक समुह हो । र, अहिले संयोजनको क्रममा रहेकाले केन्द्रिय संयोजक मात्रै रहेको छ । यो दर्ता रहेको छैन । यो अभियान अहिले प्रचार प्रसारकै क्रममा छ । कसैलाई विचार राम्रो लागे उनीहरु स्वस्फुर्त रुपमा प्रचार प्रसार जस्ता गतिविधिहरु गर्छन । प्रायः तराईका जिल्लाहरुमा यी गतिविधिहरु हुने गर्छन र जारी छ । स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनको विधान लगायतको सामग्रीबारे मलाई थाहा भएन तर हाम्रो लक्ष्य भनेको शान्तिपुर्ण मार्गबाट मधेसलाई स्वतन्त्र राज्य स्थापना गर्नु नै हो ।
विगत ९÷१० बर्ष देखि हरेक बर्ष लहानमा बलिदानी दिवस विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाउँदै आएको छ । सो कार्यक्रममा विभिन्न राजनीतिक पार्टीका अध्यक्ष समेत सहितको सालिकमा माल्यार्पण गर्न, उपस्थित जनतालाई सम्बोधन गर्न आउने गरेका छन् ।
र, यस बर्ष पनि आएका थिए । सोही क्रममा मधेसी सहिदको सालिकमा माल्यार्पण गर्न म पनि स्वस्फुर्त रुपमा पुगेको हुँ । आयोजन र निर्देशनको बारेमा मलाई थाहा भएन । स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनको तर्फबाट म पुगें र सम्बोधन गरेको छु । उक्त कार्यक्रममा मञ्च नै भनेर बनाइएको थिएन । म नजिकै रहेका माला लगाएका व्यक्ति मेरो दाहिने साईडका डा.विरेन्द्र यादव, बाँया साईडका व्यक्ति कैलाश महतो र उनीसँग रहेका अब्दुल खान हुन । अन्यलाई चिन्दैन । कार्यक्रम कसले संचालन गरेको थियो, थाहा भएन ।
संगठन र अभियानका सवालमा बयान
यो अभियानमा हालसम्म केन्द्रिय संयोजकको रुपमा म रहेको छु र सो बाहेक कुनै पनि स्तरमा कुनै पदाधिकारी नरहेको र नभएको कुरा नै आधिकारिक हो । स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनको लक्ष्य नेपाली औपनिवेशिक शासनको अन्तय गरेर मधेसमा स्वराजको स्थापना गर्नु हो । स्वराज भनेको जनताको आफ्नै शासन हो । गठबन्धनले बुद्ध, गान्धी र मण्डेलालाई आर्दश मानेर शान्तिपुर्ण एवम अहिंसात्मक मार्ग अनुशरण गरेको छ । त्यही भएर हाम्रो प्रचारात्मक सामग्रीहरुमा पनि बुद्ध, गान्धी र मण्डेलाको फोटो राखिएको छ ।
स्वराज अभियानमा पनि अरु आन्दोलनमा हुने चरणहरु नै हुन । यसमा मुख्यतः ५ चरण हुन सक्छन् ।
(क) संजिवनी ः जनतालाई जानकारी दिएर जागरुक बनाउनु ।
(ख) संगठन ः विभिन्न स्तरमा समितिहरु निर्माण गर्ने ।
(ग) सम्वद्र्धन ः संगठन विस्तार गर्ने र जगेर्ना गर्ने ।
(घ) संघर्ष ः शान्तिपुर्ण आन्दोलन गर्ने ।
(ङ) संरक्षण ः उपलब्धिहरुलाई संस्थागत गर्ने ।
यो अभियान प्रथम चरणमा रहेको छ । सत्य र अहिंसा नै हाम्रो सुरक्षा कवच हो । शान्तिपुर्ण मार्गले नै हाम्रो प्रतिरक्षा गरिरहेको छ । र, प्रतिकार नगरी दमन गर्न दिने बरु त्यो दमनको साटो पुस्पको फुल दिने नै हाम्रो नीति रहेको छ । विगतमा पनि हामीले प्रहरी दमनको विरुद्ध फूल आन्दोलन चलाएका थियौं । र, अहिले पनि त्यही जारी छ । जुन सुकै राजनैतिक वा सामाजिक काममा स्वयम सेवकहरुको आवश्यकता पर्ने गरेको छ । सोही अनुरुप सभा सम्मेलनमा व्यवस्थि तगर्न, स्थानीय मेला, विवाह, भोजभतेर जस्ता कार्यमा स्थानीय जनतालाई सहयोग पुर्याउने स्वयम सेवकको अवधारणा मात्रै ल्याइएको हो । सो अवधारणाबाट प्रेरित भएर कुनै कुनै ठाउँमा स्वयम सेवक बनाइएका पनि होलान । ती गतिविधिहरु स्वस्फुर्त हुन । त्यस बारेमा मलाई अरु थप थाहा भएन ।
अभियानको खर्चका सवालमा बयान
स्वयम सेवक तालिमको कोर्ष डिजाईनिङ्ग जस्ता सामग्री इन्टरनेटको विभिन्न स्रोतबाट संकलन गरेर त्यसमा केही थप घट गरी बनाइएको अनौपचारिक अनधिकृत सामग्री हो । यसमा मेरो संलग्नता रहेको छ । स्वराज अभियान संचालनमा हुने खर्च व्यवस्थापनको सवालमा स्वराज अभियानमा समर्थन जनाउने वा सहानुभुति राख्ने जो सुकैले पनि आफैले खर्च बेहोर्ने अवधारणा अन्तरगत नै चल्दै आएको छ । कुनै केन्द्रिय कोष छैन । सबैले आफ्नो स्वेक्षाले आफ्नै स्रोतबाट आफैले खर्च गर्ने हुन ।
१० लाख मानिसलाई जागिर दिने सवालमा बयान
१० लाख मानिसलाई नोकरी भन्ने आवेदन फारम सम्बन्धमा मलाई थाहा भएन । मैले बुझेसम्म र मिसिल संलग्न त्यो फारममा लेखिए अनुसार त्यो केवल सर्बेक्षणको लागि मात्रै भएको तथा नोकरी दिने कुरा नभएको बुझिन्छ । जनमत संग्रहको प्रमाण पत्र, मत पत्रका सवालमा के कस्तो हो, कहाँबाट ल्याइएको हो थाहा भएन । मेरो इमेल ठेगाना dr.ckraut@gmail.com  हो । मेरो व्यक्तिगत फेसबुक पेज facebook.com/dr ckraut र ट्विटर आईडी @ dr.ck raut हो ।
राज्य विरुद्धको अपराध र संगठित अपराधका सवालमा बयान
राज्य विरुद्धको अपराध र संगठित अपराध अन्तरगतको अभियोग विलकुल निराधार हो । यो अभियोग आफ्नो साख गुमाईराखेका राजनीतिक प्रतिद्वन्दीहरुको प्रभावमा नेपाल सरकारले हामीलाई फसाउने र यातना दिने बदनियतबाट ल्याएको हो । संगठित अपराध निवारण ऐन २०७० ले ६० दिनसम्म हिरासतमा राख्न सक्ने, साक्षी उजुरी कर्तालाई गोप्य राख्न सक्ने, साक्षीलाई सामान्यतया जिरह गर्न नपाउने दफा ३५ अनुसार काल्पनिक वा सांकेतिक नामबाट बयान वा बक पत्र गराउन सक्ने, सबै संचार विवरण लिन सक्ने, राहदानी रोक्क ागर्न सक्ने, सम्पुर्ण सम्पति र कारोवार तथा जायजथा समेत रोक्का राख्न सक्ने जस्ता हदैसम्मको प्राप्त अधिकारलाई प्रयोग गरी सामुहिक रुपमा यातना दिन र फसाउन सहज भएको हुनाले नै यो ऐन नेपाल सरकारले प्रयोग गर्न खोजेको हो । सो ऐनको कुनै पनि परिभाषा अनुसार हाम्रो अभियानको गतिविधिलाई समेट्न सक्दैन ।
सो ऐन अनुसार संगठित अपराध हुनलाई पहिले अपराध सावित हुनुपर्ने हो, वा ऐनको परिच्छेद २ र ३ अनुसार गम्भीर अपराध गराएको हुनुपर्ने हो । तर, सोही ऐनको दफा ३ को उपदफा ३ मा गम्भीर अपराधको परिभाषा दिए अनुसार अपराध भएको देखिँदैन । सो ऐनको दफा ३ को उपदफा ३ अनुसार गम्भीर अपराध हुनलाई ३ बर्ष भन्दा वढी कैद सजाय हुने कसुर हुनुपर्ने वा उपदफा ३ (ख) अनुसार परिच्छेद ३ को धारा ६ अनुसार न्यायिक कारवाहीमा अवरोध गरेको हुनुपर्ने छ । दफा ७ अनुसार विध्वंसात्मक कार्य गरेको हुनुपर्ने वा दफा ८ अनुसार आपराधिक लाभ (एक्सटर्सन) लिएको हुनुपर्ने हो । तर त्यस्तो देखिँदैन । मिसिलमा संलग्न सबै सबुत प्रमाणबाट यी मध्ये कुनै पनि अपराध गरेको देखिन आउँदैन । हाम्रा गतिविधिहरुमाथि उल्लेखित दफाहरुको अधिकार क्षेत्रभित्र पनि पर्न आउँदैन । हाम्रा गतिविधिहरु संगठित पनि होइनन् ।
विशेष अदालत र सर्बोच्च अदालतको फैसलाको जिकिर
यस अघि १० बैशाख २०७२ मा विशेष अदालतका न्यायाधीशहरु मोहन रमण भट्टराई, पवन कुमार शर्मा र महेश प्रसाद पुडासैनी समेतको संयूक्त इजलासले हामीले गर्ने गरेको गतिविधिहरु र स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनको अभियान गैरकानुनी नभएको ठहर गर्दै सफाई दिएको थियो । नेपाल सरकारले सोही मुद्दालाई सर्बोच्च अदालतमा पुनरावेदन गर्दा ३ माघ २०७२ मा सर्बोच्च अदालतमा न्यायाधीशहरु बैद्यनाथ उपाध्याय र जगदीश शर्मा पौडेलको संयूक्त इजलासले पनि विशेष अदालतको फैसलालाई नै सदर गर्दै स्वतन्त्र मधेस गठबन्धनको गतिविधिहरु शान्तिपुर्ण भएको हुनाले गैरकानुनी तथा राज्य विरुद्धको अपराध नभएको ठहर गर्दै पुर्ण रुपले सफाई दिई नजिर कायम गरेको छ । यसर्थ हाम्रा गतिविधिहरु गैरकानुनी वा अपराधिक होइनन् । यति हुँदा हुँदै पनि राजनीतिक प्रतिशोध साध्नका लागि हाम्रा गतिविधिहरुलाई स्थापित नजिरका विरुद्ध आपराधिक भन्नु सर्बोच्च अदालतको अवहेल्ना हुन आउँछ ।
मैले कुनै सजाय फौजदारी अभियोगमा पाएको छैन । मलाई लागेका मुद्दाहरु मध्ये सफाई पाएका छु । राज्य विरुद्धको अपराध तथा सजाय ऐन २०४६ अनुसार थप ४ बटा मुद्दाहरु विशेष अदालतमा विचाराधिन अवस्थामा रहि हाल तारेखमा छु । सोही मुद्दाहरु मध्ये एउटा मुद्दामा ९ फागुन २०७३ मा तारेख रहेको छ ।
अदालतमा सिके राउतको बयान
२२ चैत्र २०७३ मा सिरहा जिल्ला अदालतका न्यायाधीश ध्रुव प्रसाद सापकोटाको इजलास समक्ष सिके राउतले बयान दिएका छन् । उनीसँग अदालतले विभिन्न ३० वटा सवाल जवाफ गरेको छ । अदालतमा पनि उनले प्रहरीमा गरेको बयानसँग मेल खाने कतिपय जवाफ दिएका छन् भने अत्यधिक प्रश्नको जवाफमा निराधार, काल्पनिक रहेको बताएका छन् ।
राउत रिहाईका लागि मधेसभर प्रदर्शन
सिके राउत पक्राउ परेको बेला स्वतन्त्र मधेश गठबन्धनका कार्यकर्ताहरुले मधेशका विभिन्न जिल्लाको जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा धर्ना दिदा दर्जनौं कार्यकर्ताहरु पक्राउ परेका थिए ।         दुई महिनादेखि प्रहरी हिरासतमा रहेका गठबन्धनका संयोजक डा.सीके राउतको रिहाइको माग गर्दै २१ चैत्रमा गठबन्धनका कार्यकर्ताहरुले विभिन्न जिल्लाका जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा धर्ना दिएका थिए । गठबन्धनका प्रवक्ता अब्दुल खानका अनुसार सिरहाबाट १० जना र धनुषाबाट २ जना र मोरङबाट पक्राउ परेका १० जनालाई सोही दिन अबेर साँझ प्रहरीले रिहा गरेको थियो ।
        धनुषाबाट रामशंकर महासेठ र विवेक कर्ण पक्राउ परेका थिए भने सिरहाबाट मनोज यादव, कपिल यादव, सत्या महतो, मदनकृष्ण यादव, जितन यादव, पंकज सिंह र दिपेन्द्र यादवलगायतका पक्राउ परेका थिए । पूर्वी मधेशको झापादेखि पश्चिम कञ्चनपुरसम्मका सम्पूर्ण जिल्लामा एकै साथ पहिलो पटक धर्ना दिइएको थियो । अधिकांश जिल्लामा प्रशासन कार्यालय अगाडि दिइएको छ भने कतिपय जिल्लामा गाउँको विभिन्न चौक चौराहामा धर्ना दिइएको थियो ।



