Tuesday, March 4, 2014

जलेश्वर कारागारमा ‘सुरक्षा खतरा’


द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............

उमा सिंह हत्याका मुख्य योजनाकारका अभियुक्त स्वामीजी भनिने उमेश यादव पनि सोही जेलमा पुरपक्षका लागि थुनामा रहेका हुनाले ललिता र उमेशले मिलेर कुनै ठुलो षड्यन्त्र गर्न लागेको हो कि भन्ने आशंका जेलर ठाकुरको छ ।

जेलर सोभेन्द्र ठाकुर ।
महोत्तरीको सदरमुकाम जलेश्वर स्थित कारागार अहिले सुरक्षाको दृष्टिकोणले अत्यन्तै संवेदनशील बनेको छ । राणाकालमै स्थापना भएको उक्त कारागार भौतिक पुर्वाधारका हिसावले जोखिम हुँदा हुँदै क्षमता भन्दा थप कैदीहरुको संख्या दिन प्रति दिन वढ्दै जानुले सुरक्षा खतरा वढ्दै गएको छ । त्यसमा पनि गत १२ फागुनमा एक जना कैदी आइमाइलाई भेटन पुगेका दुईजनासँग गोली बरामद भएपछि जेल प्रशासनले सुरक्षा खतरा झनै वढेको अनुभुति गर्न थालेका छन् ।
पत्रकार उमा सिंहकी हत्याको अभियोगमा जन्मकैद सजाय भुक्तान गरिरहेकी ललिता सिंहलाई भेटन पुगेका भारत विहारको सितामढी स्थित बथनाहा थाना मौउवाहा गाउँका करिब ३० वर्षिय नविन सिंह सँगै आएका भारत विहार सितामढीको कृणानगरकी अन्दाजी २५ वर्षिय रेखा सिंहको कारागारका सुरक्षाकर्मीले सुरक्षा जाँच गर्दा महिलाको कस्मेटिक व्यागबाट २ वटा चाइनिज गोली बरामद भएको थियो । उनीहरु पत्रकार उमा सिंहको हत्या अपराधमा जन्मकैद सजायको कैदी बन्दी ललिता सिंहलाई भेट्न पुगेका थिए । 
जिल्ला प्रहरी कार्यालय महोत्तरीका प्रहरी नायब उपरीक्षक राजेन्द्र बाबु रेग्मीका अनुसार बिआर ०६ जेड ६२५७ नम्बरको भारतीय नम्बरप्लेटको मोटरसाइकलमा आएका ती दुवै जना मध्ये रिताको ह्याण्ड ब्यागमा लुकाइराखेको पेस्तोलमा लाग्ने ७.६५ एमएमका दुई वटा चाइनिज गोली बरामद गरिएको थियो । जलेश्वर कारागार अगाडी मोटरसाइकिल पार्किङ गरी सरासर महिला कक्ष तर्फ जान खोज्दा ड्यूटीमा रहेका प्रहरीले रोकेर चेक जाँच गर्दा गोली बरामद भएको थियो । गोली सहित पक्राउ परेकी रेखा सिंह कैदी ललिताकी भाउजु नाता की हुन् । ती दुवै जना आफुलाई भाई बहिनी रहेको बताएका थिए ।  नायब उपरीक्षक रेग्मीका अनुसार हातहतियार तथा खरखजाना ऐन अन्तरगत उनीहरुमाथि मुद्दा चलाएर अनुसन्धान गर्दा उनीहरुले भारतको असममा लाइसेन्स भएको हतियार राखेको र ८ राउण्ड गोली मध्ये ६ राउण्ड गोली पडकाइसकेको र बाँकी दुई राउण्ड विर्सेर ब्यागमा सँगै आएको बयान दिएका छन् ।
तर, उक्त कारागारका जेलर सोभेन्द्र ठाकुरका अनुसार कारागारमा अपराधिक घटना गराउने मनसायले गोली भित्रियाउन खोजेको हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरिएको छ । उनका अनुसार गोली भेट्ने वित्तिकै महिला सुरक्षाकर्मीको साथ महिला कैदीहरुको वेड देखि पुरा कक्षमा सर्च गरिएको थियो । पुरुष कैदीहरुको कोठामा पनि आन्तरिक प्रशासनको साथ लिएर सर्च अभियान चलाइएको थियो । तर, केही पनि फेला परेन । उमा सिंह हत्याका मुख्य योजनाकारका अभियुक्त स्वामीजी भनिने उमेश यादव पनि सोही जेलमा पुरपक्षका लागि थुनामा रहेका हुनाले ललिता र उमेशले मिलेर कुनै ठुलो षड्यन्त्र गर्न लागेको हो कि भन्ने आशंका जेलर ठाकुरको छ ।
गोली भित्रियाउने उदेश्य के हो प्रस्ट खुल्न नसकेपनि कारागार भित्र यस अघि नै पेस्तोल छिराइएको हुन सक्ने वा पहिले गोली छिराउने र अर्को लटमा पेस्तोल छिराउन सक्ने योजना हुन सक्ने जेलर ठाकुरको आशंका छ । उनका अनुसार ती हतियार जेल ब्रेक गरेर फरार हुनका लागि वा जेलमै कसैको हत्या गराउनका लागि भित्रियाउने योजना समेत हुनसक्ने हुनाले जेलको सुरक्षा अवस्था अत्यन्तै संवेदनशील बनेको हो । अहिले उक्त कारागारमा सुरक्षाका लागि एक जना असईको कमाण्डमा २५ जना सुरक्षाकर्मी मात्र परिचालन गरिएको छ । क्षमता भन्दा तीन गुणा वढी कैदी रहेको उक्त कारागारमा विभिन्न सशस्त्र समुहका नाइके लगायत २२ जना नेता तथा कार्यकर्ताहरु रहेका कारण सुरक्षा खतरा झनै वढेको उनको आँकलन छ । सशस्त्र प्रहरीको सुरक्षाकर्मी उपलब्ध गराईदिन जिल्ला सुरक्षा समिति सँगै केन्द्रिय कारागार शाखामा माग गरिसकेको उनले बताए । कैदीहरु मध्येकै ६० जनाले कारागार भित्र चौकिदारको निगरानीमा आन्तरिक प्रशासनको रुपमा काम गरिराखेका छन् । प्रत्येक दुई घण्टामा आन्तरिक प्रशासनको ड्युटी चेन्ज हुने गर्छ । सुरक्षा चुनौती बढेको कारण महोत्तरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रामप्रसाद थपलिया, प्रहरी उपरीक्षक रामप्रसाद श्रेष्ठ दिनमा एक पटक कारागारको सर्च गर्ने गरेको र सुरक्षा अवस्था अनुगमन गर्ने गरेको जेलर ठाकुरले बताए ।
क्षमता भन्दा वढी कैदी 
जलेश्वर कारागारमा महिला र पुरुष मिलाएर १ सय ३५ जना कैदी राख्न सक्ने क्षमता छ । तर, १५ फागुन २०७० सम्म उक्त कारागारमा ३३ जना महिला, ५ वर्ष मुनिको आश्रित बालबालिका ७ जना, र ४ सय १६ जना थुनुवा तथा कैदी बन्दी गरी कुल ४ सय ५६ जना कैदीहरु उक्त कारागारमा रहेका छन् । अदालतद्वारा सजाय तोकिएको कैदीको संख्या २२ मात्र रहेको छ भने बाँकी सबै जना पुरपक्षमा थुनामा रहेको छ । अधिकांश कैदी कर्तव्य ज्यान मुद्दाका रहेका छन भने अपहरण, लागु औषध, चोरी र डाका मुद्दाका अभियूक्तहरु पुरपक्षका लागि कारागारमा राखिएका छन् । जेलर ठाकुरका अनुसार कारागारमा रहेका कैदीहरु मध्ये ७० प्रतिशत धनुषाका र ३० प्रतिशत महोत्तरीका छन् । ४ सय ५६ जना कैदीहरु मध्ये १ महिला र १७ पुरुष गरी कुल १८ जना भारतीय नागरिक लागु औषध सेवनको मुद्दामा अभियूक्त छन भने किर्ते नागरिकताको आरोपमा ८ जना बंगलादेशका नागरिकलाई सर्लाहीमा कारागार निर्माण भइरहेको कारण सर्लाहीबाट पठाइएको छ । दुई महिना भित्रमा ८५ जना कैदीहरुलाई देशको विभिन्न कारागारहरु इलाम, झुम्का, सप्तरी, सिन्धुली र विरगन्ज कारागारमा कारागार व्यवस्थापनको स्वीकृती अनुसार सरुवा गरिएको जेलर ठाकुरले बताए ।
नेपालमा रहेको कुल ७२ कारागारमा ६ हजार ७ सय १३ कैदी बन्दी अटाउन सक्ने क्षमता मात्र छ । तर, देशका सम्पुर्ण कारागारहरुमा कुल कैदी संख्या १६ हजार ७ सय ७३ पुगिसकेको छ । जसमध्ये विदेशी नागरिकहरुको संख्या ८ सय रहेका छन् । भारत बाहेक अन्य देशका १ सय ४२ जना कैदी नेपालको कारागारमा छन् । क्षमताभन्दा वढी कैदी रहेको कारागार मध्ये देशकै पहिलो स्थान जलेश्वर कारागारको रहेको छ भने दोस्रो कारागारको रुपमा काभ्रेको धुलिखेल कारागार पर्छन् ।
जलेश्वर कारागारमा क्षमता भन्दा वढी कैदी रहेकै कारण एउटै कोठामा २० देखि २५ जनासम्म रहने गरेको छ । कारागार भनेको सुधारगृह हुनुपर्ने हो तर, अत्यधिक कैदी बन्दी र असुविधाका कारण जलेश्वर कारागार सुधारगृह बन्न नसकेको जेलर ठाकुर पनि स्वीकार्छन् ।