२०७४ बैशाख ०३ गते आईतबार

स्वास्थ्य क्षेत्रमा बढ्दो बेथिति रकम चलखेलको आधारमा धमाधम जनस्वास्थ्यद्वारा दर्ता प्रमाण पत्र वितरण, सहरी भवनद्वारा भुकम्प प्रतिरोधात्मक प्रमाण पत्र वितरण

जनकपुर अञ्चल अस्पतालका मेडिकल सुप्रिटेन्डेन्ट डा.रामपरीक्षण यादवको अवैध निजी अस्पताल
कृष्णा नर्सिङ्ग होम ।
द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
१६ चैत्र २०७३ देखि डा.रामपरिक्षण यादव जनकपुर अञ्चल अस्पतालका मेडिकल सुप्रिटेन्डेन्ट हुन । एकातर्फ उनी सरकारी अस्पतालको मेसु हुन भने जनकपुरमै बर्षौं देखि उनको निजी नर्सिङ्ग होम संचालित छन् । जनकपुरको रामानन्द चौक स्थित जनकपुर अञ्चल अस्पताल रोडमै उनको निजी अस्पताल कृष्णा नर्सिङ्ग होम संचालित छ । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाका निमित्त कार्यालय प्रमुख मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरका अनुसार उक्त संस्था संचालनका लागि जनस्वास्थ्यबाट अनुमति प्राप्त गरेको छैन । उनकै भनाई अनुसार मेसु यादवको नर्सिङ्ग होम अवैध हो ।
त्यस सवालमा मेसु यादवसँग सोध्दा कृष्णा नर्सिङ्ग होमको संचालक आफु रहेको स्वीकारेका छन् । २०५३ सालमा नै स्वास्थ्य सेवा विभाग जनशक्ति महाशाखाबाट २६ शैयाको नर्सिङ्ग होम आफ्नो नाउँमा दर्ता गराई संचालन गरेको दावी गर्दै मेसु यादव भन्छन,“ जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले २५ बेड सम्मको अस्पताललाई मात्र अनुमति दिने हो । त्यसैले आफुले स्वास्थ्य सेवा विभागबाट दर्ता अनुमति पत्र प्राप्त गरेको र प्रत्येक बर्ष मध्यमाञ्चल क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालयबाट नविकरण गर्ने गरेको छु ।” २२ असोज २०५३ मा स्वास्थ्य सेवा विभागबाट आफ्नो नाउँमा कृष्णा नर्सिङ्ग होम संचालन गर्ने विषयमा पत्र प्राप्त गरी जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषा र जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषा दुवैमा बुझाएपनि जनस्वास्थ्यमा अभिलेख नहुनु दुःखद भएको मेसु यादवले बताए ।
मापदण्ड विपरित अनुमति पाएका आर्या केयर एण्ड क्यूर हस्पिटल जनकपुर ।
पुर्वाधार नभएपनि संचालन अनुमति दिइएको
नेपाल डेन्टल एण्ड टेकन्किल रिसर्च इन्सिट्च्यूट ।
अर्को तर्फ तपाई सरकारी अस्पतालको मेसु भएर सोही ठाउँमा निजी अस्पताल कसरी संचालन गरिरहनु भएको छ भन्ने सवालमा मेसु यादव भन्छन,“ठिकै छ, त्यसो हो भने आज भोलीमा संचालक अरुलाई बनाईदिन्छु । उक्त निजी अस्पतालमा अन्य दुई जना व्यक्तिहरु जानकी राय र रुपनारायण यादव पनि अंशियार छन्, उनीहरुलाई संचालक बनाईदिन्छु ।” मेसु यादवले निजी नर्सिङ्ग होम संचालन गरिरहेको बेलामा स्वास्थ्य मन्त्री गगन थापाले उनलाई कारवाही गर्छन वा गर्दैनन् त्यो भने हेर्नुपर्ने हुन्छ ।
डा.रामशरण साहद्वारा संचालित २५ बेडको स्वस्तिका हेल्थ केयर हस्पिटल प्रा.लि. कपिलेश्वर रोड, जनकपुरधाम, जनकपुरकै भ्रमरपुरा चौकमा प्रदिप कुमार गुप्ताद्वारा संचालित २५ बेडको दैविक इन्टरनेश्नल अस्पताल, डा.राघवेन्द्र झाद्वारा संचालित ओम दिर्घायू हस्पिटल लगायत कतिपय अस्पतालहरु जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाबाट अस्पताल संचालन अनुमति पत्र नलिईकनै संचालित छन् ।
५ चैत्र २०७३ मा डा.नमिता यादवले १५ शैयाको अस्पताल संचालन अनुमतिको लागि २१ माघ २०७३ मा आवेदन गरेको हुँदा निजी तथा गैरसरकारी स्वास्थ्य अस्पताल, नर्सिङ्ग होम आदि स्थापना र संचालन मिति मापदण्ड एवम पुर्वाधार निर्देशिका २०७० बमोजिम संचालन गर्न १५ चैत्र २०७३ को निर्णय अनुसार एक बर्षको लागि आराध्या हस्पिटल प्रा.लि. संचालन अनुमति प्रदान गरिएको छ भन्दै निमित्त बरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरले १५ चैत्र २०७३ मा अस्पताल संचालन अनुमति प्रदान गरेको छ ।
१४ माघ २०७३ मा राष्टिूय भवन संहिता २०६० र राष्टिूय भवन संहिता कार्यान्वयन कार्यविधि २०६० अनुसार उक्त भवनको भलनेरेवलिटी एसेस्मेन्ट गर्दा भुकम्प प्रतिरोधी रहेको देखिएको व्यहोरा प्रमाणित गरिन्छ भन्दै सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभाग डिभिजन कार्यालय धनुषाका डिभिजन प्रमुख गंगा प्रसाद यादवले डा.नमिता यादवलाई भुकम्प प्रतिरोधी भवनको प्रमाण पत्र प्रदान गरेका छन् ।
२ चैत्र २०७३ मा जनस्वास्थ्य धनुषाले जनकपुर २ का डा.सन्तोष राज पजियारलाई ६ चेयर्सको माँ भगवती डेन्टल हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टर प्रा.लि. संचालन गर्न अनुमति पत्र प्रदान गरेको छ । मापदण्ड अनुसार डेन्टल अस्पताल संचालन गर्नका लागि कम्तिमा पनि १५ वटा डेन्टल चेयर चाहिन्छ । विशेषज्ञ सेवाका लागि एमडिएस ओरल सर्जन कम्तिमा सप्ताहमा एक पटक आउनु पर्दछ । माइनर अप्रेशन थिएटरका लागि कम्तिमा पनि दुई वटा बेड र ४ वटा डेन्टल चेयर हुनुपर्दछ । खास गरेर दाँतको फ्रेयाक्चर हेर्नका लागि आवश्यक पर्दछ । त्यसैगरी बाँगोटिङ्गो दाँत मिलाउनको लागि अर्थोडेन्टिक डिपार्टमेन्टमा एमएस अर्थो महिनामा कम्तिमा पनि दुई पटक आउनुपर्दछ । कृत्रिम दाँत बनाउनका लागि प्रस्थोडन्टिक डिपार्टमेन्ट अन्तरगत कम्तिमा पनि दूईवटा डेन्टल चेयर हुनुपर्दछ र डाक्टरले सप्ताहमा एक पटक भिजिट गर्नुपर्दछ । जडा देखि दाँत भर्ने कार्यका लागि आरसिटी तथा कन्जरभेटिब टिूटमेन्टका लागि दूईवटा डेन्टल चेयर हुनुपर्दछ र विशेषज्ञ डाक्टरले कम्तिमा पनि सप्ताहमा १पटक भिजिट गर्नुपर्दछ । त्यसैगरी गिजाको डाक्टर पेरिडन्टिक्सका लागि दुईवटा चेयर हुनुपर्दछ र सप्ताहमा एक पटक भिजिट हुनुपर्दछ । यसका अतिरिक्त कम्तिमा पनि १० वटा डेन्टल सर्जन विडिएस गरेको हुनुपर्दछ । अन्य थुप्रै स्वास्थ्यकर्मी तथा प्राविधिक कर्मचारीहरुको आवश्यकता पर्दछ । तर, माँ भगवती डेन्टल हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टर प्रा.लि.मा डा.पंजियार बाहेक अन्य विशेषज्ञ चिकित्सकहरु छैनन् । आवश्यक मात्रामा अन्य प्राविधिक कर्मचारीहरु पनि छैनन् । तर पनि जिल्ला जनस्वास्थय कार्यालय धनुषाले अनुमति प्रदान गरेको छ । यति मात्र होईन रिसर्च सेन्टर भएकाले बर्षमा कम्तिमा दुई वटा अनुसन्धान पत्र सहितको थेसिस बुझाउनु पर्दछ । जबकी यी कुनै कुराहरु पुरा भएको छैन । उक्त अस्पतालका संचालक डा.संतोष राज पंजियार पनि के स्वीकार गर्छन भने आवश्यक पर्ने पुर्वाधारहरु त छैनन्, तर विस्तारै भविष्यमा सबै कुरा जुटाउने छु । के अनुसन्धान गरिएको छ भन्ने सवालमा डा.पंजियार भन्छन,“ अहिले गाउँ गाउँमा गएर शिविरहरु संचालन गर्दैछु, पछि गएर रिसर्च रिपोर्ट सहित थेसिस बुझाउने छु । ”महत्वपुर्ण कुरा के हो भने अस्पतालको नाउँको पछाडी रिसर्च सेन्टर लेख्न पाएपछि अस्पतालमा आवश्यक पर्ने उपकरणहरु अन्य देशबाट आयात गरिँदा भन्सारमा लाग्ने राजश्वमा धेरै छुट पाईन्छ । त्यसकारण नामको लागि मात्र अनुसन्धान केन्द्र लेख्ने गरिएको छ । जबकी त्यस्ता अनुसन्धान केन्द्रहरुमा कुनै पनि किसिमको अनुसन्धानहरु गरिएको हुँदैन । आर्थिक चलखेलमा नै भएपनि अहिले आएर मापदण्ड र पुर्वाधार विपरित उक्त अस्पतालले दर्ता र संचालन अनुमति पत्र लिएको छ । जबकी विगत ५÷७ बर्ष देखि उक्त अस्पताल दर्ता नै नगरिकन संचालित थियो ।
अर्को उदाहरण जनकपुरको जानकी मन्दिरको जग्गामा लिजमा जग्गा लिएर निर्माण भएको रामजानकी हस्पिटल प्रा.लि.को छ । गणेश साह संचालक रहेको उक्त अस्पतालको भवन निर्माण सन्दर्भमा सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभाग डिभिजन कार्यालय धनुषाका डिभिजन प्रमुख गंगा प्रसाद यादवले ५ चैत्र २०७२ मा निर्माण डिजाईन सहमतिका लागि अनुमति दिएको छ । जानकी मन्दिर गुठीको नाउँमा रहेको जनकपुर ६ स्थित राम जानकी हस्पिटल निर्माणका लागि नयाँ ट्रस भवनको नियमति सुपरभिजन गराई निर्माण सम्पन्न भईसकेको र यो घर भुकम्प रहित घर हो भनि यादवले प्रमाणित गरेका छन् । त्यसपछि २० असोज २०७३ मा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाका बरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रमुख सच्चिदानन्द देवले २५ शैयाको अस्पताल संचालन गर्न एक बर्षको लागि स्वीकृति दिएको छ । त्यसपछि ८ कार्तिक २०७३ मा मध्यमाञ्चल क्षेत्रिय स्वास्थ्य निर्देशनालय हेटौडाका क्षेत्रिय निर्देशक डा.रमेश विक्रम सिंहले ५० शैयाको अस्पताल संचालन गर्न राम जानकी हस्पिटल प्रा.लि.लाई अनुमति दिएको छ । अब मुख्य कुरा के हो भने उक्त अस्पतालको तस्वीर हेर्दा नै के बुझिन्छ भने एक त ५० शैया अस्पतालको लागि आवश्यक पर्ने पुर्वाधार तथा मापदण्डहरु पुरा भएको छैन । अर्को तर्फ उक्त अस्पताल हेर्दा भुकम्प रहित घर हो  भन्न सकिने अवस्था देखिँदैन ।