२०७० फागुन २५ गते 

जनकपुरमा ग्याँस विक्रेताहरु उपभोक्ता ठग्दै सम्बन्धित निकाय मौन


द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............

सम्बन्धित निकायको लापरवाहीका कारण जनकपुरमा अवैधानिक तरिकाले खुद्रा व्यापारीहरुले ग्याँसको विक्री वितरण गर्ने गरेको पाइएको छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय, नापतौल तथा गुणस्तर कार्यालय र घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयको लापरवाहीका कारण आधिकृत विक्रेता नै नभएका खुद्रा विक्रेताहरुद्वारा ग्याँस सिलिण्डर विक्री वितरण हुनाले उपभोक्ताहरु दिन प्रति दिन ठगिन बाध्य भएका छन् ।
धनुषाका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी खडग राज शर्मा र गुणस्तर तथा नापतौल कार्यालयका तत्कालिन प्रमुख अखिलेश्वर प्रसाद वर्मा सहितको संयुक्त टोलीले १७ अषाढ २०६८ मा धनुषाको नक्टाझिजमा अनुगमन गर्दा उद्योगमै व्यापक अनियमितता पाइएको थियो । उक्त उद्योगबाट उत्पादित तथा विभिन्न पसलहरुबाट बरामदित नोबेल ग्याँसका सिलिण्डरहरुमा पाइएको उत्पादनको एवम रिफिलिङमा हुने गरेको घटी तौल र हाइडूोलिक टेस्ट गर्ने मेसिन नपाइएको जस्ता अनियमितताहरु अनुगमनको क्रममा देखापरेको थियो । तत्कालिन जिल्ला न्यायाधिवक्ता परमेश्वर पराजुलीले ७ जेष्ठ २०६९ मा उक्त अनियमितताको प्रतिवेदन अनुसार उपभोक्ता संरक्षण ऐन, २०५४ को दफा १० (क) अनुसारको कसुर अपराध भएगरेको हुनाले ऐनको १८ (ग) अनुसार सजाय माग गरी नोबेल ग्याँस कम्पनीका संचालकहरु विरुद्ध धनुषा जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर गरेका थिए । नोबेल ग्याँसका संचालक अध्यक्ष काठमाण्डौ ८ का प्रकाश कुमार नेपाल,  काठमाण्डौ महानगरपालिका ३५ का संचालक रंजित सिंह, काठमाण्डौ ५ का संचालक गिताकुमारी कर्माचार्य, काठमाण्डौ ५ का संचालक नरेश राज पौडयाल, लक्ष्मी प्रभा श्रेष्ठ र उद्योगका म्यानेजर महोत्तरी पिपरा ४ का भविन्द्र पाठक गरी कुल ६ जना विरुद्ध दायर गरिएको उक्त मुद्दा अहिले पनि अदालतमा विचाराधिन अवस्थामा रहेको छ । मुद्दा परेपछि ती संचालकहरुले उक्त उद्योगको हक अरु व्यक्तिहरुलाई अहिले हस्तान्तरण गरिसकेको छ ।
गुणस्तर तथा नापतौल कार्यालयका प्रयोगशालामा काम गर्ने एक जना कर्मचारी विरेन्द्र उपाध्यायका अनुसार जनकपुरमा थुप्रै ग्याँस विक्रेताहरुले ग्याँस विक्री गर्दा अनियमितता गर्ने गरेको छ । उनका अनुसार गत वर्ष गरिएको अनुगमनका क्रममा जनकपुरको जिरोमाइल स्थित गिता टेूडर्सबाट विक्री गरिने कोशी ग्याँसको सिलिण्डरमा तौल घटी पाइएको थियो । पछि प्रति सिलिण्डर रु.२ हजार जरिवाना गरी आइन्दा तौल घटी नगर्ने प्रतिवद्धतामा छोडिएको थियो । माथिका दुईवटा प्रतिनिधि उदाहरणले पनि जनकपुरमा कतिसम्म ग्याँस विक्री वितरणमा अनियमितता हुने गरेको पुष्टि हुन्छ ।
नियतबस उपभोग्य वस्तुमा ठगी गर्नेलाई १५ वर्षसम्म कैद र जरिवाना गर्न सकिन्थ्यो भने गुणस्तर ऐनमा चुहावट भएका सिलिण्डर भेटिएको आधारमा प्रति सिलिण्डर रु.१ हजार जरिवाना मात्रै गर्न सकिने व्यवस्था छ । त्यो पनि नेपाल गुणस्तर प्रमाण चिन्ह प्राप्त नगरेकाले तिर्नुपर्ने, नपर्ने स्पष्ट छैन । ग्यास बिक्रेता महासंघको तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा ४० वटा रि(फिलिङ कम्पनीले खाना पकाउने ग्यासको सिलिन्डर भर्छन, महिनामा १० लाख ५० हजार सिलिण्डर बिक्री हुन्छ र ८० लाख सिलिण्डर चलनचल्तीमा छन् । तीमध्ये कम्तीमा १२ प्रतिशत काम नलाग्ने अवस्थामा पुगिसके पनि कम्पनीहरूले चलनचल्तीबाट नहटाएको महासंघका अध्यक्ष ज्ञानेश्वर अर्याल बताउँछन् । कुनै कुनै कम्पनीले बेला(बेलामा केही पुराना सिलिन्डर नष्ट गरेको प्रचार गरे पनि त्यो पर्याप्त नभएको बताउँछन् । पुरानो सिलिण्डरको प्रयोग गर्दा सस्तो पर्ने मात्र होइन थोरै ग्यासले भरिने समेत भएकाले व्यवसायीहरूलाई दोहोरो फाइदा हुन्छ । पुरानो सिलिण्डरमा लेदो जमेको हुने हुनाले मापदण्ड अनुसार १४ केजी ग्यास नराख्दै भरिन्छ । त्यसैले उपभोक्ताको घरमा ग्यास छिटो(छिटो सकिन्छ र रित्तो सिलिण्डर पनि धेरै गह्रौं हुन्छ । पुराना सिलिण्डर प्रयोग गर्दा सिलिण्डरको मुख्य भाग बडीमा नयाँ पेन्टिङ गरिदिए पुग्ने, तर फुटरिङ र टाउकोतिरको स्टिलको पातामा खोपेरै कम्पनीको नाम कुँदिने हुनाले ठगी गर्ने कम्पनीले काटेर फेर्ने गरेका हुन । सिलिण्डरमा फुटरिङ विशेष सावधानी अपनाएर ६०० डिग्री सेल्सियसको तापक्रममा जोड्नुपर्ने हुन्छ, जुन क्षमता नेपालका कुनै पनि ग्यास रिफिलिङ कम्पनीमा छैन । त्यसैले उनीहरूले पुरानो सिलिण्डरमा मात्र होइन नयाँमै फुटरिङ जडान गरे भने पनि जोखिमपूर्ण हुन्छ । नेपालमा पञ्चकन्या, गृहलक्ष्मी र एरोटिक कम्पनीले ग्यास सिलिण्डर उत्पादन गर्दै आएका छन् , तर ती कम्पनीबाट नयाँ सिलिण्डर खरिद गर्दा महङ्गो पर्ने भएकाले पुराना सिलिण्डरमा नयाँ लेपन लगाउने र बेच्नेमा व्यवसायीहरू पल्केका हुन ।
जनकपुर अञ्चल ग्याँस व्यवसायी संघका अनुसार धनुषा जिल्लामा मात्र १४.२ किलोग्राम ग्याँस अटाउने ठुलो सिलिण्डर प्रति महिना १८ हजार खपत हुने गरेको छ । नेपाल ग्याँस, नोबेल ग्याँस, कोशी ग्याँस, मनोज ग्याँस, सुपर ग्याँस, जगदम्बा ग्याँस, लियो ग्याँस, प्रिया ग्याँस, अम्बर ग्याँस,सहारा ग्याँस, कामाख्या ग्याँस लगायत दर्जर्नौं कम्पनीहरुले ग्याँसको सिलिण्डर जनकपुरमा विक्री वितरण गर्ने गरेका छन् । जस मध्ये धनुषाको नक्टाझिजमा १ मा नोबेल ग्याँस उद्योग प्रा.लि. साना उद्योगकै रुपमा स्थापना भएको छ । १७ साउन २०५७ मा १ करोड ५२ लाख स्थिर पुँजी र ५० लाख १४ हजार चालु पुँजी गरी कुल २ करोड २ लाख १४ हजार सहित स्थापना भएको उक्त उद्योगको वार्षिक आय रु. २ करोड ४० लाख रहेको घरेलु तथा साना उद्योगको कार्यालयमा दर्ता गरिएको बेला उल्लेख छ । ग्याँस सिलिण्डर रिफिलिङ गर्ने र विक्री वितरण गर्ने उक्त कम्पनीमा १७ जना कामदार कार्यरत रहेको र ५० के.बी विद्युत खपत हुने गरेको बताइएको छ ।
जनकपुर अञ्चलमा करिब २ सय र, जस मध्ये धनुषा जिल्लामा मात्र करिब १ सयको संख्यामा विभिन्न ग्याँस कम्पनीका आधिकारिक विक्रेता छन् । तर, ग्याँस विक्रीका लागि डिलरसिप नै नलिई अनधिकृत रुपले करिब ४ सय जति विक्रेताहरुले अवैधानिक भएपनि खुलेआम ग्याँसको विक्री वितरण गर्ने गरेको शोभा टूेडर्सका सञ्चालक गंगा मण्डल दावी गर्छन् ।
आधिकारिक रुपमा विक्रेता बन्नका लागि कम्तिमा पहिलो पटक ३ सय सिलिण्डर सम्बन्धित ग्याँस कम्पनीबाट लिनु पर्ने हुन्छ । त्यसको लागि रु. १० लाख ५० हजार धरौटी जम्मा गर्नु पर्ने हुन्छ । तर साना व्यवसायीलाई त्यति ठुलो पुँजी जुटाउन गाह्रो भए पछि रु. ५० हजार देखि रु. १ लाख सम्मको पुँजी जुटाएर आधिकारिक ग्याँस विक्रेताहरुबाट आवश्यक संख्यामा सिलिण्डर किनेर विक्री गर्ने गर्छन् ।
एकातर्फ साना व्यापारीका कारण आफुहरुको व्यवसाय दिन प्रति दिन चौपट बन्दै गएको आधिकारिक विक्रेताहरुले गुनासो गर्छन भने अर्को तर्फ विक्री वितरणको स्वीकृती नै नभएका ती खुद्रा ग्याँस विक्रेताहरुलाई ग्याँस विक्री गर्नका लागि तिनै विक्रेताहरुले ग्याँस विक्री गर्ने गर्छन् । एउटा उपभोक्ताले बजारमा ठुलो सिलिण्डर पसलबाट किन्दा रु.१४ सय ५० र होम डेलिभरीमा रु. १५ सय तिर्नुपर्ने हुन्छ । जवकी आधिकारीक विक्रेताले पनि सोही मुल्यमा अनधिकृत खुद्रा विक्रेतालाई ग्याँस विक्री गर्ने गर्छन् । त्यसकारण ती खुद्रा विक्रेताले उपभोक्तालाई सानो सिलिण्डरमा ग्याँस विक्री गर्दा कम तौल सहितको ग्याँस विक्री गर्ने गर्छन् । यद्यपि आधिकारिक विक्रेताले पनि उपभोक्तालाई ग्याँस विक्री गर्दा तौलेर दिएको पाइदैन । यसका अतिरिक्त म्याद नाघिसकेको सिलिण्डर पनि उपभोक्तालाई विक्री गर्ने गर्छन् । 