यसरी हेर्ने हो भने जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले मापदण्ड र पुर्वाधार नपुगेका स्वास्थ्य संस्था, क्लिनिक, हस्पिटल तथा नर्सिङ्ग होमहरुलाई आर्थिक चलखेलको आधारमा धमाधम दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गरेको छ । खासगरी दर्ता प्रमाण पत्र दिने जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरले मोटो रकमको लेनदेनमा स्वास्थ्य संस्था स्थापना, संचालन तथा स्तरोन्नति मापदण्ड सम्बन्धि निर्देशिका २०७० को बरखिलाप गई दर्ता अनुमति पत्र वितरण गरेको केही चिकित्सकहरुले आरोप लगाएका छन् । मापदण्ड निर्देशिकामा रहेका पुर्वाधारहरुलाई कागजमा र फाइलमा देखाइएपनि व्यवहारमा त्यस्ता कुराहरु नपाईने स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई जनस्वास्थ्य कार्यालयले संचालन अनुमति पत्र दिएपछि थुप्रै आशंकाहरु उत्पन्न भएका छन् । एकातर्फ दर्ताका लागि सहरी भवन विभाग जनकपुरका डिभिजन प्रमुख गंगा प्रसाद यादवले मोटो रकम लिएर भुकम्प प्रतिरोधात्मक भवनको प्रमाण पत्र वितरण गरेका छन् भने जनस्वास्थ्य प्रमुख ठाकुरले पनि मोटो रकम लिएर संचालन अनुमति पत्र दिएको आरोप लागेको छ । किनभने बर्षौ देखि जुन भवनलाई भुकम्प प्रतिरोधात्मक प्रमाण पत्र दिइएको थिएन त्यही भवनहरुलाई धमाधम कसरी प्रमाण पत्र दिइयो भन्ने प्रश्नका आधारमा पनि त्यसरी प्रमाण पत्र दिइँदा व्यापक आर्थिक चलखेल भएको आशंका लाई पनि पुष्टि गर्दछ ।
२६ पुष २०७३ का दिन धनुषाका सहायक प्रजिअ राजेश गिरीको संयोजकत्वमा गठित संयूक्त अनुगमन समितिले जनकपुर सहर भित्र रहेका स्वास्थ्य क्षेत्रका औषधि पसल, क्लिनिक, ल्याब, अस्पताल लगायतको अनुगमन गर्दा अनुगमनका क्रममा विना दर्ता संचालित रहेका अस्पताल, नर्सिङ होम, क्लिनिक तथा औषधि पसलहरुमा तालाबन्दी गरी कारवाही प्रक्रिया अगाडी वढाएको थियो ।
धनुषाका सहायक जिल्ला अधिकारी गिरी नेतृत्वको अनुगमन समितिले अवैधानिक रुपमा तथा अनुमति बिना नै सञ्चालनमा आएको ४० श्ययाको आर्या केयर अस्पताल, प्रसूति विशेषज्ञ डा रामनरेश पण्डितको क्लिनिक, डा सोनिय सिंहको काव्य मेडिकल, जलान मेडिकललगायतका निजी अस्पताल, पोलिक्लिनिक, प्याथोलोजी ल्याब र औषधि पसलमा सिल गरेको थियो । राजस्व छलेको आशङ्कामा निजी अस्पताल र पोलिक्लिनिकका आवश्यक कागजातसमेत गरी आन्तरिक राजस्व कार्यालय, जनकपुरका कर्मचारीले नियन्त्रणमा लिएका थिए । त्यसैगरी अनुगमन टोलीले रामदेवी डेन्टल क्लिनिक, सुनैना प्याथोलोजी, मनिष मेडिलक हल, अमृत क्लिनिक, सीता फिजियोथेरापी, डिमाइन प्याथोलोजी, मुस्कान मेसिन, पप्पु मेडिकल हल, अमास मेडिकल हल, काव्य मेडिकल हल, अर्थोपेडिक तथा टूमा सेन्टरलगायतमा पनि सिलबन्दी गरेको थियो ।
३ दिनसम्म औषधि पसलहरु बन्द रहेपछि प्रशासनले विना कारवाही ५ सुत्रिय सम्झौता गरेपछि तत्काल विना कारवाही गरी अवैध स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई फागुन मसान्त सम्ममा दर्ता गराउने शर्तमा प्रशासनले सिलबन्दी तोडेको थियो । हो, अहिले त्यस्तै कारवाहीमा परेका अवैध संस्थाहरु विना मापदण्ड र पुर्वाधारकै भएपनि धमाधम दर्ता भएपछि आशंका बढेको हो ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयले फागुन मसान्त सम्म स्वास्थ्य संस्था, क्लिनिक, हस्पिटल, प्याथोलोजी लगायतका क्षेत्रहरुलाई अनिवार्य रुपमा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषामा दर्ता गरि संचालन गर्न निर्देशन दिएपछि धनुषामा उल्लेख्य रुपमा दर्ताको संख्या वृद्धि भएको छ । फागुन मसान्तसम्ममा मापदण्ड अनुसार दर्ता नगरिएको खण्डमा कारवाही गरी सिज गरिने निर्देशन स्वास्थ्य मन्त्री गगन थापाले दिएपछि दर्ता गराउने संस्थाहरुको संख्या बढेको छ । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाका जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरका अनुसार फागुन मसान्तसम्म दर्ता हुने तर्फ ४५ वटा स्वास्थ्य क्लिनिक, ४ वटा प्याथोलोजी ल्याब, १० वटा अल्टूा साउण्ड तथा इमेजिङ्ग सेन्टर, २५ वटा डेन्टल क्लिनिक, १७ वटा पोलिक्लिनिक तथा १४ वटा निजी अस्पताल तथा नर्सिङ्ग होम रहेका छन् । जबकी त्यस अघिसम्म अत्यन्तै न्यून संख्यामा स्वास्थ्य संस्थाहरु दर्ता भएका थिए ।
मापदण्ड विपरित दर्ता
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले मापदण्ड तथा पुर्वाधार पुरा नगरेका स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई आर्थिक चलखेलमा परेर धमाधम दर्ता प्रमाण पत्र प्रदान गरेको चिकित्सकहरुले आरोप लगाएका छन् । श्याम साहले संचालन गर्ने जनसेवा डेन्टल अहिले पनि क्वाक अर्थात चिकित्सक नै नभएका व्यक्तिद्वारा संचालित छन् । उसले डा.सन्तोष राज पजियारको सर्टिफिकेट दिएर आफ्नो क्लिनिक दर्ता गराएका छन् । जबकी डा.पजियारको आफ्नै माँ भगवती हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टर दर्तामा रहेको छ । त्यसैगरी शशि ठाकुरले संचालन गरेको डेन्टल क्लिनिकको लागि पनि मापदण्ड पुग्दैन । क्लिनिक संचालनका लागि आवश्यक पर्ने इलेक्टूोनिक चेयर तथा आयल कम्प्रेसर जस्ता उपकरणहरु नभएको अवस्थामा पनि जनस्वास्थ्य कार्यालयले दर्ता प्रमाण पत्र दिएका छन् ।
प्रियासी डेन्टलले डा.जगदीप साहको शैक्षिक प्रमाण पत्र दिएर दर्ता गर्न लगाएका छन् । जबकी उक्त डा.साहले उक्त क्लिनिक छोडेको महिनौं भईसक्यो, उनले आफै भ्रमरपुरा चौकमा क्लिनिक दर्ता गराउनका लागि आवेदन दिएका छन् । लक्की डेन्टलका लागि डा. चन्द्रदेव यादवको शैक्षिक प्रमाण पत्र दिइएको छ । जबकी डा. यादव झापाको बिर्तामोडमा कार्यरत छन् । सिटी डेन्टलमा डा.रामजिवन साहको शैक्षिक प्रमाण पत्र पेश गरी दर्ता गराइएको छ । जबकी डा. साह नेशनल मेडिकल कलेज विरगञ्जमा कार्यरत छन् । मिथिला डेन्टल केयरमा पनि सर्टिफिकेट कुनै डाक्टरको तर काम अर्कै डाक्टरले गरिरहेको भएपनि दर्ता प्रमाण पत्र दिइएको छ । क्षिरेश्वर प्राथमिक उपचार केन्द्रमा डा.संदिप सिंहको शैक्षिक प्रमाण पत्र दिएर दर्ता अनुमति लिइएको छ । जबकी डा.सिंह रौतहटको गौरमा कार्यरत छन् ।
यति मात्र होइन अस्पताल संचालनका लागि आवश्यक पर्ने पुर्वाधारहरु नभएको अवस्थामा पनि डेन्टल हस्पिटलको अनुमति दिइएको छ । डेन्टल हस्पिटलका लागि १० जना डाक्टर, ४ देखि ५ जनासम्म कन्सलटेन्ट डेन्टल सर्जन, ओपिजी मेसिन सहित विभिन्न पुर्वाधारहरु आवश्यक पर्छन् । तर, त्यस्ता पुर्वाधारहरु नभएको अवस्थामा पनि मोटो रकम घुस बापत लिई तत्कालिन जनस्वास्थ्य प्रमुख सच्चिदानन्द देव र जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरले दर्ता अनुमति प्रमाण पत्र प्रदान गरेका छन् । नेपाल डेन्टल एशोशिएशन धनुषाका अध्यक्ष डा.संजय कुमार गुप्ताका अनुसार जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले यदि मापदण्डको आधारमा दर्ता अनुमति पत्र वितरण गरेको छ भने त्यस्तो नगर्नुपर्ने, त्यसलाई पुनः सच्याउनुपर्ने छ । यद्यपि आफुलाई यस विषयमा सत्य तथ्य अहिले जानकारी छैन । त्यसैगरी नेपाल डेन्टल एशोशिएशन धनुषाका महासचिव डा.सज्जन ठाकुर पनि मापदण्ड विपरितका स्वास्थ्य संस्थाहरुको दर्ता प्रमाण पत्र खारेजी गरिनुपर्ने बताएका छन् ।
जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरका अनुसार दर्ता अनुमति प्रमाण पत्र दिँदा चिकित्सकको शैक्षिक प्रमाण पत्र, एनएमसी नम्बर, नागरिकताको प्रमाण पत्र, घर भाडाको करार, प्यान नम्बर आदि सहितको कागजातको आधारमा अनुमति दिइएको हो । अनुमति दिनुभन्दा पहिले अनुगमन गर्न जाँदा फाईलमा पेश गरिएका चिकित्सक नै  काम गरेको पाइएको थियो, त्यसकै आधारमा दर्ता गरिएको हो । तर, यदि दर्ता गराउँदा पेश गरिएका चिकित्सक नभएर अन्य चिकित्सक मार्फत क्लिनिक चलाइएको छ भने फेरी पनि हामी अनुगमन गर्नेछौं र त्यस्ता क्लिनिकहरु स्वतः कारवाहीमा पर्नेछन् ।
अर्को तर्फ निजी नर्सिङ्ग होम तथा हस्पिटल संचालनका लागि भुकम्प प्रतिरोधात्मक भवन हुनुपर्दछ । तर, त्यस्तो भवन नभएको अवस्थामा पनि अनुमति दिइएको छ । बाहिरबाट हेर्दा नै उक्त अस्पताल भुकम्प प्रतिरोधात्मक नरहेको प्रष्ट देखिन्छ । तर पनि सहरी भवन निर्माण विभाग डिभिजन कार्यालय धनुषाका डिभिजन प्रमुख गंगा प्रसाद यादवले मोटो रकम लिएर भुकम्प प्रतिरोधात्मक प्रमाण दिएको आरोप लाग्ने गरेको छ । यस सबालमा गंगा प्रसाद यादव भन्छन,“ भवन ऐन २०५५ अनुसार स्थलगत गएर निरीक्षण गरिसकेपछि भवनको प्रावधानहरु मिलेपछि मात्र भुकम्प प्रतिरोधात्मक घर भएको प्रमाणहरु दिएका हौं । जहाँसम्म अस्पतालको छानामा टूस अथवा जस्ताहरु छन् त्यहाँ हामीले सिस्मिक भलनेराविलिटीको आधारमा छतहरु खसेपनि क्षति वढी नहुने भएकाले भवनको डिजाईन हेरेर नै भुकम्प प्रतिरोधात्मक घर रहेको प्रमाण दिइएको हो ।”