ग्याँस विक्रेता महासंघ नेपाल, ग्याँस उद्योग संघ नेपाल र नेपाल आयल निगमबीच गत वर्ष नै उपभोक्ता कार्ड लागु गर्ने, निश्चित मापदण्ड अनुरुप मात्र विक्रेताको लागि डिलरसिप प्रमाणित गर्ने, अधिकृत विक्रेताबाट मात्र ग्याँसको विक्री वितरण गर्ने त्रिपक्षीय समझदारी भएको थियो । जनकपुर अञ्चल ग्याँस व्यवसायी संघका महासचिव रामचन्द्र झा भन्छन,“ उक्त समझदारी हाल सम्म कार्यान्वयन हुन नसक्नु ग्याँस विक्रेताहरुको लागि दूर्भाग्यपूर्ण अवस्था हो । अनधिकृत विक्री वितरण रोक्नका लागि ग्याँस उद्योग संघ पूर्णतः तयार छ तर त्यसको लागि सम्बन्धित निकाय खास गरी राज्यको इच्छाशक्ति नै देखिएको छैन ।” हुन त ग्याँस सम्बन्धि खास ऐन कानुन पनि छैन् । नियमनकारी निकायको अभाव, व्यवस्थित कानुनको अभाव कै फाइदा उठाएर ग्याँस विक्रेताहरुलाई ठगी गर्ने गर्छन् ।
ग्यास रिफिलिङ कम्पनीहरूको कारखाना कस्तो छ, तिनले कस्ता सिलिण्डर प्रयोग गर्छन भन्ने जस्ता विषयमा उद्योगमै पुगेर स्थलगत अनुगमन गरी कारबाही गर्ने काम आयल निगमले अहिलेसम्म गरेको छैन । निगमका प्रवक्ता मुकुन्द ढुङ्गेल यो काम उद्योग सञ्चालनको लाइसेन्स दिने उद्योग विभाग र बजार अनुगमनको जिम्मेवारी वहन गर्ने वाणिज्य विभागले गर्नुपर्ने बताउँछन् । तर निगमले ग्यास रिफिलिङको अनुमति दिने बेलामा भने भारतीय कानुन (नेपालमा कानुन नभएकाले) अनुसार उद्योगले न्यूनतम मापदण्ड र्पुयाए, नर्पुयाएको हेर्ने गरेको उनको भनाइ छ । भारतमा ग्यास रिफिलिङ कम्पनीले इण्डियन आयल कर्पोरेसनलगायत चार निकायको अत्यन्त कडा प्रावधान पूरा गरेपछि मात्र लाइसेन्स पाउँछन् , तर सुरक्षाका ती उपायबारे नेपाल आयल निगम स्वयमलाई थाहा छैन । बीचमा उद्योग कसरी सञ्चालन र त्यसको अनुगमन कसरी हुनुपर्छ भन्नेबारे पनि निगमलाई जानकारी छैन ।
सिलिण्डरको खास आयु यति नै वर्ष भनेर किटिएको हुँदैन, हाइडूोस्टाटिक परीक्षणबाट प्रयोगयोग्य वा अयोग्य भनेर छुट्याइन्छ । नेपालमा यो परीक्षण गर्ने क्षमता गुणस्तर तथा नापतौल विभागसँग समेत छैन । त्यसैले विभागले कम्पनीहरू आफैंले गरेको परीक्षणलाई लालमोहर लगाउँदै आएको छ । उपभोक्ताको ज्यान जोखिममा पार्ने सबैभन्दा ठूलो असावधानीको बिन्दु नै यही हो । सिलिण्डर मर्मत गर्न र भल्भ फेर्न सिलिण्डर बनाउने कम्पनीले समेत छुट्टै लाइसेन्स लिनुपर्छ । तर नेपालमा यस्तो काम पनि ग्यास रिफिलिङ गर्ने कम्पनीले नै गर्दै आएका छन् ।
सम्बन्धित निकाय मौन
ग्याँस कारोबारमा हुने गरेको अनियमितता रोक्ने, अनुगमन गर्ने र त्यस्ता कारोबारीलाई कानुनी दायरा भित्र ल्याएर कारवाही गर्ने राज्यका निकाय मौन बसेका छन् । गत वर्षसम्म अनुगमन गर्ने र कानुनी कारवाहीका लागि सिफारिस गर्ने निकाय नापतौल तथा गुणस्तर कार्यालय, जनकपुर अहिले हातमा दही जमाएर बसेका छन् । उक्त कार्यालयका एक जना कर्मचारी भन्छन,“गतवर्ष सम्म अनुगमन गर्ने जिम्मा हाम्रो थियो । तर चालु वर्ष २०७०÷०७१ देखि उक्त जिम्मा बाणिज्य विभागले घरेलु तथा साना उद्योगलाई दिएका छन् । उसले अनुगमन गर्दा हामीलाई खोजे हामी आफ्नो कार्यालयका विज्ञलाई पठाउन सक्छौं ।” तर, जिम्मेवारी पाएको घरेलु कार्यालयले आर्थिक वर्षको ८ महिना वित्न लाग्दा पनि ग्याँस कारोबारको एक दिन पनि बजारमा अनुगमन गरेको छैन् । उक्त कार्यको निरीक्षण गर्ने जिम्मा घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय जनकपुरका उद्योग अधिकृत ओम प्रकाश महत्तोलाई दिइएको छ । तर, महत्तोलाई फुर्सत नै छैन । महत्तो भन्छन,“ ग्याँस कारोबारको निरीक्षण गर्ने जिम्मेवारी त हामीलाई दिइयो तर, कहिले र कसरी अनुगमन गर्ने बारे बाणिज्य विभागले हालसम्म मापदण्ड वा कार्यक्रम बारे कुनै जानकारी नै गराएको छैन ।” यसरी सम्बन्धित निकायहरुले विभिन्न वहाना झिकेर अवैध कार्य गर्ने ग्याँस कारोबारीलाई कारवाही नगर्नुको पछाडि तिनीहरुले त्यस्ता कारोबारीहरुबाट प्रत्येक महिना महिनाबारी मोटो रकम असुली गर्ने गरेको उपभोक्ताहरुको आरोप छ ।

२०७० फागुन २५ गते 

मथिला माध्यमिकी परिक्रमा सुरु


द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
मिथिलाञ्चलको बहुचर्चित सांस्कृतिक उत्सव अर्थात १५ दिवसीय मिथिला माध्यमिकी परिक्रमा विधिवतरुपमा शुरु भएको छ । फागुन औसींका दिन देखि विधिवतरुपमा शुरु हुने परिक्रमा अन्तर्गत शनिबार राति धनुषाको हुनमान नगरमा विश्राम गरेर परिक्रमामा सहभागी साधु सन्त तथा श्रद्धालुहरुको फौज आइतबार बिहान पुजापाठ गरेर भारत बिहारको कल्याणेश्वर प्रस्थान गर्ने छन् ।  माध्यमिकि परिक्रमामा तराईका विभिन्न जिल्ला तथा भारतको बिहार, उत्तर प्रदेश, बृन्दावन लगायतका स्थानहरुबाट साधुसन्त एवम् श्रद्धालुहरु सहभागी हुने गर्दछन् । 
मिथिलापुरीमा जन्म हुनु ठूलो सौभाग्य हो । यस पुरीको यात्रा गर्नुले अनन्त फल प्राप्त हुन्छ । मिथिला महात्मयमा उल्लेख भए अनुसार वृहती, मध्यमा एवं लब्धी गरि तीन प्रकारको परिक्रमा छ जसमध्ये मध्यमा अर्थात मिथिला माध्यमिकी परिक्रमाको आफनै विशेषता छ । फागुन औंसीका दिन धनुषाको ठेरा कचुरीबाट निस्कने  मिथिला बिहारीको डोला तथा जनकपुरको अग्निकुण्डबाट निस्कने किशोरीजीको डोला जानकी मन्दिर भएर जनकपुरको हनुमाननगर पुगेपछि माध्यमिकी परिक्रमाको विधिवतरुपमा शुरुवात हुने परम्परा रहेको छ । प्राचिन समयमा सियालाल जी शरण नाम गरेका सन्तले मध्यमा परिक्रमाको शुरुवात गर्नु भएको  सन्त श्यामल किशोर झाले बताए ।  नेपाल भारत दुवै मुलुकको धार्मिक, सांस्कृतिक एवं पारम्परिक सदभावका प्रतीक बनेको परिक्रमा यात्राको क्रममा नेपालमा १३ तथा भारतमा २ गरी १५ विश्रामस्थल छन् । सोही क्रममा धनुषाको हनुमाननगरबाट भारत बिहारको कल्याणेश्वर तथा फुलहर हुँदै महोत्तरीको मटिहानी, जलेश्वर, मडई, ध्रुवकुण्ड हुँदै परिक्रमा कञ्चनवन पुग्दछ । कञ्चनवनमा परिक्रमावासीहरु एक आपसमा होली खेले पछि औपचारिक रुपमा होलीको शूरुवात भएको मानिन्छ । त्यसपछि धनुषाको पर्वता, धनुषाधाम, सतोषर ,औरही, विशौल हुँदै पुनः कल्याणेश्वर पुगेर जनकपुर फर्केर विश्राम गर्छन् । फागुन पुर्णिमाका  दिन परिक्रमावासीहरु जनकपुरको परिक्रमा अर्थात अन्तगृही परिक्रमा पुरा गरेर घर फर्कने गर्दछन् । परिक्रमामा सहभागी यात्रीहरुले नेपालका १ सय ७ एवं भारतको २६ गरी १ सय ३३ किलोमिटर भूमिको पैदलयात्रा तय गर्ने गर्दछन् ।  
परिक्रमामा सहभागि हुनाले मन वचन र कर्मले भएका पाप तथा अन्याय नष्ट भएर मनोकामना पुरा हुने धार्मिक मान्यता रहेकोले प्रत्येक बर्ष गुणात्मकरुपमा परिक्रमामा सहभागिहुनेहरुको संख्या बढ्दै गएको छ । यसरी श्रद्धालुहरुको संख्या बढीरहँदा पनि विगतमा नेपाल सरकार तथा सरोकारवालाहरुको भुमिका नदेखिएको प्रति परिक्रमावासीहरु दुःख व्यक्त गर्छन् । 