दर्ता भएका स्वास्थ्य संस्था
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले १ चैत्र २०७३ सम्ममा १४ वटा निजी अस्पताल तथा नर्सिङ्ग होमको रुपमा संचालन गर्न अनुमति प्रदान गर्दै दर्ता प्रमाण पत्र समेत दिएको छ ।  ५५ बेडको जनकपुर सिटी हस्पिटल प्रा.लि. स्टेशन रोड जनकपुर, १ सय बेडको जानकी हेल्थ केयर एण्ड रिसर्च सेन्टर रामानन्द चौक जनकपुर, २५ बेडको राम जानकी अस्पताल प्रा.लि. जानकी मन्दिर पछाडी जनकपुर, १५ बेडको जनकपुर अर्थोपेडिक अस्पताल जनकपुर ३, १५ बेडको मिथिलाञ्चल सिटी हस्पिटल प्रा.लि. ब्रम्हपुरी ९ जनकपुर, ५० बेडको केयर मेडिकल सेन्टर मिल्स एरिया जनकपुर, १५ बेडको गोदावरी मोडर्न हस्पिटल प्रा.लि. रामानन्द चौक ८ जनकपुर, ५० बेडको धनुषा हस्पिटल प्रा.लि. स्टेशन रोड जनकपुर, १५ बेडको मिथिला हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ६, १५ बेडको आस्था हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ६, २५ बेडको आर्या हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ६, १५ बेडको आराध्या हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ८, दुखनी देवी मेमोरियल हस्पिटल विरेन्द्र बजार र मोडल हस्पिटल लालगढलाई निजी अस्पताल तथा नर्सिङ्ग होमको रुपमा संचालन गर्न अनुमति प्रदान गर्दै दर्ता प्रमाण पत्र समेत दिएको छ ।
     त्यसैगरी जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले १८ वटा पोलिक्लिनिक संचालन गर्न अनुमति सहित दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गरेको छ । संजिवनी मेडिकल एण्ड सेफ मदरहुड प्रा.लि. जनकपुर १२, राजाराम यादव मेमोरियल पोलिक्लिनिक धनुषाधाम ३, एएसआरबि हेल्थ केयर एण्ड डाईग्नोस्टिक सेन्टर प्रा.लि. क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका ६, उत्तम पोलिक्लिनिक विरेन्द्र बजार ४, नवजीवन हेल्थ केयर प्रा.लि.ब्रम्हपुरी जनकपुर, प्रिसा पोलिक्लिनिक जनकपुर १०, राजदेवी पोलिक्लिनिक प्रा.लि. रामानन्द चौक जनकपुर, मिहीलाल सिटी स्कयान पोलिक्लिनिक जनकपुर ८, देव पोलिक्लिनिक लक्ष्मिनिया बजार २५, लाईफ केयर सुपर स्पेशलिष्ट पोलिक्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर ६, धनुषा नेश्नल हेल्थ पोलिक्लिनिक भरतपुर ४ विरेन्द्र बजार, शिवगुरु प्राथमिक उपचार पोलिक्लिनिक रामानन्द चौक ८ जनकपुर, दिक्षा पोलिक्लिनिक, बजरंग मेडिकल एण्ड पोलिक्लिनिक जनकपुर ६, सुरक्षा डायग्नोस्टिक एण्ड केयर सेन्टर प्रा.लि. पोलिक्लिनिक जनकपुर ६, जनसेवा पोलिक्लिनिक रामानन्द चौक, रिया पोलिक्लिनिक हेल्थ केयर सेन्टर, गोदार गणेशमान नगरपालिका ७ लाई दर्ता   प्रमाण पत्र प्रदान गरेको छ ।
त्यसैगरी डेन्टल क्लिनिक तर्फ २५ वटा क्लिनिकहरुलाई दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गरेको छ । अप्पन डेन्टल चेम्बर्स अस्पताल रोड जनकपुर, द डेन्टल होम अस्पताल रोड जनकपुर ६, सिता डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ८ रामानन्द चौक, धनुषा डेन्टल क्लिनिक ब्रम्हपुरी जनकपुर, साई अर्थो डेन्टिक एण्ड कस्मेटिक डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, राजदेवी डेन्टल केयर क्लिनिक जनकपुर ६, जनसेवा डेन्टल क्लिनिक प्रा.लि. जनकपुर २, मुस्कान डेन्टल क्लिनिक थापा चौक जनकपुर ९, जनकपुर डेन्टल केयर सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर , डेन्टल क्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर ६, कोरियन डेन्टल क्लिनिक भानुचौक २ जनकपुर, प्रियासी डेन्टल क्लिनिक भ्रमरपुरा चौक ७ जनकपुर, ओरो डेन्टल हेल्थ केयर जनकपुर ६, मिथिलाञ्चल डेन्टल क्लिनिक अस्पताल रोड ६ जनकपुर, नरसिंह ओरल एण्ड डेन्टल सर्जरी जनकपुर ९, लक्की डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, सिटी रामजानकी डेन्टल केयर सेन्टर जनकपुर ८, रामजानकी डेन्टल क्लिनिक भानु चौक जनकपुर १, मिथिला डेन्टल केयर सेन्टर प्रा.लि. जनकपुर १०, संजिवनी डेन्टल क्लिनिक स्टेशन रोड १, जानकी डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, नेपाल फिजिओ डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, माँ भगवती डेन्टल अस्पताल एण्ड रिसर्च सेन्टर किशोरी नगर, नेपाल डेन्टल हस्पिटल जनकपुर ८, पार्वती दन्त चिकित्सालय जनकपुर ६ लाई दर्ता प्रमाण पत्र प्रदान गरेको छ ।
    त्यसैगरी अल्टूासाउण्ड तथा इमेजिङ सेन्टर तर्फ लक्की अल्टूासाउण्ड एण्ड इमेजिङ सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, ग्यास्टूो केयर एण्ड इन्डोस्कोपी सेन्टर प्रा.लि. अस्पताल रोड जनकपुर, साह अल्टूासाउण्ड एण्ड इमेजिङ सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, डायमण्ड अल्टूासाउण्ड एण्ड इमेजिङ सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, एसआर अल्टूासाउण्ड पेठिया रोड जनकपुर, जानकी डिजिटल एक्सरे अस्पताल रोड जनकपुर, पशुपति अल्टूासाउण्ड जनकपुर ६, लक्ष्मी डिजिटल एक्सरे जनकपुर ९, न्यू जानकी अल्टूा साउण्ड जनकपुर ६, जय अल्टूासाउण्ड जनकपुर ६ लाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी प्याथोलोजी ल्याब तर्फ सुनैना प्याथोलोजी जनकपुर ६ पेठिया रोड, सुरक्षा डायग्नोस्टिक सेन्टर जनकपुर ६ अस्पताल रोड, पंडित प्याथोलोजी जनकपुर ६ र जानकी प्याथोलोजी ल्याव जनकपुर ६ लाई प्रमाण पत्र तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
    त्यसैगरी स्वास्थ्य क्लिनिक तर्फ शम्भु प्रसाद यादवको शान हेल्थ केयर रामानन्द चौक जनकपुर, डा.जामुन प्रसाद सिंहको संकटमोचन बाल क्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर, डा.राजेश कुमार साहको मिथिला हार्ट क्लिनिक एण्ड डायग्नोस्टिक सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, डा.रामकिशोर साहको पार्वती हार्ट सेन्टर ब्रम्हपुरी जनकपुर, डा.कल्पना बछाड प्रसुति सेवा केन्द्र प्रा.लि., डा.अरुण कुमार गुप्ताको अमृत क्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर लाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ । त्यसैगरी डा.सुरेन्द्र कुमार सिंहको काब्य क्लिनिक, डा.दिपक गुप्ताको सिता बाल क्लिनिक, डा.रामविनय चौधरीको आरबि अर्थो क्लिनिक,  डा. लव कुमार साहको जनकपुर बालबालिका उपचार केन्द्र, डा. कुलदीप पंडितको स्वास्थ्य क्लिनिक भानु चौक, डा.राकेश कुमार पंडितको स्वास्थ्य क्लिनिक, डा.विनिता मानन्धरको ओम क्लिनिक, डा.रविन्द्र कुमार सिंहको क्लिनिक, डा.विकास कुमार साहको शान्ति मेडिकल एण्ड हेल्थ केयर प्रा.लि., डा.रामेश्वर महासेठको जानकी डायविटिज क्लिनिकलाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी अशोक कुमार अधिकारीको ओम अर्थोपेडिक एण्ड टूमा सेन्टर, डा.राखि साहको जीवन ज्योति क्लिनिक, सिर्जना यादवको ओम फिजियोथेरापी सेन्टर, डा.बलराम मिश्रको आदित्य शिशु उपचार केन्द्र, डा.जितेन्द्र प्रसाद जायसवालको क्लिनिक, डा.जियाउल हकको अरमान क्लिनिक, डा.राम ज्ञान यादवको जनकपुर डर्माटोलोजी एण्ड कस्मेटिक क्लिनिक, डा.पंकज प्रताप देवको सुरक्षित प्रसुति सेवा डायग्नोस्टिक सेन्टर, डा.पिके ठाकुरको क्लिनिक राम मेडिकल, डा.अमित रंजन मिश्रको स्पेशल अर्थोपेडिक क्लिनिक, मेरिस्टोप्स, सुनौलो परिवार नेपाल स्वास्थ्य क्लिनिक, डा.स्वाती जायसवालको जायसवाल क्लिनिक, डा.मनिषराज जायसवालको राज क्लिनिकलाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी डा.विवेकानन्द झाको मारुती हेल्थ क्लिनिक, राम सर्विस सेन्टर क्लिनिक, डा.निलम चौधरीको जनकपुर प्रसुति क्लिनिक, डा.विनिता मानन्धरको ओम क्लिनिक, डा.कल्पना बछारको बछार क्लिनिक, डा.दिपक कुमार साहको महाविर आमा उपचार केन्द्र, डा.सुजित यादवको स्वास्थ्य क्लिनिक तथा समर्थ क्लिनिक, डा.किरण यादवको समर्थ क्लिनिक, डा. ललित नारायण यादवको सुयोग स्वास्थ्य क्लिनिक एण्ड डायग्नोस्टिक प्रा.लि.लाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ । त्यसैगरी डा.बेचन यादवको फिजियोथेरापी एण्ड रिहावलिटेशन सेन्टर, डा.विजय कुमार सिंहको ओम क्लिनिक, डा. अनिल ठाकुरको अर्थोपेडिक तथा टूमा सेन्टर, डा.गौराङ्ग मिश्रको गोराङ्ग क्लिनिक, डा.बैद्यनाथ ठाकुरको परफेक्ट क्लिनिक एण्ड मेडिकल सेन्टर प्रा.लि., डा.दिपेन्द्र कुमार यादवको नवदुर्गा क्लिनिकलाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ । 