२०७० फागुन २५ गते 

शिक्षा, संस्कार र स्वामी विवेकानन्द-रुपेश झा


रुपेश झा

भारतवर्षमा जब बुद्धिलाई आध्यात्मिक र शारीरिक पाराबाट अलग गरेर हेर्न थाल्यो, सूचना प्रवाहमा मात्र जोड दिन थालियो तब बौद्धिक, शारीरिक र आध्यात्मिक जीवन खण्डित भयो र यो खाडल झनझन बढ्न पुग्यो । त्यसको प्रतिफल हो आजको समाज तत्कालिन समाजलाई विश्लेषण गर्दै स्वामी विवेकानन्दले भन्नुभएको थियो ः हामीलाई यस्तो शिक्षा आवश्यक छ । जसले व्यक्तिमा चरित्रको निर्माण गर्न सकोस जसले आत्मवलको विकास गरोस र जसको आधारमा व्यक्ति आफ्नो खुद्रामा खडा हुन सकोस् । तर बर्तमान शिक्षा पद्धतिले कुनै पनि स्तरको विद्यार्थीको अभिरुचि, उसको कला, कौशल उसमा अन्तर निहित प्रतिभा या उसको र रचनात्मिकता तथा सिर्जनशीलताको आंकलन गर्न सक्दैन । किनकी हाम्रो समाज व्यक्तिको अभिरुचि र राष्टिूय आवश्यकताको दिर्घकालिन परिणामलाई ध्यानमा राखेर पाठ्यक्रम दिन असमर्थ छ । शिक्षाको उद्देश्य मानिसलाई सत्यको एकत्व सिकाउनु हो । तर हाम्रो लागि आज शिक्षाको उद्देश्य भनेको आफ्नो व्यक्तिगत भौतिक अन्नयन, प्रगति, विकास, नोकरी र प्रतिष्ठानमा सिमित भयो । भनिन्छ ,“विद्या ददाति विनयम विनयादपति पात्रताम पात्रत्ववाद धनमाप्नोति धनाद धर्म ततः सुत्वम् ।।” विद्यावाट हामीलाई विनय प्राप्त हुन्छ, विनयबाट प्रात्रता मिल्छ, पात्रताको आधारमा धन प्राप्त हुन्छ, धन प्राप्त आइसकेपछि धर्मको अनुभुति हुन्छ र यसले सुख प्राप्त हुन्छ । 
तर आज हामी ठीक उल्टो अनुभव गर्न सक्छौं । विद्याले विनय होइन हामीमा अहंकार पैदा गरेको पाइन्छ । अहंकार युक्त विद्यार्थी सिधा धन आर्जनको प्रयास गर्दछ । धन भएपछि धर्म पनि किन्न सकिन्छ भन्ने व्यवहार उसले गर्दछ । अपात्रलाई धन मिलेपछि उसको र समाजको कति क्षति हुन्छ भन्ने हामीमाझ हजारौं उदाहरण छन् ।     स्वामी विवेकानन्दले सधै मूल्य आधारित शिक्षामा जोड दिनुभयो । मूल्यविहिन शिक्षा समाजको लागि कति हानिकारक हुन सक्दछ भनी स्वामीजीले भन्नुभएको छ ,“The education that does not help the common mass of people to equipy themselves for the struggle of life. Which does not bring of life, which does not bring out strength of charater, a spirit of philosophy and the courage of lion is it worth the name ?"
त्यो शिक्षा जसले आम व्यक्तिलाई जीवनमा संघर्ष गर्नको लागि तयार गर्न नसकोस,जसले व्यक्तिले चरित्रक शक्ति उजागर गर्न नसकोस जसले जनकल्याणकारी भावनाको विकास गर्न नसकोस जसले एक सिंहले जस्तो साहस पैदा गर्न नसकोस, त्यसलाई कसरी सही अर्थमा शिक्षा भन्न सक्दछौं ?
साँच्चै नै भन्ने हो भने आज शिक्षक संस्थामा धनको बलमा ज्ञान÷शिक्षा दिने काम भइरहेको छ । योग्यतालाई प्राथमिकता दिने पद्धति रहेन । जोसँग धन छ उसले कुनै पनि शिक्षा आर्जन गर्न सक्दछ । जोसँग धन छ उसले सर्वश्रेष्ठ शैक्षिक संस्थामा आफ्नो प्रवेश पाउन सक्दछ । यसरी पैसाले सबै गर्न सकिन्छ भन्ने भावना सबै घरमा व्याप्त भएपछि हामी विनयको अपेक्षा कसरी गर्न सक्छौं ? जुन समाजमा विनय र धर्म कमजोर हुँदै गएका छन् त्यहाँ चरित्र र मुल्यको अपेक्षा गर्नु निरर्थक जस्तै हुन्छ ।
हाम्रँे वर्तमान शिक्षा व्यवहारमा मूल्यको कुनै स्थान छैन, संस्कारको कुनै स्थान छैन, धर्मको कुनै स्थान छैन । त्यसको परिणाम पनि हाम्रो अगाडि नै छ । धर्मलाई सम्प्रदायवादसँग जोड्यो, पथ निरपेक्षताले धर्मलाई नै अस्पष्ट बनायौं । स्वामी विवेकानन्दजी ले धर्मको महत्वबारे प्रकाश पार्दै भन्नु भएको छ ।
In building up character in making for everything that is good and great in bringing peace to others and pease to one's ownself religion is the highest motive power and therefore ought to be studies from that stand point.
कुनै पनि ज्ञान वाहिरबाट आउँदैन, सबै भित्र नै छ, संसारले जुन ज्ञान प्राप्त ग¥यो त्यो सबै मनबाट नै प्राप्त गरेको हो । शिक्षाको निश्कर्ष मनको एकाग्रता प्राप्त गर्नु हो, तथ्यहरुको संकलन गर्ने होइन । यदि मलाई अध्ययन गर्नको लागि समय मिल्यो भने र यसका लागि स्वतन्त्र भएकाले सबै भन्दा पहिला म मनलाई शिक्षित गर्नेछु । मन, वुद्धि र आत्माको संयमनै शिक्षाको मेरुदण्ड हो ।”
अन्त्यमा,
त्यो शिक्षा जसले समुदायलाई जीवन संग्राममा उपयुक्त बनाउँदैन, जसले चरित्र शक्तिको विकास गर्न सक्दैन, जसले व्यक्तिमा दयाको भाव अनि सिंहको जस्तो साहस प्रदान गर्न सक्दैन त्यसलाई शिक्षाको नाम दिन सकिदैन ।         महान शिक्षाविद स्वामीविवेकानन्दले आफुलाई समाज, राष्टू र विश्वका लागि समर्पित गरी दिएको विचारलाई हामी नेपालीले मनन गरी कार्यान्वयन प्रक्रियामा अगाडि बढ्यौ भने पुनः विश्व गुरु बन्ने मार्ग हामीले बनाउनु सक्छौं र नेपालले भौतिक रुपमा मात्र सगरमाथाजस्तै विश्वमा उच्च नभएर बौद्धिक र आध्यात्मिक रुपमा पनि विश्वमा उच्च स्थान प्राप्त गर्न सक्नेछ ।
लेखक प्राज्ञिक विद्यार्थी परिषद नेपालको केन्द्रिय सदस्य हुन् ।




२०७० फागुन २५ गते 

Monday, March 3, 2014

फरार अभियूक्त पक्राउ गर्न धनुषा प्रहरीद्वारा विशेष अभियान


द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............

अदालतबाट विगत लामो समय देखि विभिन्न फौजदारी अभियोग लगाइएका र सो सजायबाट भागी, उम्कीई फरार रहेका विभिन्न मुद्दाका फरार अभियूक्तहरुलाई पक्राउ गर्न धनुषा प्रहरीले विशेष अभियान चलाएको छ । ७ माघ देखि चलाएको उक्त अभियान अन्तरगत धनुषा प्रहरीले विभिन्न अपराधको अभियोगमा १ सय १५ जना व्यक्तिलाई पक्राउ गरी ८ जनालाई कारागार पठाएको छ भने २६ जना धरौटी राखि छुटेका छन् । त्यसैगरी ३६ जना साधारण तारेखमा छुटेका छन भने ४२ जनाले सफाइ पाएका छन् । र, २ जनालाई जिम्मा जमानीमा प्रहरीले छाडेका छन् ।
 जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाले उपलब्ध गराएको तथ्याङक अनुसार कर्तव्य ज्यान मुद्दामा पक्राउ परेका ३९ जना मध्ये एक जनालाई कारागार पठाइएको, एक जना धरौटी राखि छुटेको, १९ जना साधारण तारेखमा छुटेको, १६ जनाले सफाई पाएको र दुई जना जिम्मा जमानीमा छुटेका छन् । त्यसैगरी ज्यान मार्ने उद्योग मुद्दामा मुद्दामा पक्राउ परेका १९ जना मध्ये २ जनालाई कारागार पठाइएको, ७ जना धरौटी राखि छुटेको, ५ जना साधारण तारेखमा छुटेको र ५ जनाले सफाई पाएको छ । त्यसैगरी अपहरण मुद्दामा  पक्राउ परेका ५ जना मध्ये  २ जना धरौटी राखि छुटेको, १ जना साधारण तारेखमा छुटेको र २ जनाले सफाई पाएको छ । त्यसैगरी डाँका मुद्दामा पक्राउ परेका १६ जना मध्ये ४ जनालाई कारागार पठाइएको, ७ जना धरौटी राखि छुटेको, ४ जना साधारण तारेखमा छुटेको र १ जनाले सफाई पाएको छ । त्यसैगरी कुटपिट अंगभंग मुद्दामा पक्राउ परेका ३ जना मध्ये १ जनालाई कारागार पठाइएको र २ जना धरौटी राखि छुटेका छन् । त्यसैगरी बहुविवाह मुद्दामा पक्राउ परेका १ जना साधारण तारेखमा छुटेका छन् । त्यसैगरी केही सार्वजनिक अपराध मुद्दा अन्तरगत पक्राउ परेका ९ जना मध्ये ६ जना धरौटी राखि छुटेका छन भने १ जना साधारण तारेखमा र २ जना सफाइ पाएका छन् । त्यसैगरी खुन डाँका मुद्दामा पक्राउ परेका १० जना मध्ये १ जना धरौटी राखि छुटेको, ४ जना साधारण तारेखमा छुटेको र ५ जनाले सफाई पाएका छन् । त्यसै गरी जबरजस्ती करनी मुद्दामा पक्राउ परेका ३ जना अभियूक्तले सफाई पाएका छन भने बोक्सीको आरोपमा पक्राउ परेका सातै जनाले सफाइ पाएका छन् । नागरिकता मुद्दा अन्तरगत ३ जनालाई प्रहरीले अनुसन्धान जारी राखेका छन् । 


२०७० फागुन २५ गते 

प्रशासकिय अधिकृत झा डकैतीका मुख्य योजनाकार


द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............
प्रशासकिय अधिकृत नारायण झा
सन्तोष पासवान
सरकारी कार्यालयमा भ्रष्टाचार सामान्य भईसकेको र भ्रष्टाचार गर्नकैलागि कर्मचारीहरु अन्य अपराध गर्नमा पनि पछि पर्दैनन् । १० लाख रुपैयाँ बजेट सहितको एउटा कार्यक्रम आयोजन गर्ने विषयमा कार्यालय प्रमुख र प्रशासकिय अधिकृत बीचको अन्तरकलहले अपराधको भयावहबाटो अख्तियार गर्न पनि पछि पर्दैनन् । धनुषाको बनिनियाँ गाविस वडा नं. ३ हर्दिनाथमा रहेको राष्टिूय धानबाली अनुसन्धान कार्यक्रमका कार्यालय प्रमुख सहित अन्य कर्मचारी माथि भएको आक्रमणका प्रमुख योजनाकार सोही कार्यालयका प्रशासकीय अधिकृत रहेको तथ्य बाहिर आएको छ । 
नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद अन्तर्गत जनकपुरभन्दा ८ किलोमिटरको दूरीमा स्थापना गरिएको राष्टिूय धानबाली अनुसन्धान कार्यक्रम कार्यालयका प्रमुख सुर्य नारायण साहमाथि आक्रमण तथा लुटपाटको
 दामोदर पासवान
कार्यालय सहयोगी जयकिशोर पासवान
घटनामा अनुसन्धानमा कार्यरत्त प्रशासकीय अधिकृत नारायण झाकै संलग्नता रहेको प्रहरीले दाबी गरेको छ । कार्यालयमा लेखापाल राम सोभित यादबसित सामान्य भनाभन भएको विषयलाई लिएर झाले माघ १६ गते कार्यालय प्रमुखमाथि आक्रमण गर्न लगाएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाले पत्रकार सम्मेलन मार्फत यो तथ्य सार्वजनिक गरेको हो । प्रहरीका अनुसार प्रशासकिय अधिकृत झा र कार्यालय प्रमुख साहका बीच विवाद उत्पन्न भएपछि कार्यालय प्रमुख साहलाई ठिक पार्न भनी कार्यालयका प्रशासकिय अधिकृत झाले सोही कार्यालयका कार्यालय सहायक पदमा कार्यरत जय किशोर पासवानलाई आर्थिक प्रलोभन देखाई त्यस्तै अपराधिक व्यक्तिहरु खोजी आक्रमण र डाँका हाल्न योजना बनाई काम गर्न आदेश दिएको हो ।


 
जमाहिर पासवान
प्रशासकिय अधिकृत झाले कार्यालय सहयोगि जय किशोर पासवानलाई सुपारी दिएर प्रमुख देब नारायण साहमाथि आक्रमण गर्न लगाई साहकै आबासबाट पाँच तोला सुन, दुई थान ल्यापटप, मोबाईल लगायतका सामग्री लुटपाट गर्न लगाएको प्रहरी नायब उपरिक्षक दिलीप घिमिरेले बताए । प्रहरीले घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा ठेरा कचुरी गाविस वडा नं. ७ बस्ने सोही कार्यालयका प्रशासकिय अधिकृत नारायण झा सहित धानबाली अनुसन्धान कार्यालयका कार्यालय सहयोगि तारापट्टी सिरसिया बस्ने ४२ वर्षिय जय किशोर पासवान, ठाडी झिझा (८ का ४८ वर्षिय बीबीसी भनिने जमाहिर पासवान, देउरी परवाहा ( ९ का २३ वर्षिय दामोदर पासवान र ठाडी झिझा ( ८ का १९ वर्षिय सन्तोष पासवानलाई पक्राउ गरी शनिबार सार्वजनिक गरेको हो । उनीहरुबाट एक थान ल्यापटप, ६ थान मोबाईल बरामद गरिएको छ । प्रहरीका अनुसार पक्राउ परेका जमाहिर पासवान पेसेवर डाँका हुन् । नेपाल र भारतका विभिन्न ठाउँहरुमा डकैत ीगर्ने गरेको र यस अघि उनी डाँका मुद्दामा पक्राउ समेत परिसकेको हो ।
प्रहरीले बरामद गरेको लुटिएको ल्यापटप(फुटाइएको अवस्थामा) र मोवाइल लगायतका सामग्रीहरु ।