२०७४ बैशाख ०३ गते आईतबार

Tuesday, April 11, 2017

अजब–गजब छ बा ! सुदर्शन सिंह

बालुवाको ठाउँमा वढी सिमेन्ट राखेर काम गर्न भनेको त बालुवा वढी राख्छ । यो मजदुरको कारण कुन मुखले अब मेयरमा लड्ने भन्याँ !

२०७३ चैत्र २७ गते आईतबार

रकमको चलखेलमा मापदण्ड तथा पुर्वाधार नपुगेका स्वास्थ्य संस्था जनस्वास्थ्यद्वारा धमाधम दर्ता

जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषा ।
अजय अनुरागी
जनकपुरधाम............
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले मापदण्ड र पुर्वाधार नपुगेका स्वास्थ्य संस्था, क्लिनिक, हस्पिटल तथा नर्सिङ्ग होमहरुलाई आर्थिक चलखेलको आधारमा धमाधम दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गरेको छ । खासगरी दर्ता प्रमाण पत्र दिने जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरले माटो रकमको लेनदेनमा स्वास्थ्य संस्था स्थापना, संचालन तथा स्तरोन्नति मापदण्ड सम्बन्धि निर्देशिका २०७० को बरखिलाप गई दर्ता अनुमति पत्र वितरण गरेको केही चिकित्सकहरुले आरोप लगाएका छन् ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयले फागुन मसान्त सम्म स्वास्थ्य संस्था, क्लिनिक, हस्पिटल, प्याथोलोजी लगायतका क्षेत्रहरुलाई अनिवार्य रुपमा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषामा दर्ता गरि संचालन गर्न निर्देशन दिएपछि धनुषामा उल्लेख्य रुपमा दर्ताको संख्या वृद्धि भएको छ । फागुन मसान्तसम्ममा मापदण्ड अनुसार दर्ता नगरिएको खण्डमा कारवाही गरी सिज गरिने निर्देशन स्वास्थ्य मन्त्री गगन थापाले दिएपछि दर्ता गराउने संस्थाहरुको संख्या बढेको छ । जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाका जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरका अनुसार फागुन मसान्तसम्म दर्ता हुने तर्फ ४५ वटा स्वास्थ्य क्लिनिक, ४ वटा प्याथोलोजी ल्याब, १० वटा अल्टूा साउण्ड तथा इमेजिङ्ग सेन्टर, २५ वटा डेन्टल क्लिनिक, १७ वटा पोलिक्लिनिक तथा १४ वटा निजी अस्पताल तथा नर्सिङ्ग होम रहेका छन् ।
 दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गर्ने जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुर ।
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले १ चैत्रसम्ममा १४ वटा निजी अस्पताल तथा नर्सिङ्ग होमको रुपमा संचालन गर्न अनुमति प्रदान गर्दै दर्ता प्रमाण पत्र समेत दिएको छ ।  ५५ बेडको जनकपुर सिटी हस्पिटल प्रा.लि. स्टेशन रोड जनकपुर, १ सय बेडको जानकी हेल्थ केयर एण्ड रिसर्च सेन्टर रामानन्द चौक जनकपुर, २५ बेडको राम जानकी अस्पताल प्रा.लि. जानकी मन्दिर पछाडी जनकपुर, १५ बेडको जनकपुर अर्थोपेडिक अस्पताल जनकपुर ३, १५ बेडको मिथिलाञ्चल सिटी हस्पिटल प्रा.लि. ब्रम्हपुरी ९ जनकपुर, ५० बेडको केयर मेडिकल सेन्टर मिल्स एरिया जनकपुर, १५ बेडको गोदावरी मोडर्न हस्पिटल प्रा.लि. रामानन्द चौक ८ जनकपुर, ५० बेडको धनुषा हस्पिटल प्रा.लि. स्टेशन रोड जनकपुर, १५ बेडको मिथिला हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ६, १५ बेडको आस्था हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ६, २५ बेडको आर्या हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ६, १५ बेडको आराध्या हस्पिटल जनकपुर उपमहानगरपालिका ८, दुखनी देवी मेमोरियल हस्पिटल विरेन्द्र बजार र मोडल हस्पिटल लालगढलाई निजी अस्पताल तथा नर्सिङ्ग होमको रुपमा संचालन गर्न अनुमति प्रदान गर्दै दर्ता प्रमाण पत्र समेत दिएको छ ।
 त्यसैगरी जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले १८ वटा पोलिक्लिनिक संचालन गर्न अनुमति सहित दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गरेको छ । संजिवनी मेडिकल एण्ड सेफ मदरहुड प्रा.लि. जनकपुर १२, राजाराम यादव मेमोरियल पोलिक्लिनिक धनुषाधाम ३, एएसआरबि हेल्थ केयर एण्ड डाईग्नोस्टिक सेन्टर प्रा.लि. क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका ६, उत्तम पोलिक्लिनिक विरेन्द्र बजार ४, नवजीवन हेल्थ केयर प्रा.लि.ब्रम्हपुरी जनकपुर, प्रिसा पोलिक्लिनिक जनकपुर १०, राजदेवी पोलिक्लिनिक प्रा.लि. रामानन्द चौक जनकपुर, मिहीलाल सिटी स्कयान पोलिक्लिनिक जनकपुर ८, देव पोलिक्लिनिक लक्ष्मिनिया बजार २५, लाईफ केयर सुपर स्पेशलिष्ट पोलिक्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर ६, धनुषा नेश्नल हेल्थ पोलिक्लिनिक भरतपुर ४ विरेन्द्र बजार, शिवगुरु प्राथमिक उपचार पोलिक्लिनिक रामानन्द चौक ८ जनकपुर, दिक्षा पोलिक्लिनिक, बजरंग मेडिकल एण्ड पोलिक्लिनिक जनकपुर ६, सुरक्षा डायग्नोस्टिक एण्ड केयर सेन्टर प्रा.लि. पोलिक्लिनिक जनकपुर ६, जनसेवा पोलिक्लिनिक रामानन्द चौक, रिया पोलिक्लिनिक हेल्थ केयर सेन्टर, गोदार गणेशमान नगरपालिका ७लाई दर्ता प्रमाण पत्र प्रदान गरेको छ ।
त्यसैगरी डेन्टल क्लिनिक तर्फ २५ वटा क्लिनिकहरुलाई दर्ता प्रमाण पत्र वितरण गरेको छ । अप्पन डेन्टल चेम्बर्स अस्पताल रोड जनकपुर, द डेन्टल होम अस्पताल रोड जनकपुर ६, सिता डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ८ रामानन्द चौक, धनुषा डेन्टल क्लिनिक ब्रम्हपुरी जनकपुर, साई अर्थो डेन्टिक एण्ड कस्मेटिक डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, राजदेवी डेन्टल केयर क्लिनिक जनकपुर ६, जनसेवा डेन्टल क्लिनिक प्रा.लि. जनकपुर २, मुस्कान डेन्टल क्लिनिक थापा चौक जनकपुर ९, जनकपुर डेन्टल केयर सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर , डेन्टल क्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर ६, कोरियन डेन्टल क्लिनिक भानुचौक २ जनकपुर, प्रियासी डेन्टल क्लिनिक भ्रमरपुरा चौक ७ जनकपुर, ओरो डेन्टल हेल्थ केयर जनकपुर ६, मिथिलाञ्चल डेन्टल क्लिनिक अस्पताल रोड ६ जनकपुर, नरसिंह ओरल एण्ड डेन्टल सर्जरी जनकपुर ९, लक्की डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, सिटी रामजानकी डेन्टल केयर सेन्टर जनकपुर ८, रामजानकी डेन्टल क्लिनिक भानु चौक जनकपुर १, मिथिला डेन्टल केयर सेन्टर प्रा.लि. जनकपुर १०, संजिवनी डेन्टल क्लिनिक स्टेशन रोड १, जानकी डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, नेपाल फिजिओ डेन्टल क्लिनिक जनकपुर ६, माँ भगवती डेन्टल अस्पताल एण्ड रिसर्च सेन्टर किशोरी नगर, नेपाल डेन्टल हस्पिटल जनकपुर ८, पार्वती दन्त चिकित्सालय जनकपुर ६ लाई दर्ता प्रमाण पत्र प्रदान गरेको छ ।
त्यसैगरी अल्टूा साउण्ड तथा इमेजिङ सेन्टर तर्फ लक्की अल्टूा साउण्ड एण्ड इमेजिङ सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, ग्यास्टूो केयर एण्ड इन्डोस्कोपी सेन्टर प्रा.लि. अस्पताल रोड जनकपुर, साह अल्टूा साउण्ड एण्ड इमेजिङ सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, डायमण्ड अल्टूा साउण्ड एण्ड इमेजिङ सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, एसआर अल्टूासाउण्ड पेठिया रोड जनकपुर, जानकी डिजिटल एक्सरे अस्पताल रोड जनकपुर, पशुपति अल्टूा साउण्ड जनकपुर ६, लक्ष्मी डिजिटल एक्सरे जनकपुर ९, न्यू जानकी अल्टूा साउण्ड जनकपुर ६, जय अल्टूा साउण्ड जनकपुर ६ लाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी प्याथोलोजी ल्याब तर्फ सुनैना प्याथोलोजी जनकपुर ६ पेठिया रोड, सुरक्षा डायग्नोस्टिक सेन्टर जनकपुर ६ अस्पताल रोड, पंडित प्याथोलोजी जनकपुर ६ र जानकी प्याथोलोजी ल्याव जनकपुर ६ लाई प्रमाण पत्र तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी स्वास्थ्य क्लिनिक तर्फ शम्भु प्रसाद यादवको शान हेल्थ केयर रामानन्द चौक जनकपुर, डा.जामुन प्रसाद सिंहको संकटमोचन बाल क्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर, डा.राजेश कुमार साहको मिथिला हार्ट क्लिनिक एण्ड डायग्नोस्टिक सेन्टर अस्पताल रोड जनकपुर, डा.रामकिशोर साहको पार्वती हार्ट सेन्टर ब्रम्हपुरी जनकपुर, डा.कल्पना बछाड प्रसुति सेवा केन्द्र प्रा.लि., डा.अरुण कुमार गुप्ताको अमृत क्लिनिक अस्पताल रोड जनकपुर लाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ । त्यसैगरी डा.सुरेन्द्र कुमार सिंहको काब्य क्लिनिक, डा.दिपक गुप्ताको सिता बाल क्लिनिक, डा.रामविनय चौधरीको आरबि अर्थो क्लिनिक,  डा. लव कुमार साहको जनकपुर बालबालिका उपचार केन्द्र, डा. कुलदीप पंडितको स्वास्थ्य क्लिनिक भानु चौक, डा.राकेश कुमार पंडितको स्वास्थ्य क्लिनिक, डा.विनिता मानन्धरको ओम क्लिनिक, डा.रविन्द्र कुमार सिंहको क्लिनिक, डा.विकास कुमार साहको शान्ति मेडिकल एण्ड हेल्थ केयर प्रा.लि., डा.रामेश्वर महासेठको जानकी डायविटिज क्लिनिकलाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी अशोक कुमार अधिकारीको ओम अर्थोपेडिक एण्ड टूमा सेन्टर, डा.राखि साहको जीवन ज्योति क्लिनिक, सिर्जना यादवको ओम फिजियोथेरापी सेन्टर, डा.बलराम मिश्रको आदित्य शिशु उपचार केन्द्र, डा.जितेन्द्र प्रसाद जायसवालको क्लिनिक, डा.जियाउल हकको अरमान क्लिनिक, डा.राम ज्ञान यादवको जनकपुर डर्माटोलोजी एण्ड कस्मेटिक क्लिनिक, डा.पंकज प्रताप देवको सुरक्षित प्रसुति सेवा डायग्नोस्टिक सेन्टर, डा.पिके ठाकुरको क्लिनिक राम मेडिकल, डा.अमित रंजन मिश्रको स्पेशल अर्थोपेडिक क्लिनिक, मेरिस्टोप्स, सुनौलो परिवार नेपाल स्वास्थ्य क्लिनिक, डा.स्वाती जायसवालको जायसवाल क्लिनिक, डा.मनिषराज जायसवालको राज क्लिनिकलाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी डा.विवेकानन्द झाको मारुती हेल्थ क्लिनिक, राम सर्विस सेन्टर क्लिनिक, डा.निलम चौधरीको जनकपुर प्रसुति क्लिनिक, डा.विनिता मानन्धरको ओम क्लिनिक, डा.कल्पना बछारको बछार क्लिनिक, डा.दिपक कुमार साहको महाविर आमा उपचार केन्द्र, डा.सुजित यादवको स्वास्थ्य क्लिनिक तथा समर्थ क्लिनिक, डा.किरण यादवको समर्थ क्लिनिक, डा. ललित नारायण यादवको सुयोग स्वास्थ्य क्लिनिक एण्ड डायग्नोस्टिक प्रा.लि.लाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
त्यसैगरी डा.बेचन यादवको फिजियोथेरापी एण्ड रिहावलिटेशन सेन्टर, डा.विजय कुमार सिंहको ओम क्लिनिक, डा. अनिल ठाकुरको अर्थोपेडिक तथा टूमा सेन्टर, डा.गौराङ्ग मिश्रको गोराङ्ग क्लिनिक, डा.बैद्यनाथ ठाकुरको परफेक्ट क्लिनिक एण्ड मेडिकल सेन्टर प्रा.लि., डा.दिपेन्द्र कुमार यादवको नवदुर्गा क्लिनिकलाई दर्ता तथा अनुमति पत्र प्रदान गरिएको छ ।
मापदण्ड विपरित दर्ता
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले मापदण्ड तथा पुर्वाधार पुरा नगरेका स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई आर्थिक चलखेलमा परेर धमाधम दर्ता प्रमाण पत्र प्रदान गरेको चिकित्सकहरुले आरोप लगाएका छन् । श्याम साहले संचालन गर्ने जनसेवा डेन्टल अहिले पनि क्वाक अर्थात चिकित्सक नै नभएका व्यक्तिद्वारा संचालित छन् । उसले डा.सन्तोष राज पजियारको सर्टिफिकेट दिएर आफ्नो क्लिनिक दर्ता गराएका छन् । जबकी डा.पजियारको आफ्नै माँ भगवती हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टर दर्तामा रहेको छ । त्यसैगरी शशि ठाकुरले संचालन गरेको डेन्टल क्लिनिकको लागि पनि मापदण्ड पुग्दैन । क्लिनिक संचालनका लागि आवश्यक पर्ने इलेक्टूोनिक चेयर तथा आयल कम्प्रेसर जस्ता उपकरणहरु नभएको अवस्थामा पनि जनस्वास्थ्य कार्यालयले दर्ता प्रमाण पत्र दिएका छन् ।
प्रियासी डेन्टलले डा.जगदीप साहको शैक्षिक प्रमाण पत्र दिएर दर्ता गर्न लगाएका छन् । जबकी उक्त डा.साहले उक्त क्लिनिक छोडेको महिनौं भईसक्यो, उनले आफै भ्रमरपुरा चौकमा क्लिनिक दर्ता गराउनका लागि आवेदन दिएका छन् । लक्की डेन्टलका लागि डा. चन्द्रदेव यादवको शैक्षिक प्रमाण पत्र दिइएको छ । जबकी डा. यादव झापाको बिर्तामोडमा कार्यरत छन् । सिटी डेन्टलमा डा.रामजिवन साहको शैक्षिक प्रमाण पत्र पेश गरी दर्ता गराइएको छ । जबकी डा. साह नेशनल मेडिकल कलेज विरगञ्जमा कार्यरत छन् । मिथिला डेन्टल केयरमा पनि सर्टिफिकेट कुनै डाक्टरको तर काम अर्कै डाक्टरले गरिरहेको भएपनि दर्ता प्रमाण पत्र दिइएको छ । नेपाल डेन्टल हस्पिटलमा डा.संदिप सिंहको शैक्षिक प्रमाण पत्र दिएर दर्ता अनुमति लिइएको छ । जबकी डा.सिंह रौतहटको गौरमा कार्यरत छन् । यति मात्र होइन अस्पताल संचालनका लागि आवश्यक पर्ने पुर्वाधारहरु नभएको अवस्थामा पनि डेन्टल हस्पिटलको अनुमति दिइएको छ । डेन्टल हस्पिटलका लागि १० जना डाक्टर, ४ देखि ५ जनासम्म कन्सलटेन्ट डेन्टल सर्जन, ओपिजी मेसिन सहित विभिन्न पुर्वाधारहरु आवश्यक पर्छन् । तर, त्यस्ता पुर्वाधारहरु नभएको अवस्थामा पनि मोटो रकम घुस बापत लिई तत्कालिन जनस्वास्थ्य प्रमुख सच्चिदानन्द देव र जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरले दर्ता अनुमति प्रमाण पत्र प्रदान गरेका छन् । नेपाल डेन्टल एशोशिएशन धनुषाका अध्यक्ष डा.संजय कुमार गुप्ताका अनुसार जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले यदि मापदण्डको आधारमा दर्ता अनुमति पत्र वितरण गरेको छ भने त्यस्तो नगर्नुपर्ने, त्यसलाई पुनः सच्याउनुपर्ने छ । यद्यपि आफुलाई यस विषयमा सत्य तथ्य अहिले जानकारी छैन । त्यसैगरी नेपाल डेन्टल एशोशिएशन धनुषाका महासचिव डा.सज्जन ठाकुर पनि मापदण्ड विपरितका स्वास्थ्य संस्थाहरुको दर्ता प्रमाण पत्र खारेजी गरिनुपर्ने बताएका छन् । जनस्वास्थ्य अधिकृत मुन्द्रिका प्रसाद ठाकुरका अनुसार दर्ता अनुमति प्रमाण पत्र दिँदा चिकित्सकको शैक्षिक प्रमाण पत्र, एनएमसी नम्बर, नागरिकताको प्रमाण पत्र, घर भाडाको करार, प्यान नम्बर आदि सहितको कागजातको आधारमा अनुमति दिइएको हो । अनुमति दिनुभन्दा पहिले अनुगमन गर्न जाँदा फाईलमा पेश गरिएका चिकित्सक नै  काम गरेको पाइएको थियो, त्यसकै आधारमा दर्ता गरिएको हो । तर, यदि दर्ता गराउँदा पेश गरिएका चिकित्सक नभएर अन्य चिकित्सक मार्फत क्लिनिक चलाइएको छ भने फेरी पनि हामी अनुगमन गर्नेछौं र त्यस्ता क्लिनिकहरु स्वतः कारवाहीमा पर्नेछन् ।अर्को तर्फ निजी नर्सिङ्ग होम तथा हस्पिटल संचालनका लागि भुकम्प प्रतिरोधात्मक भवन हुनुपर्दछ । तर, त्यस्तो भवन नभएको अवस्थामा पनि अनुमति दिइएको छ ।
 
२०७३ चैत्र २७ गते आईतबार

जनकपुरमा एम्बुलेन्सको दुरुपयोग

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
जनकपुरमा संचालित एम्बुलेन्सहरु मध्ये कतिपय एम्बुलेन्स संचालकहरुले विरामी ओसारपोसार गर्नु भन्दा अन्य कामका लागि प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ ।  विरामी मात्र ओसारपोसार गर्नुको साटो यात्रुहरुलाई ओसार पोसार गर्ने, एक ठाउँबाट विरामीलाई गन्तव्यसम्म लगेर पनि फर्किने बेलामा विरामी ल्याउन्ुको साटो मानिसको शव ल्याउने जस्ता कामहरु गर्दै आईरहेका छन् । यतिमात्र होइन निर्धारित दर रेट भन्दा बढी रकम असुल गर्ने काम गरिएको छ । यसका अतिरिक्त अन्य मालसामानहरु ढुवानी गर्ने, तस्करी गर्ने जस्ता दु्रुपयोग भइरहेको छ । कतिपय एम्बुलेन्स संचालकहरुले एम्बुलेन्स आधिकारिक रुपमा दर्ता नै नगरी संचालन गरिरहेका छन् । एम्बुलेन्समा हुनुपर्ने आवश्यक उपकरणहरु नभएपनि एम्बुलेन्स चलाईरहेको पाइन्छ ।
स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरु जस्तै अस्पताल, जनस्वास्थ्य, नर्सिङ्ग होम लगायत ५० बेडको अस्पताल संचालन गर्ने संस्थाहरुले विरामीहरुलाई ओसारपसार गर्नका लागि अप्ठ्यारो नहोस् भन्ने उद्देश्यले एम्बुलेन्स संचालन गर्ने अनुमति पाएका हुन्छन् । जुन संस्थाले आफ्नो विधानमै ५ बर्षसम्म स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गरिसकेको होस वा विधानमा किटान गरेरै स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने भनेर लेखेको हुन्छ त्यस्ता संस्थाले पनि एम्बुलेन्स संचालन गर्ने अनुमति पाएका हुन्छन् ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारीको अध्यक्षतामा जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाका प्रमुख सदस्य सचिव तथा नेपाल रेडक्रस धनुषाका सभापति, जनकपुर अञ्चल अस्पतालका मेडिकल सुप्रिटेन्डेन्ट, जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रमुख सदस्य रहने गरी एम्बुलेन्स संचालन व्यवस्थापन समिति धनुषामा गठन गरिएको छ । कुनै पनि संस्थाले एम्बुलेन्स संचालन गर्नका लागि उक्त समितिमा निवेदन दिँदा निवेदन पास भईसकेपछि एम्बुलेन्स किन्नका लागि दातृ निकायबाट होस वा नेपाल सरकारबाट किन नहोस स्वास्थ्य मन्त्रालयमा सिफारिस गरिन्छ । त्यसपछि स्वास्थ्य मन्त्रालयले अर्थमन्त्रालयलाई पठाई सकेपछि अर्थ मन्त्रालयले भन्सार कार्यालयमा सहुलियत दरमा १ देखि २ प्रतिशत सम्मको भन्सार करमा मात्रै एम्बुलेन्स किन्नका लागि अनुमति दिने गर्छन् । यसरी एम्बुलेन्स किन्दा २० देखि २५ लाख रुपैयाँसम्म पर्ने सवारी साधन ८ लाख   सम्ममा किन्न सकिन्छ ।
एम्बुलेन्स किनेर आईसकेपछि नेपाल रेडक्रस धनुषा र जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषामा दर्ता गराउनु पर्दछ । एम्बुलेन्स संचालन व्यवस्थापन समितिले पास गरेको एम्बुलेन्सको दर रेट अनुसार चलाउनु पर्दछ । एम्बुलेन्स संचालन गरेको प्रत्येक महिनाको प्रतिवेदन रेडक्रस र जनस्वास्थ्यमा बुझाउनु पर्दछ । जुन स्थानको लागि एम्बुलेन्स दर्ता गरिएको हो त्यही स्थानबाट मात्र एम्बुलेन्स संचालन गर्नुपर्दछ । एम्बुलेन्स संचालक तथा एम्बुलेन्सका चालकको मोवाईल वा टेलिफोन नम्बर सार्वजनिक गरिनुपर्दछ । चालक नियूक्त गर्दा कम्तिमा ५ बर्षको सवारी चालकको अनुभव हुनुपर्दछ । उक्त चालकले प्राथमिक उपचारको तालिम लिएको हुनुपर्दछ । आँखा परिक्षण तत्काल गराएको हुनुपर्दछ र मायालु स्वभावको हुनुपर्दछ । सेवा दिए बापत विरामीलाई रसिद दिनुपर्दछ । 
एम्बुलेन्स भित्र आवश्यक उपकरणहरु जस्तै प्राथमिक उपचारको बाकस, अक्सिजन सिलिन्डर, स्लाईन स्टयान्ड सहित सवारी साधनको मेकानिकल परीक्षण गराएको हुनुपर्दछ ।
धनुषामा आधिकारीक एम्बुलेन्स
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषा तथा नेपाल रेडक्रस धनुषामा दर्ता गरिएका एम्बुलेन्सहरु ३२ वटा मात्र छन् । लालिगुराँस यूवा क्लव गोदार, हेल्थपोस्ट गोदार, हेल्थ पोस्ट ढल्केवर, लालगढ कुष्ठरोग अस्पताल, हिमालय यूवा क्लव नक्टाझिझ, रामशरण स्मृति प्रतिष्ठान सपही, राधा देवी स्मृति महेन्द्रनगर, मुस्लिम समाज जनकपुर, जनकपुर उपमहानगरपालिकाको कार्यालय, सहिद सरोज कोइराला मेमोरियल जनकपुर, सहिद स्मृति प्रतिष्ठान जनकपुर ११, सहिद स्मृति प्रतिष्ठान जनकपुर ४, मिथिला यूवा क्लव जनकपुर, गणेश यूवा कमिटि जनकपुर आदिद्वारा संचालित एम्बुलेन्स आधिकारिक रुपमा दर्ता गरिएका छन् ।
त्यसैगरी महाविर यूवा कमिटि जनकपुर, मिथिला विकास केन्द्र तिनकौरिया, बजरंग यूवा कमिटि झटियाही, दनुवार जागरण समिति धनुषाधाम, थारु कल्याण समिति जनकपुरधाम, धनुषा अस्पताल जनकपुर, जनकपुर सिटी अस्पताल, जानकी हेल्थ केयर सेन्टर प्रा.लि., मिथिला विकास जनकपुर ७, केयर मेडिकल सेन्टर जनकपुर, रामानन्द यूवा क्लव जनकपुर, मारवाडी सेवा समिति, नेपाल शिक्षक संघ धनुषा, नेश्नल हेल्थ सेन्टर विरेन्द्र बजार, माँ भागवत पुराण यूवा समिति भिमवाण, श्रृजनशिल यूवा समिति विरेन्द्र बजार,जनकपुर अञ्चल अस्पताल, नेपाल रेडक्रस धनुषा, हेल्थ पोष्ट फुलगामा, हेल्थ पोष्ट बहेडाबेला, हेल्थ पोष्ट घोडघास र जानकी मेडिकल कलेज रमदैयाद्वारा संचालित एम्बुलेन्स आधिकारिक रुपमा दर्ता गरिएका छन् ।