 घटनामै संलग्न रहेको आरोपमा प्रहरीले अर्का कार्यालय सहयोगि रामचन्द्र यादबलाई पक्राउ गरेपनि राजनीतिक दबाबमा यादबलाई मुक्त गरिएको चर्चा छ । यादब अहिले सम्पर्क बाहिर रहेका छन् । 
माघ १६ गते मध्यराती कर्मचारी आबासमा सुतिरहँदा कार्यालय प्रमुख सुर्य नारायण साह सहितका कर्मचारीमाथि आक्रमण गरिएको घटनामा टाउकोमा बन्चरो प्रहारले घाईते भएका साहको अवस्था अहिले समान्य रहेको छ । घटना भएपछि कर्मचारीहरुले काम गर्ने वातावरण नरहेको भन्दै दुई सातासम्म कामकाज ठप्प गरेका थिए ।
घटना भएको एक महिना पछाडि मात्र अभियूक्त पक्राउ पर्नु र सार्वजनिक गरिनुले प्रहरीको भुमिका माथि केही कर्मचारीहरु नै आशंका व्यक्त गर्दछन् । प्रहरी निरीक्षक गोविन्द पुरीका अनुसार घटनामा खटिएको प्रहरीको विशेष टोलीले घटना स्थलको सुक्ष्म अवलोकन तथा विशलेषण, घटना पछि उत्पन्न भएका परिणामको सुक्ष्म अध्ययन, स्थानिय व्यक्तिसँगको सोधपुछ, बरामद भएका सामग्री, पक्राउ परेका अभियूक्तहरुको भनाई तथा प्राविधिक अनुसन्धानहरुबाट खुलेको तथ्यको आधारमा प्रहरीले पक्राउ परेका व्यक्तिहरु विरुद्ध इलाका प्रहरी कार्यालय महेन्द्रनगरबाट ज्यान मार्ने उद्योग तथा डाँका मुद्दा दर्ता गरिएको छ ।
यसरी आर्थिक लोभमा परेर कर्मचारीहरु आफ्नै कार्यालय प्रमुखलाई समेत आक्रमण गर्न लगाउने प्रवृति जनकपुरमा नौलो होइन । खास गरी स्थानीय निकाय,विकास निर्माण र पर्याप्त बजेट हुने कार्यालयहरुमा प्रायः जसो कर्मचारीहरु बीच अन्तरद्वन्द रह्ने गरेको देखिन्छ । जनकपुरबाट टाढा ग्रामीण क्षेत्रमा ४५ विग्घा क्षेत्रफलमा रहेको धानबाली अनुसन्धान कार्यालयकै कर्मचारी राजकुमार जोशीको ५ वर्ष अघि अज्ञात समूहले गोली हानेर हत्या गरेको थियो ।


२०७० फागुन २५ गते 

धनुषामा ४२ झोले विद्यालय खारेजीको क्रममा


द एक्सक्लुसिभ सम्वाददाता
जनकपुरधाम............

कागजमा मात्रै सञ्चालन भएका ४२ विद्यालयको दर्ता खारेजीको प्रक्रियामा पुगेको छ । भौतिक रुपमा कतै नभेटिए पनि जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा दर्ता गरी सरकारी सेवा सुविधा कुम्ल्याउने विद्यालय खारेजीको प्रक्रियामा पुगेका हुन् ।
डिएसपी सुदर्शन प्रसाद कोइराला नेतृत्वको अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगको टोलीले दुई साता लगाएर जिल्लाका एक सय गाविस पुगी कागजमा सीमित विद्यालयको पहिचान गरेको छ । ती सबै विद्यालयका प्रधानाध्यापक र व्यवस्थापन समिति अध्यक्षलाई एक एक गरी टोलीले जिल्लामै बोलाएर बयान लिएको थियो । फागुन १९ र २० गतेका लागि पुनः उनीहरुलाई तारेख दिइएको आयोग श्रोतले जनाएको छ । ‘झोले’(नक्कली) विद्यालय सञ्चालन गरेर शिक्षकको तलब, विद्यार्थीको पाठयपुस्तक र छात्रवृत्तिका लागि आउने रकम तथा विद्यालयको भौतिक संरचना निर्माणका नाममा सरकारी बजेट दुरुपयोग गर्ने व्यक्तिलाई कारवाही र कागजी विद्यालयको खारेजी गर्ने गरी कारवाही प्रक्रिया अगाडी बढाइएको छ, स्रोतले भन्यो ।
धनुषाको सदरमुकाम जनकपुरमै यस्ता चार झोले विद्यालय सञ्चालनमा रहेको अख्तियारको टोलीले पत्ता लगाएको छ । टोलीको प्रतिबेदनअनुसार जनकपुर १४ मुजेलियामा मैथिली नमुना प्रावि, जनकपुर ४ मा रामजानकी प्रावि तथा जानकी गुरुकुल, जनकपुर स्रोतकेन्द्र अन्तरगतकै बसहियामा नरसिंह प्रावि र कुर्थामा आनन्द गुरुकुललाई झोले विद्यालय ठह¥याइएको छ । बेलही स्रोतकेन्द्रअन्तरगत ठेरामा दुई र सुगानिकास, मिथिलेश्वर निकास, मानसिंहपट्टी, कनकपट्टी तथा हंसपुरकठपुलामा एक एक फर्जी विद्यालय भेटिएका छन् । किसानपुर स्रोतकेन्द्रअन्तरगत गोपालपुर गाविसमा मात्रै तीन र धनुषाधाम, उमाप्रेमपुर तथा यज्ञभुमिमा एक एक झोले विद्यालय फेला परे ।
खजुरी स्रोतकेन्द्रका लक्कडमा तीन र माचिझिटकोहिया, दुब्बरकोट, चोराकोयलपुर तथा पतनुकामा एक एक यस्ता विद्यालय छन् । परवाहा स्रोतकेन्द्रको ननुपटी, चक्कर, पचहर्वा र परवाहामा गरी चार तथा नक्टाझिज स्रोतकेन्द्रको दिगम्बरपुरमा दुई र लक्ष्मीनिवासमा एक झोले विद्यालय भेटिए । गिद्धा स्रोतकेन्द्रको बालाबखरमा तीन र बेलापट्टीमा एक झोले विद्यालय छन् । नगराईन स्रोतकेन्द्रमा तीन र गोदार तथा कुम्हरौडामा दुई दुई झोले विद्यालय छन् ।
अख्तियारको टोलीले स्थलगत अध्ययन गरी झोले को दर्जा दिएका विद्यालयको निकासा तत्काल रोक्का गरी छानविनमा राखिएको जिल्ला शिक्षा अधिकारी उपेन्द्र मण्डलले जानकारी दिए । जिल्ला शिक्षा कार्यालय दर्ता रहेका आधारमा स्थलगत अनुगमन क्रममा शंकास्पद विद्यालयको प्रतिवेदन तयार गरिएको छ । मण्डलले भने,‘विभिन्न कोणले भइरहेको छानविनपछि पुरै फर्जी ठहरिने विद्यालयको दर्ता खारेज गरिने छ ।’
अढाई सय शिक्षकलाई जरिमाना
सम्पत्ति विवरण नबुझाउने शिक्षकहरुलाई जिल्ला शिक्षा कार्यालय धनुषाले जरिमाना गरेको छ । धनुषाका कुल दुई सय ६१ शिक्षकले निर्धारित अवधिमा सम्पत्ति विवरण नबुझाएको भन्दै उनीहरुलाई जनही पाँच हजार रुपैयाँका दरले जरिमाना गर्ने निर्णय भएको जिशिअ मण्डलले बताए । ती शिक्षकहरुले तिर्ने जरिमानावापतको कुल १३ लाख पाँच हजार रुपैयाँ राजस्वमा जम्मा हुने उनले बताए ।

२०७० फागुन २५ गते