२०७३ चैत्र २७ गते आईतबार

सुरक्षित भन्दा असुरक्षित गर्भपतन वढ्दो

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
धनुषामा सुरक्षित भन्दा पनि असुरक्षित गर्भपतन गराउनेहरुको संख्या बढ्दै गएको छ । चालु आर्थिक बर्ष २०७३÷०७४ को माघ महिनासम्ममा सरकारद्वारा सूचिकृत सरकारी संस्थाहरुमा सुरक्षित गर्भपतन गराउनेको संख्या ५ सय ४९ रहेको छ । जसमध्ये सबैभन्दा वढी जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाको मातहतमा रहेको संस्थागत क्लिनिकमा कुल १ सय २८ र जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा कुल ९० जनाले सुरक्षित गर्भपतन गराएका छन् ।
त्यसैगरी प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र यदुकुहामा ६७, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र देउरी परवाहामा १८, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र धनुषाधाममा १७, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र महेन्द्रनगरमा ३७, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र सवैलामा २५ जना महिलाहरुले सुरक्षित गर्भपतन गराएका छन् । त्यसैगरी हेल्थ पोस्ट भुचक्रपुरमा २९, हेल्थ पोस्ट देवपुरा रुपैठामा २०, हेल्थ पोस्ट घोडघासमा २२, हेल्थ पोस्ट कुर्थामा १६, हेल्थ पोस्ट तुल्सीमा १५, हेल्थ पोस्ट ढल्केवरमा २८, हेल्थ पोस्ट सपहीमा १०, हेल्थ पोस्ट गोदारमा १०, हेल्थ पोस्ट लक्ष्मीपुर बगेवामा १७ जना महिलाहरुले सुरक्षित गर्भपतन गराएको तथ्याङ्क जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले उपलब्ध गराएको छ ।
त्यसैगरी नेपाल सरकारद्वारा सूचिकृत स्वास्थ्य संस्था अन्तरगत रहेको गैरसरकारी संस्था नेपाल परिवार नियोजन संघले चालु आर्थिक बर्षको माघ महिनासम्म करिब ३ सय ५० र मेरी स्टोप्स सेन्टरले करिब ४ सय ५० जनाको सुरक्षित गर्भपतन गरेको छ । यसरी हेर्दा चालु आर्थिक बर्षको माघ महिनासम्ममा कुल १ हजार ३ सय ४९ वटा सरकारी सूचिकृत संस्था मार्फत सुरक्षित गर्भपतन गराइएको छ ।
मुलुकी ऐन ज्यान सम्बन्धि महलको २८ (ख) अनुसार नेपाल सरकारले तोके बमोजिमको प्रक्रिया अपनाई निर्धारित योग्यता पुरा गरेका सूचीकृत स्वास्थ्य संस्थाबाट सूचीकृत स्वास्थ्यकर्मीबाट गर्भपतन गराउन सकिने कानुनी व्यवस्था छ । गर्भपतन गर्ने महिलाको मन्जुरीमा १२ हप्ता सम्मको गर्भ, जवरजस्ती करणी वा बलात्कारबाट रहन गएको १८ हप्ता सम्मको गर्भ (महिलाको बयानको आधारमा) हाडनाता करणीबाट रहन गएको १८ हप्ता सम्मको गर्भ, गर्भपतन नगराएमा गर्भवती महिलाको ज्यानमा खतरा पर्ने भएमा  वा शारीरिक वा मानसिक रुपले स्वास्थ्यमा असर पर्ने अवस्थामा वा विकलाङ्ग बच्चा जन्मन सक्ने अवस्था भएमा योग्यता प्राप्त चिकित्सकको रायमा जुनसुकै अवधिको गर्भ गर्भपतन गर्न सकिने कानुनमा व्यवस्था रहेको छ ।
गर्भवती महिलाको मन्जुरी विना (करकाप, धम्की, ललाईफकाई, झुक्याई वा प्रलोभन देखाई), लिङ्गको पहिचान गरी लिङ्गको आधारमा गर्भपतन गर्न गराउन पाईदैन । त्यस्तो कार्य गरेमा वा भ्रुणको लिङ्ग पहिचान गर्ने वा गराउनेलाई समेत ३ महिना देखि ६ महिनासम्मको कैद र लिङ्गको आधारमा गर्भपतन गर्ने गराउनेलाई थप १ बर्ष कैद हुने नेपालको कानुनी व्यवस्था रहेको छ । यसका अतिरिक्त सूचिकृत नभएका स्वास्थ्यकर्मी र स्वास्थ्य संस्थाले दिएको सेवा गैरकानुनी हो । र, यस्तो गरेमा सेवा प्रदायक सजायको भागिदार हुने कानुनी व्यवस्था रहेको छ ।
के हो सुरक्षित गर्भपतन ?
गर्भबती महिलाको लिखित मन्जुरीमा सूचीकृत स्वास्थ्यकर्मीद्वारा सूचीकृत स्वास्थ्य संस्थामा प्रचलित कानुनले तोकेको परिधि भित्र रहेर प्रदान गरिने गर्भपतन सेवालाई मात्र सुरक्षित गर्भपतन सेवा भनिन्छ । अन्यथा सूचीकृत नभएका स्वास्थ्य संस्था वा स्वास्थ्यकर्मीले प्रदान गरेको गर्भपतन सेवा गैरकानुनी मानिन्छ । र, यसो भएमा सेवा प्रदायक र सेवाग्राही दुवै कानुन बमोजिम कारवाहीको भागिदार हुन्छन् ।
हाल नेपालमा औषधिको प्रयोगद्वारा र उपकरणको प्रयोगद्वारा गर्भपतन गराईन्छ । गर्भको अवधि ६३ दिन (९ हप्ता) सम्मको भएमा महिलाको इच्छा अनुसार औषधिको प्रयोग गरेर गर्भपतन गराउन सकिन्छ । गर्भको अवधि १२ हप्तासम्म भएमा महिलाको इच्छा अनुसार उपकरणको प्रयोगद्वारा गर्भपतन गराउन सकिन्छ । गर्भको अवधि १२ हप्ता भन्दा वढी भएमा सम्बन्धित कम्तिमा २ जना विशेषज्ञ चिकित्सको राय ‘हाडनाता करणी र बलात्कारबाट रहेको गर्भको हकमा कम्तिमा १ जना विषय विशेषज्ञको राय’ अनुसार महिलाको अनुमतिमा कानुनले तोकेको अवस्थामा मात्र यी दुई मध्ये कुनै एक प्रवृधिद्वारा गर्भपतन गराउन सकिन्छ ।
सुरक्षित भन्दा असुरक्षित गर्भपतन बढी
जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा १८ हप्तासम्म र विशेषज्ञ चिकित्सकको राय अनुसार १८ हप्ता भन्दा वढीसम्मको गर्भको गर्भपतन गर्ने गरिन्छ । त्यसैगरी नेपाल सरकारद्वारा सूचीकृत स्वास्थ्य संस्था तथा स्वास्थ्यकर्मीहरुद्वारा ९ हप्तासम्मको गर्भको सुरक्षित गर्भपतन गर्ने गरिन्छ । तर, धनुषाको केशमा हेर्ने हो भने सुचीकृत भन्दा असुचिकृत स्वास्थ्य संस्था तथा स्वास्थ्यकर्मीहरुले असुरक्षित गर्भपतन गर्ने गरेका छन् । नेपालको कानुनले प्रतिबन्ध गरेका ती स्वास्थ्यकर्मी वा स्वास्थ्य संस्थाहरुले मोटो रकम कमाउने उद्देश्यले गर्भपतन गर्ने गर्छन् । जनकपुरको प्रायःजसो स्त्री तथा प्रसुति रोग विशेषज्ञ चिकित्सकहरुले अवैधानिक तरिकाले गर्भपतन गर्ने गर्छन् । औषधिको प्रयोग गरेर गर्भपतन गर्ने अवस्था भएमा १ देखि ५ हजार रुपैयाँसम्म प्रति क्लाईन्ट ती चिकित्सकहरुले लिने गरेका छन् । त्यसैगरी औजार प्रयोग गरेर गर्नुपर्ने अवस्था रहेमा न्यूनतम ५ हजार देखि अधिकत्तम ३५ हजार रुपैयाँ सम्म प्रति क्लाईन्ट ती चिकित्सकहरुले गर्भपतन बापत लिने गरेका हुन्छन् ।
यसका अतिरिक्त गाउँ घरमा रहेका क्वाकहरु, औषधि पसलेहरुले समेत गर्भपतन गर्ने गर्छन् । कानुन बमोजिम तिनीहरुलाई कारवाही हुनुपर्ने हो । तर, सम्बन्धित निकाय मौन बसिदिँदा त्यस्तो धन्दा फस्टाएको परिवार नियोजन संघका बरिष्ठ शाखा प्रबन्धक रामबहादुर कार्की बताउँछन् । कार्कीका अनुसार परिवार नियोजन संघमा आउने ३५ प्रतिशत क्लाईन्टहरु क्वाकबाट गर्भपतन गराउने र त्यहाँ असुरक्षित भई जटिल भईसकेको अवस्थामा आउने गरेकोले पनि असुरक्षित गर्भपतन गराउनेहरुको संख्या बढी रहेको छ । नियम के छ भने सूचीकृत भएको स्वास्थ्य संस्थामा पनि सूचीकृत स्वास्थ्यकर्मीले नै गर्भपतन गर्नुपर्ने हुन्छ ।
अब गर्भपतन निःशुल्क
सुरक्षित गर्भपतन सेवा कार्यक्रम कार्य विधि निर्देशिका २०७३ ले कार्तिक ३ गते देखि देशैभरी गर्भपतनलाई निशुल्क बनाएको छ । तर, धनुषामा गत पुष देखि मात्र सुरक्षित गर्भपतन निशुल्क भएको हो । सूचीकृत सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरुले यस अघि ५ सय रुपैयाँ प्रति क्लाईन्ट लिने गरेको थियो । त्यसैगरी परिवार नियोजन संघले औषधिद्वारा गर्भपतन गराउँदा रु.५ सय र उपकरणद्वारा गर्भपतन गराउँदा रु. १ हजार प्रति क्लाईन्ट लिने गथर््यो । त्यसैगरी मेरी स्टप सेन्टरले औषधिद्वारा गर्भपतन गराउँदा रु.१ हजार ३ सय र उपकरणद्वारा गर्भपतन गराउँदा रु. १ हजार ९ सय प्रति क्लाईन्ट लिने गथर््यो । रोचक कुरा के छ भने विगतमा पनि कम शुल्क भएको सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरुमा  भन्दा मेरी स्टप्स जस्ता गैरसरकारी संस्थामा बढी सेवा ग्राहीले गर्भपतन गराउने गर्थे ।  मेरी स्टप्स सेन्टर जनकपुरका कार्यक्रम संयोजक सिताशरण प्रसादका अनुसार गर्भपतन गराउन आउने सेवाग्राहीहरु मध्ये कतिपय अविवाहित महिला, बैदेशिक रोजगारमा श्रीमान रहेका तर अवैध सम्बन्धबाट गर्भ ठहरिएका महिलाहरु आजकल वढी आउन थालेका छन् । यसका अतिरिक्त सन्तानको रहर पुरा भएको दम्पतिहरु पनि उल्लेख्य मात्रामा गर्भपतन गराउन आउने गर्छन् ।


२०७३ चैत्र २७ गते आईतबार

जनकपुरमा विरामीको संख्या वढ्दै

द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
धनुषामा अस्वस्थ्य हुनेहरुको संख्या दिनप्रतिदिन वढ्दै गएको छ । जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा चालु आर्थिक बर्ष २०७३÷०७४ को साउन देखि माघ महिनासम्ममा ३२ हजार ८८ जनाले ओपिडी सेवा अन्तरगत उपचार गराएका छन् भने इमरजेन्सी कक्षमा १७ हजार ६ सय ८७ जनाले उपचार गराएका छन् । उक्त अवधिमा अस्पतालबाट उपचार गराई ९ हजार ६ सय २४ जनाले डिस्चार्ज गराएर घर फर्किएको तथ्याङ्क छ ।
प्रसुति सेवा अन्तरगत उक्त ८ महिनामा ५ हजार ६ सय ६७ महिलाले प्रसुति सेवा अन्तरगत नवजात शिशुलाई जन्म दिएकी छिन् । अस्पतालमा भर्ना भएका सुत्केरीहरु मध्ये कुल ४ हजार १ सय ३३ को सामान्य डेलिभरी भएको छ भने ४ सय ६१ को जटिलतायूक्त डेलिभरी भएको छ । त्यसैगरी १ हजार ८३ डेलिभरी शल्यक्रिया गरी भएको छ भने नवजात शिशुहरु मध्ये ५२ वटा बच्चाहरु जुम्लयाहा जन्मिएका छन् ।
जनकपुर अञ्चल अस्पतालको पछिल्लो ४ बर्षको तथ्याङ्क हेर्ने हो ४ बर्षमा कुल ३७ हजार ५ सय ७९ डेलिभरी भएको छ । जसमध्ये २८ वटा आमाको मृत्यु भएको छ भने २ सय ३८ वटा नवजात शिशुहरुको मृत्यु भएको छ । पछिल्लो ४ बर्षमा अञ्चल अस्पतालमा कुल १ लाख ९५ हजार ३ सय २४ जना रोगीहरुले ओपिडी सेवा अन्तरगत उपचार गराएका छन् भने कुल १ लाख १ हजार २ सय ४१ जना रोगीहरु इमरजेन्सी कक्षमा उपचार गराएको पाइन्छ । त्यसैगरी गत ४ बर्षमा ६६ हजार २ सय ४९ जनाले अस्पतालबाट उपचार गराई डिस्चार्ज गराएको पाइन्छ । त्यसैगरी कुल ३ लाख ३४ हजार ७ सय ५ जनाले ल्याब सेवाबाट चेक जाँच गराएको अभिलेख छ । अन्यत्रबाट जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा रेफर भई कुल ६ हजार ९ सय ९ जना विरामीहरु आएको तथा भर्ना भएको देखिन्छ भने कुल १ हजार ३ सय ५६ जना रोगीहरुलाई अञ्चल अस्पतालबाट अन्य बेटर सेन्टरमा बाहिर रेफर गरिएको छ । अस्पतालमा उपचार गराउने क्रममा पछिल्लो ४ बर्षमा ४ सय ७५ जनाको मृत्यु भएको तथ्याङ्क छ ।
त्यसैगरी जनकपुर अञ्चल अस्पतालमा पुलिस केश अन्तरगत चालु आर्थिक बर्षको फागुन मसान्त सम्ममा कुल २ सय ५५ वटा शवको पोस्टमार्टम गरिएको छ भने ३ सय ८७ जना रोगीहरुको घाखत तथा चोट पटकको जाँच गरिएको छ । त्यसैगरी कुल ३४ जना आईमाई तथा बालिकाको बलात्कार केशमा जाँच गरिएको छ । गत आर्थिक बर्ष २०७२÷०७३ मा कुल २ सय ९४ वटा शवको पोस्टमार्टम गरिएको थियो भने ५ सय ७५ जना रोगीहरुको घाखत तथा चोट पटकको जाँच गरिएको थियो । त्यसैगरी कुल ३९ जना आईमाई तथा बालिकाको बलात्कार केशमा जाँच गरिएको थियो ।
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाको प्रतिवेदन
आर्थिक बर्ष २०७२÷०७३ मा जुका सम्बन्धि २८ हजार २ सय ९६, छाती भित्र रुघा खोकी सम्बन्धि २० हजार २ सय ७०, ग्यासटूाईटिस सम्बन्धि १८ हजार ८ सय, छालामा इन्फेक्सन सम्बन्धि १७ हजार ६ सय ५१, हल्का रुघा सर्दी सम्बन्धि १६ हजार ६१, टाईफाईड सम्बन्धि १४ हजार ८ सय ७१, खानपिनका कारण भएको झाडापखाला सम्बन्धि १४ हजार १ सय ५२, छालाको रोग सम्बन्धि १३ हजार ४ सय २२, लुतो सम्बन्धि १२ हजार ६ सय २६ र टाउको दुख्ने रोग सम्बन्धि १२ हजार ३ सय ७ गरी कुल ३ लाख ३१ हजार ८ सय २७ जना रोगीहरुले जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय मातहत रहेका स्वास्थ्य चौकी तथा प्राथमिक उपचार केन्द्रहरुमा ओपिडी जाँच गराएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाको तथ्याङ्क छ ।
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले आर्थिक बर्ष २०७२÷०७३ मा ८ लाख ८ हजार ६ सय ७ जना कुल जनसंख्यामा १ बर्ष उमेर भन्दा कम १८ हजार ७ सय, २ बर्ष उमेरका ३६ हजार १ सय ४१, ६ देखि ५९ महिना सम्मका जनसंख्या ७४ हजार ३ सय ९८ लक्ष्य राखेको थियो । त्यसैगरी पोषण कार्यक्रम अन्तरगत ५ बर्ष भन्दा कम उमेरका ८३ हजार ७ सय ४८, १५ देखि ४९ बर्ष सम्मका महिला जनसंख्या २ लाख २५ हजार ३ सय ७३, १५ देखि ४९ बर्षसम्मका विवाहित महिलाको संख्या १ लाख ७० हजार ८ सय ३३, अपेक्षा गरिएको गर्भवती २० हजार ६ सय ४८, टिन ऐज १० देखि १९ बर्षसम्मका १७ हजार ५ सय १० र ६० बर्ष भन्दा माथिका जनसंख्या ६८ हजार ४ सय ६० थियो ।
धनुषामा ५ बर्ष भन्दा मुनिका बालबालिकामा प्रति हजार ५ सय ९८ लाई छाती भित्र रुघा खोकीको समस्या, प्रति हजार २४ जना नवजात बच्चामा निमोनिया रोगको संक्रमण देखिएको थियो । त्यसैगरी प्रति एक हजारमा ३ सय ५९ जना बालबालिकामा झाडापखाला देखिएको थियो । झाडापखालाका कारण मृत्यु हुने बालबालिकाको संख्या प्रति हजार ०.०१ प्रतिशत रहेको थियो ।
स्लाईड परीक्षण गरेर देखिएको मलेरियाको प्रतिशत ०.५ रहेको थियो भने प्रति एक हजारमा ०.०३ प्रतिशत मलेरिया पाइएको थियो । ८ सय ३४ जनामा क्षयरोग पाइएको थियो भने २ महिनासम्म औषधि सेवन गरेपनि ६६ प्रतिशत निको हुन सकेको थिएन भने ८७ प्रतिशत मानिसहरु पुर्णतः निको भएको थियो । कुष्ठरोग तर्फ हेर्ने हो भने प्रति १० हजारमा ३.१३ संख्या कुष्ठरोगी रहेको, आँखा, खुट्टा र हात समेत लुलो हुने प्रति १० हजारमा ६.२१ संख्या रहेको थियो ।
सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरुमा ४१ प्रतिशतले ओपिडी सेवा लिएका थिए भने जसमध्ये ५४ प्रतिशत नयाँ महिला रहेका थिए ।
क्यान्सर, मृगौला तथा मुटु रोग सम्बन्धि सिफारिस
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले चालु आर्थिक बर्ष २०७३÷०७४ को चैत्र २१ गतेसम्ममा क्यान्सर रोगका १ सय २१, हृदय रोगका ९०, मृगौला रोगका २५ र स्पाईनल इन्जुरीका ४ गरी कुल २ सय ३९ जनालाई सिफारिस गरेको छ । विपन्न नागरिक भनेर सिफारिस गरिएपछि उपचारमा कतिपय ठाउँमा निशुल्क हुने गरेको छ भने कतिपय ठाउँमा शुल्कमा छुट पाउने गरिएको छ । गत आर्थिक बर्ष २०७२÷०७३ मा ४३ जना पुरुष र ३० जना महिला गरी कुल ७३ जना मुटु रोग, ४८ जना पुरुष र ६३ जना महिला गरी कुल १ सय ११ जना क्यान्सर रोगी, १३ जना पुरुष ३ जना महिला गरी कुल १६ जना मृगौला रोगीका लागि जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले विपन्न नागरिक भनेर सिफारिस गरेको स्वास्थ्यकर्मी मुनेश्वर ठाकुरले बताएका छन् । गत बर्ष १ सय ४ जना पुरुष र ९६ जना महिला गरी कुल २ सय जनालाई सिफारिस गरिएको थियो ।
एचआईभी एड्स
जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय धनुषाले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्क अनुसार पछिल्लो ३ आर्थिक बर्षमा एचआईभी एड्सका कारण ३९ जनाको धनुषामा मृत्यु भएको छ । आर्थिक बर्ष २०७२÷०७३ मा ८ सय ४७ जना एचआईभी सम्बन्धि परामर्शमा रहेका थिए । जसमध्ये ९९ जना एचआईभी पोजेटिभका नयाँ केशहरु थपिए भने ७ सय १४ जना मानिसहरु एआरटी सेन्टरमा उपचार गराई औषधि सेवन गरिरहेको पाइयो । ३६ जनाको मृत्यु भएको थियो । त्यसैगरी आर्थिक बर्ष २०७१÷०७२ मा १ हजार ७ सय २५ जना एचआईभी सम्बन्धि परामर्शमा रहेका थिए । जसमध्ये १ सय ३७ जना एचआईभी पोजेटिभका नयाँ केशहरु थपिए भने ६ सय ७६ जना मानिसहरु एआरटी सेन्टरमा उपचार गराई औषधि सेवन गरिरहेको पाइयो । ३ जनाको मृत्यु भएको थियो ।

२०७३ चैत्र २७ गते आईतबार